Dönekligin Tarihi

by Varujan Koseyan Agos --aktm Bia

 





Bassiz Bedenin Gizemi Ya da Dönekligin Tarihi Yedukule Surp Pirgiç Ermeni Hastanesi... Hastanenin bir kösesine korumaya alinmis bir mezar tasi... Hovagim Tavukciyan'a ait bu mezar tasinda dönmeligin sirri sakli...



Agos Gazetesi

16.11.2002 Varujan KÖSEYAN BIA (Istanbul) - Osmanli'da Müslüman ve Hiristiyan unsurlar birarada yasadilar. Bu yasayis daha ziyade kendi içinde bir kompartiman sistemi içeriyor, unsurlar kendi kompartimanlarinda dini özgürlüklerini çok rahat yasiyorlardi. Ne var ki, bazen bir kompartimandan digerine geçmek isteyenler de olmuyor degildi. Bazen bir Hiristiyan Müslümanlasiyor, bazen de bir Müslüman Hiristiyanlasiyordu. Iste bu geçisler ne yazik ki, kanli seriat kanunlarina maruz kaliyordu. Tam manasiyla din özgürlügünün saglanacagi olay ise Hovagim Tavukciyan vakasiyla gerçeklesti. Bu vakanin tüm ayrintilari bugün Yedikule Surp Pirgiç Ermeni Hastanesi'nin bir kösesinde korumaya alinmis Tavukciyan'a ait "Bassiz Beden" adli mezar tasinin anlattiklarinda gizli.

"Dönek" Hovagim

Istanbul Samatya semtinden henüz rüstünü ispatlamis bir delikanlidir Hovagim Tavukciyan. Ani bir kararla, 1839 yilinda Islam dinini seçer. Kisa bir zaman sonra da pisman olur ve yeniden Hiristiyanliga döner.

Hovagim, izini kaybettirmek ve taninmamak için imaj degistirir ve Istanbul'da, bazi kaynaklara göre de Ege adalarinda Avrupali kiliginda dolasir.

Fakat suçun varligi unutulmaz. Sonuçta bazilari sirra vakif olur ve onu Devlet'e ihbar ederler. Hovagim 5 yil sonra seriat yasalari geregince gözaltina alinir ve hapse atilir.

Tarih 1843 yili Agustos baslaridir.

Baslangiçta vaatlerle, ardindan iskenceyle kabul ettigi Islamliga dönmeye zorlanir. Böylece o dönemde Müslümanliktan dönenlerin hak ettigi idam cezasindan kurtulacaktir.

Ricalar bosa gidiyor

Ilk seferinde Islamiyeti kabule çok kolay karar veren Hovagim bu kez geri dönmeme kararinda ayni derecede saglam durur. Ailesi ve yakinlari Patrige basvurur, fakat ne Patrik ne de Amiralar bilinen ve yürürlükte olan bir kanuna karsi ricaci olmak cesaretini gösteremezler. Patriklikten ümidi kesen ailesi, Rus sefirine bir dilekçe yazar, onun önerisi ve fikriyle Ingiliz Sefiri Lord Stanford Cunning'e basvurur. Cunning tercümani araciligi ile Sadrazam Rauf Pasa'dan "onlarin yüzü suyu hürmetine" inanç nedeniyle hapsedilen gencin azad edilmesini rica eder. Sadrazam olayi iki güne kadar Bakanlar Kurulu'na götürmeyi vaat eder ve basarili bir sonuç alabilecegine dair ümit verir. Toplanti gerçeklesir, olay tetkik edilir, fakat "Tenbed" (dini büyük önder-müftü) ve bazi bakanlar Hatti Hümayun'la ilan edilen din özgürlügüne karsin seriat yasasinda israrci olur, tehdit ve korku yaratarak seriat yasasini isletme karari alirlar. Karar hemen uygulanir.

Son kurban

"Hovagim Hiristiyanligi itiraf ederek celladin önünde basini egdi ve bir darbe ile basi düstü", diye yaziyor olayin görgü tanigi Tarihçi Avedis Berberyan. Infaz yeri Istanbul, Balikpazari (Eminönü) kapisinin önü, tarih ise 17 Agustos 1843, göge alinisin (Meryem Ana Yortusu) Sali günüdür.

Tarihçi, sehidin naasina yapilan islemleri animsamiyor, fakat kabrinin Zeyrinburnu Surp Hagop Hastanesi Kilisesi'nin (bugünkü hastane yakininda, salgin hastaliklara yakalananlarin barindigi hastane ve sapeli) narteksinde oldugunu yaziyor.

Resimde görülen ve uygun bir kitabe kaydedilmis olan mezartasindan da anlasildigi gibi cenaze için gerekli basvurular yapilmis, naas Patrikhaneye teslim edilmis ve sehit dini ayin yapildiktan sonra topraga verilmis.

Ayni nedenle idam edilenlerin örnekleri tarihte hayli fazla olsa da Hovagim'in sahadeti onun zalim seriat yasasinin en son kurbani olmasidir.

Hiristiyan dünya bastirinca

Aslinda devletin eskiden kalma yasayi bu kez uygulayacagi beklenmiyordu, zira 1838 yilinda Asharovali Varvar olayinda bundan daha hosgörülü davranilmisti. Gerçi 14 yasindaki kiz hapse atilip iskenceye maruz kalmis, hatta sürgüne mahkum edilmis, ama son itirafi üzerine serbest birakilmisti.

Tanzimat'a ve geçmiste bir emsal olmasina ragmen kendisine verilen sözün tutulmayip. din degistirme nedeniyle Hovagim'in idam edilmesi Ingiliz Elçisi'ni fazlasiyla öfkelendirdi. Cunning, tüm Hiristiyan elçilere telkinlerde bulundu. Elçiler siyaset gereklerine aykiri davrandigi nedeniyle Osmanli hükümetini sikayet etmek konusunda anlastilar.

Buna göre tüm elçiler olayi kendi devletine bildirerek özel direktifler rica ettiler. Hepsi de konuyu etkili bir sekilde ele aldilar.

Hovagim'in idamindan 5 ay sonra, 1844 Ocak ayinda elçiler oybirligiyle bu yasanin kaldirilmasini, din degistirmenin serbest birakilmasini ve inanç nedeniyle mahkumiyetin yasaklanmasini istediler.

Özgürlügün saglanisi

Hiristiyan dünyanin hep birlikte gerçeklesen bu sikayeti, basina Avrupai egitim görmüs insanlarin geçmis oldugu Osmanli hükümetim etkiledi.

Tenbed, Islam dini önderler ve hukukçularin katilimi ile büyük toplantilar yapildi. Devlet etkinligi dini ihtiyaçlara agir basmaya basladi, Avrupalilarin önerileri kabul edildi ve bundan böyle ona göre davranilacagi güvencesi verildi.

Avam tabakayi bu konuda egitip Hiristiyan uluslara büyük zarar verebilecek olaylarin dogmamasini saglamak için ikna etmek üzere 7 yillik bir süre rica edildi.

Bu karar 1844 Subati'nda elçilere bildirildi ve onlar da bununla yetindiler. Hükümet de kendi yönünden gün be gün daha hosgörülü davrandi, üstelik din degistirme olaylari disinda, kiliselerin eskisinden daha güzel ve gösterisli insa edilmesine ve çan kuleleri olmasina izin verdi. Din özgürlügü ise her yönüyle serbest kalacakti. Zalim yasanin son sehidi ve son kurbani olan Hovagim Tavukciyan adi tüm bu hayirli degisikliklerin bas nedeni oldugu gibi pek çok çirkin, istenmeyen olaylarin son bulmasini da sagladi. (BB)



http://www.bianet.org/2002/11/18/14644.htm






Posted on Mar 18, 2003, 7:47 PM

Respond to this message

Return to Index

Create your own forum at Network54
 Copyright © 1999-2014 Network54. All rights reserved.   Terms of Use   Privacy Statement