Irak Anayasa Taslağının Türkçe Tam Metni
Dibace:
Bismillahirrahmanirrahim
“Muhakkak ki biz İnsanı onurlandırdık.” (İsra, 17/70)
Bizler, peygamberlerin ve pak imamların vatanı, medeniyetin öncüsü, yazının bulunduğu, rakamın keşfedildiği, kanunun ilk yazıldığı, adalete dayalı bir ülke yönetimini öngören kadim akitlerin yapıldığı, ashabın ve evliyanın üzerinde namaz kıldığı, filozofların ve bilgelerin teoriler geliştirdiği, nadide eserler üreten şairler ve ediplerin yetiştiği Mezopotamya’nın çocuklarıyız.
Allah’ın bizler üzerindeki hakkının bilincinde olarak, ülkemizin ve vatandaşlarımızın çağrıları, milli ve dini liderlerimizin, yüce mercilerimizin, önderlerimizin, ıslahatçılarımızın, siyasi ve milli güçlerin ısrarlı talepleri doğrultusunda; dünyadaki dostlarımızın ve sevenlerimizin destekleriyle, kadın-erkek, genç-yaşlı milyonlarca insanımızla 30 Ocak 2005 tarihinde ilk kez sandık başına gittik.
Bir avuç zorbanın etnik temele dayalı ayrımcılığından kaynaklanan acıları anıyor; Şii, Sünni, Arap, Kürt, Türkmen ve toplumumuzu oluşturan diğer kardeşlerimizden şehitlerin acılarını; güneydeki kutsal kentlerin hürmetinin çiğnenmesi, güneydeki Şabaniye İntifadası’nı, el-Ahvar ve ed-Duceyl toplu mezarlarını ve diğerlerinin kederini hissediyor; etnik temizliğin acı örnekleri olan Halepçe, Berzan, Enfal ve Feyli Kürtlere yönelik katliamları dillendiriyoruz; aynı şekilde Beşir’de Türkmenlerin yaşadıkları dramları anıyoruz.
Yine Irak’ın birçok yerinde ve batı bölgelerindeki yöre halkın liderleri ve bariz şahsiyetleri tasfiye edildi ve sürüldü. Düşünsel ve kültürel kaynakları kurutuldu.
Elbirliği ederek omuz omuza vererek, bölgesel, etnik ve mezhebi ayrımcılığın olmadığı ve kimsenin dışlanmadığı yeni bir Irak inşa edeceğiz, geleceğin Irak’ını.
Tekfircilik ve terör, hukuk devleti inşa etme yönündeki adımlarımızı engelleyemeyecektir. Etnik ve mezhebi ayrımcılık, ulusal birliğimizi sağlamada bizi alıkoymayacaktır. Hep birlikte yönetimin barışçıl yollarla el değiştireceği, milli servetlerin adil dağılımının yapılacağı ve herkese eşit fırsatların sunulacağı bir metot geliştireceğiz.
Bizler, düştüğü yerden kalkan ve geleceğe güvenle bakan; çok partili, demokratik, federal bir cumhuriyet düzeniyle idare edilen Irak halkıyız.
Kadınıyla erkeğiyle, yaşlısıyla genciyle tüm halkımız, hukukun üstünlüğüne saygı gösterilmesi ve saldırı politikalarının reddedilmesi; kadınlara ve onların haklarına, yaşlılara ve onların endişelerine, çocuklara ve onlarla ilgili işlere önem verilmesi; çok kültürlülüğün yaygınlaştırılması ve terörizmin fitilinin söndürülmesi konusunda azmetmiştir.
Bütün bileşen ve kesimleriyle Irak halkı olarak bizler, kendi tercihi ve öz iradesiyle, dünden yarınlar için dersler çıkararak; semavi dinlerin eşiz örnekliği, insanlık medeniyetinin ve bilimsel verilerin ışığında, bu daimi anayasayı hazırlama sorumluluğunu üstlendik. Bu anayasaya bağlılık, Irak’ın gönüllü birlikteliğini, halkını, toprağını ve egemenliğini muhafaza eder.
I. TEMEL İLKELER
1. Madde: Irak Cumhuriyeti, egemen ve bağımsız bir devlettir. Yönetim şekli, “Parlamenter Demokratik Federal Cumhuriyet”tir.
2. Madde:
2/1: İslam, devletin resmi dinidir ve yasamanın temel kaynağıdır:
a- İslam’ın temel hükümleriyle çelişen bir kanun çıkartılamaz.
b- Demokratik ilkelerle çelişen bir kanun çıkartılamaz.
c- Bu anayasada var olan temel hak ve özgürlüklerle çelişen bir kanun çıkartılamaz.
2/2: Bu anayasa, Irak halkının galip ekseriyetinin İslami kimliğini güvence altına alır. Aynı şekilde Hıristiyanlık, Yezidilik, Sabilik ve Mendailik gibi tüm diğer din mensuplarının inanç özgürlüklerini, dini haklarını ve ibadetlerini ifa etmelerini garanti eder.
3. Madde: Etnik, dini ve mezhebi çeşitliliğe sahip bir ülke olan Irak, İslam âleminin bir parçasıdır ve kurucularından olduğu Arap Birliği’nin aktif bir üyesidir ve bu birliğin ilkelerine bağlıdır.
4. Madde:
4/1: Arapça ve Kürtçe Irak’ın iki resmi dilidir. Iraklı çocukların, eğitim kuralları dâhilinde resmi eğitim kurumlarında Türkmence, Süryanice ve Ermenice gibi kendi ana dillerini öğrenme haklarını veya özel eğitim kurumlarında herhangi bir dilde eğitim görmelerini garanti eder.
4/2: Resmi dil kavramının çerçevesi ile bu maddenin içerdiği hükümlerin tatbiki kanunla belirlenir. Bunlar:
a-) Resmi gazetenin her iki dilde de yayınlanması. (Arapça ve Kürtçe)
b-) Parlamento, bakanlar kurulu, mahkemeler ve resmi konferanslar gibi resmi ortamlarda konuşmalar, hitaplar ve ifadeler iki dilden biriyle gerçekleşebilir.
c-) Resmi belgelerin ve yazışmaların her iki dilde de kabul edilmesi ve resmi belgelerin her iki dilde yayınlanması.
d-) Eğitim kuralları doğrultusunda her iki dilde eğitim veren okulların açılması.
h-) Nakit para, pasaport ve posta pulları gibi diğer resmi alanlarda eşitlik ilkesi dâhilinde hareket edilmesi.
4/3: Kürdistan bölgesindeki kurum ve kuruluşlar iki dili birlikte kullanacaklardır.
4/4: Yoğunlukla bulundukları idari birimlerde Türkmence ve Süryanice de, diğer iki resmi dildir.
4/5: Herhangi bir bölge ve vilayette yerel halkın çoğunluğunun kabulüyle sonuçlanan referandumlarla mahalli diller ek resmi dil olarak belirlenebilinir.
5. Madde: Hukukun üstünlüğü vardır. Yönetimin kaynağı halktır ve meşruiyetini halktan alır. Halk bu yetkisini anayasal kurumlar yoluyla gizlilik ilkesiyle gerçekleşen doğrudan genel seçimlerde kullanır.
6. Madde: Yönetimin el değiştirmesi, anayasada yer aldığı şekliyle barışçık ve demokratik yollarla olur.
7. Madde:
7/1: Hangi gerekçeyle olursa olsun ırkçı, terörist, tekfirci ve etnik temizliğe dayalı, her oluşum ve akım ile bunların teşvik edilmesi, övülmesi, propagandası ve temize çıkarılması, özellikte de Irak’taki Saddam Baasçılığı ve onun sembolleri yasaktır. Kanunla düzenlendiği şekliyle bu tür oluşumların çok partili sisteme dâhil edilmesi mümkün değildir.
7/2: Devlet, terörün her çeşidiyle savaşmakla yükümlüdür ve topraklarının terörün üssü, geçiş yolu ve faaliyet alanı olmaması için çalışır.
8. Madde: Irak iyi komşuluk ilişkilerine önem verir. Diğer devletlerin iç işlerine müdahale etmez, sorunlarını barışçıl yollarla çözmeye çalışır, karşılıklı çıkarlar ve misliyle mukabele ilkesi doğrultusunda davranır ve uluslararası yükümlülüklerine riayet eder.
9. Madde:
9/1: a-) Irak’ın askeri güçleri ve güvenlik birimleri, Irak halkının farklı kesimlerinden oluşur, iç dengeleri gözetir, ayrım ve kayırma yapmaz. Sivil otoriteye boyun eğer ve Irak’ı savunur. Irak halkının kıyımına alet olmaz, siyasi işlere müdahale etmez ve yönetim değişikliğinde herhangi bir rolü olmaz.
b-) Silahlı kuvvetlerin dışında milis güçlerin oluşturulması yasaktır.
c-) Irak silahlı kuvvetleri mensupları, savunma bakanlığı görevlileri, askeri daire ve kurum çalışanları, siyasi bir mevki elde etmek için seçimlerde aday olmaz ve seçim kampanyalarına katılmazlar; savunma bakanlığı yönetmelikleriyle yasaklanan işlerle uğraşamazlar. Bu yasaklar, sözü edilen kişilerin şahsi ve resmi sıfatla yaptıkları bütün davranışlarını kapsar; ancak söz konusu kişiler, seçimlerde oy kullanma hakkına sahiptirler.
d-) Irak Milli İstihbarat Teşkilat, Irak hükümetiyle koordineli bir şekilde ulusal güvenliği tehdit edecek taraflarla ilgili bilgi toplar. Sivil otoritenin yönetimi altında ve yasama erkinin gözetiminde, kabul edilen insan hakları ilkeleri çerçevesinde yasal faaliyet yürütür.
e-) Irak Hükümeti, Irak’ın uluslararası yükümlülüklerini kabul eder; özellikle de nükleer, kimyasal ve biyolojik silahların yayılması, geliştirilmesi, üretilmesi ve kullanılmasıyla ilgili yasaklara riayet eder. Bu silahların yapılması, geliştirilmesi ve kullanılmasında gerekli olan araç, malzeme, madde, teknoloji ve bilişim sistemlerini yasaklar.
9/2: Askerlik hizmeti yasayla düzenlenir.
10. Madde: Irak’taki kutsal türbeler ve dini mekanlar, dini ve kültürel yapılardır. Devlet bunların saygınlığını onaylar ve korur; bu mekanlarda ibadetlerin özgürce yapılmasını temin eder.
11. Madde: Bağdat, Irak Cumhuriyeti’nin başkentidir.
12. Madde:
12/1: Irak’ın bayrağı, sembolü ve ulusal marşı, Irak halkının tüm bileşenlerini kapsayacak şekilde yasayla belirlenir.
12/1: Mevsimler, resmi tatiller, dini ve ulusal bayramlar; hicri ve miladi takvim yasayla düzenlenir.
13. Madde:
13/1: Bu anayasa, Irak’ın en üst ve en yüce yasasıdır ve ülkenin istisnasız her bölgesinde bağlayıcıdır.
13/2: Bu anayasayla çelişen bir yasa çıkartılamaz. Bölgesel anayasalarda veya diğer hukuki belgelerde anayasayla çelişen maddeler geçersiz sayılır.
II HAKLAR
I. Sivil ve Siyasi Haklar:
14. Madde: Bütün Iraklılar cinsiyet, ırk, kavim, köken, renk, din, mezhep, inanç, görüş, ekonomik veya sosyal konum ayrımı yapılmaksızın kanun önünde eşittirler.
15. Madde: Her birey, yaşama, güvenlik ve özgürlük hakkına sahiptir. İlgili yargı organları tarafından verilecek karar ve yasal haller dışında bu haklardan mahrum bırakılma veya hakların kısıtlandırılması yasaktır.
16. Madde: Fırsat eşitliği, tüm Iraklılar için teminat altına alınmış bir haktır. Devlet, bunun için gerekli tedbirleri alır.
17. Madde:
17/1: Genel ahlakla ve başkalarının hakkıyla çelişmediği sürece her bireyin özel hayat yaşama hakkı vardır.
17/2: Meskenlerin mahremiyeti koruma altındadır. Yasal çerçeve dahilinde yargı kararı olmadıkça meskenlere girilmesi, arama yapılması ve tacizde bulunulması yasaktır.
18. Madde:
18/1: Iraklı baba veya anneden doğan herkes Iraklıdır.
18/2: Iraklı kimliği her Iraklı için bir haktır ve vatandaşlığın temelidir.
18/3: a-) Ne sebeple olursa olsun doğuştan Iraklı olanlar, Irak vatandaşlığından çıkarılamaz. Vatandaşlıktan çıkartılan Iraklının, vatandaşlığını talep etme hakkı vardır. Bu husus yasayla belirlenir.
b-) Yasada belirtilen hallerde Irak vatandaşlığını sonradan kazananların vatandaşlıkları sona erdirilebilir.
18/4: Iraklılar birden fazla ülkenin vatandaşlığına sahip olabilirler. Üst düzey siyasi veya askeri göreve gelebilmek için yabancı ülke vatandaşlığından feragat edilmesi gerekir. Bu husus yasayla belirlenir.
18/5: Irak vatandaşlığı, Irak’taki nüfus dengelerini değiştirmek amacıyla verilemez.
18/6: Vatandaşlık hükümleri yasayla düzenlenir ve konuyla alakalı davalara ilgili mahkemeler bakar.
19. Madde:
19/1: Yargı bağımsızdır ve yasalar dışında yargının üstünde bir güç yoktur.
19/2: Yasayla tanımlanmayan suç ve ceza yoktur. Cezalar, işlendiği dönemde yasalarda suç sayılan eylemler için verilebilir. Suçun işlendiği dönemde uygulanandan daha ağır bir ceza verilemez.
19/3: Yargıya başvurma herkes için koruma ve teminat altına alınmış bir haktır.
19/4: Savunma hakkı kutsaldır; sorgulama ve yargılamanın tüm aşamalarında teminat altındadır.
19/5: Sanık, yasal ve adil bir mahkemede aksi ispatlanmadıkça suçsuzdur. Sanık, yargılanıp serbest bırakıldıktan sonra, yeni deliller ortaya çıkmadıkça aynı suçtan ikinci kez yargılanamaz.
19/6: Her şahsın yargı ve idari işlemlerde adaletli bir şekilde muamele görme hakkı vardır.
19/7: Mahkeme celseleri Mahkeme tarafından aksi kararlaştırılmadıkça açık yapılır.
19/8: Cezalar şahsidir.
19/9: Aksi belirtilmedikçe yasaların geriye dönük olarak uygulanması mümkün değildir. Bu husus vergi ve harçlar yasasını kapsamaz.
19/10: Ceza yasası, sanığın menfaati doğrultusunda olmadığı sürece geriye dönük olarak uygulanamaz.
19/11: Sanığın avukatı yoksa mahkeme devlet hesabına kendisine avukat tahsis eder.
19/12: a) Hiç kimse mahkeme önüne çıkartılmadan süresiz şekilde tutuklu bulundurulamaz.
b) Hapis veya gözaltında tutma yerleri devlet tarafından sağlık ve sosyal imkânları haiz olacak şekilde tanzim edilir. Sanıklar ancak buralarda hapsedilebilir veya gözaltında tutulabilir.
19/13: Sanığın gözaltına alınmasını takip eden 24 saat içerisinde ön soruşturma evrakıyla birlikte hâkim karşına çıkartılması gerekir. Bu süre ancak bir defaya mahsus olarak 24 saat uzatılabilir.
20. Madde:
Vatandaşlar kadın-erkek ayrımı yapılmaksızın seçme, seçilme ve aday olma dâhil olmak üzere bütün siyasi haklardan yararlanırlar.
21. Madde:
21/1: Hiçbir Iraklı yabancı makamlara teslim edilemez.
22/2: Irak’a siyasi iltica yasayla düzenlenir. Siyasi bir mülteci kaçtığı ülkeye zorla iade edilemez.
22/3: Uluslararası bir cinayet işleyenlere, terör eylemleri gerçekleştirenlere veya Irak’a zarar vermekle suçlananlara siyasi iltica hakkı tanınamaz.
II Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar:
22. Madde:
22/1: Onurlu bir şekilde yaşayabilmeleri amacıyla “çalışmak”, bütün Iraklılar için bir haktır.
22/2: Yasalar işçi ve işveren arasındaki ilişkileri sosyal adalet ilkelerine uygun olarak iktisadi temeller üzerinde düzenler.
22/3: Devlet, vatandaşların sendika ve meslek örgütleri kurma ve bunlara üye olma hakkını teminat altına alır. Bu hususlar yasayla düzenlenir.
23. Madde:
23/1: Özel mülkiyet güvence altındadır. Mülk sahipleri yasaların çizdiği sınırlar dahilinde mallarından yararlanabilir ve dilediği şekilde tasarrufta bulanabilir.
23/2: Hiç kimsenin özel mülküne, kamu menfaati için ve adil bir tazminat verilmediği sürece el konulamaz.
23/3: a) Iraklıların Irak’ın herhangi bir yerinde gayrı menkul edinme hakkı vardır. Irak vatandaşı olmayanlar yasalarla getirilen istisnalar haricinde gayrı menkul edinemezler.
b) Demografik yapının değiştirilmesi amacıyla gayrı menkul edinmek yasaktır.
24.Madde: Devlet Irak çalışanlarının, mallarının ve sermayelerinin bölgeler ve vilayetler arasında özgür bir şekilde yer değiştirebilmesini güvence altına alır. Bu hususu bir yasa düzenler.
25. Madde: Devlet, Irak’ın bütün kaynaklarından faydalanılmasını ve bu kaynakların çeşitlendirilmesini teminen modern iktisadi esaslara uygun olarak özel sektörün teşvik edilmesini ve geliştirilmesi sağlar, bu şekilde Irak ekonomisinin ıslah edilmesini güvence altına alır.
26. Madde: Devlet çeşitli sektörlere yatırım yapılmasını teşvik eder. Bu husus yasayla düzenlenir.
27. Madde:
27/1: Kamu mallarının dokunulmazlığı vardır. Bunları koruyup kollamak her vatandaşın görevidir.
27/2: Devlet mallarının korunması, yönetilmesi, bunlar üzerinde tasarrufta bulunulması ve/veya bunlardan hangi şartlar altında feragat edileceğinin esas ve sınırları yasayla düzenlenir.
28. Madde:
28/1: Yasada belirtilmedikçe vergi ve harç konulamaz, değiştirilemez, toplanamaz ve kimseye muafiyet tanınamaz.
28/2: Alt gelir seviyesine sahip olanlara, asgari yaşam standardı sağlamak üzere vergiden muafiyet tanınır. Bu husus yasayla düzenlenir.
29. Madde:
29/1: a) Aile toplumun temelidir. Devlet ailenin yapısını, dini, ahlaki ve milli değerlerini korur.
b) Devlet ana, çocuk ve yaşlıları korumakla sorumludur. Yeni nesli ve gençleri himaye eder. Bunların yeteneklerini geliştirebilmeleri için uygun imkânları sağlar.
29/2: Çocukların anne-babalarından eğitim, öğrenim, bakım ve korunmaları talep etme hakkı vardır. Anne-baların da özellikle ihtiyaç duyduklarında, sakat kaldıklarında ve yaşlandıklarında çocuklarından saygı göstermelerini ve kendilerine bakmalarını talep etme hakları vardır.
29/3: Çocuklardan ekonomik olarak sömürülmesi yasaktır. Devlet, çocukların korunması için gerekli tedbirleri almalıdır.
29/4: Ailede, okulda ve toplumda her türlü şiddet ve kötü muamele yasaktır.
30. Madde:
30/1: Devlet, fert ve aileye sosyal ve sağlık hizmetleri ile özgür ve onurlu bir şekilde yaşayabilmeleri için gereken temel ihtiyaçları sağlamakla yükümlüdür. Bunlara uygun ölçüde gelir sağlamak ve mesken tahsis etmekle de sorumludur.
2. Devlet, Iraklılar yaşlandığında, hastalandığında, çalışamayacak duruma geldiklerinde, evsiz, yetim veya işsiz kaldıklarında sosyal güvenlik ve sağlık hizmetleri sağlamak ve bunların göz ardı edilmelerinin, cahil kalmalarının, korku ve fakirliğe mahkûm bırakılmalarının engellenmesi için çalışmakla mükelleftir. Ayrıca, bu durumdaki Iraklılara mesken, bakım ve iyileştirilmeleri için özel programlar sağlar. Tüm bu hususlar yasayla düzenlenir.
31. Madde:
31/1: Her Iraklının sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı vardır. Devlet, önleyici sağlık tedbirler almak, hastane ve sağlık kurumları inşa etmek suretiyle genel sağlık hizmetlerini sunar. Hastalıklardan korunma ve tedavi imkânlarını sağlamakla yükümlüdür.
31/2: Fertlerin ve kurumların devletin gözetimi altında özel hastane, dispanser veya sağlık ocağı açmaları mümkündür. Bu husus yasayla düzenlenir.
32. Madde: Devlet, özürlü ve özel bakıma ihtiyaç duyanları korur. Bunları, topluma kazandırılmaları için yetiştirir. Bu konu yasayla düzenlenir.
33. Madde:
33/1: Her şahsın güvenli bir çevrede yaşama hakkı mevcuttur.
33/2: Devlet çevrenin ve biyolojik çeşitliliğin korunması ve muhafaza edilmesiyle yükümlüdür.
34. Madde:
34/1: Eğitim toplumun ilerlemesi için temel faktördür ve Devlet tarafından güvence altında tutulan bir haktır. İlköğretim mecburidir. Devlet, cehalete karşı mücadele eder ve vatandaşların okuma-yazma öğrenmelerini sağlar.
34/2: Ücretsiz öğretim bütün Iraklılar için her kademede (ilk-orta-lise-üniversite) bir haktır.,
34/3: Devlet barışçı amaçlar için yapılan insanlığa, mükemmeliyete, yaratıcılığa, icat etmeye ve dâhiliğin farklı veçhelerine hizmet eden bilimsel araştırmaları teşvik eder.
34/4: Özel ve kamu öğretimi güvence altına alınmıştır ve yasayla düzenlenir.
II. ÖZGÜRLÜKLER
35. Madde:
35/1: a) İnsanların özgürlükleri ve onurları korunmalıdır.
b) Yargı hariç hiç kimse gözaltına alınamaz ve sorgulanamaz.
c) Her türlü psikolojik ve bedensel işkence ve insanlık dışı muamele yasaktır. Zorla, tehdit ve işkenceyle alınan itirafların geçerliliği yoktur. Bu eylemlerden zarar görenler, yasalar uyarınca uğradıkları maddi ve manevi zararların tazmin edilmesini talep edebilirler.
35/2: Devlet kişileri fikri, siyasi ve dini zorlamalara karşı korur.
35/3: Zorla çalıştırmak (ücretsiz), kölelik ve köle ticareti yasaktır. Kadın, çocuk ve seks ticareti yasaktır.
36. Madde: Devlet genel kamu düzeni ve ahlaka aykırı düşmeyecek şekilde aşağıdaki hususları güvence altında tutar.
— Bütün şekilleriyle ifade özgürlüğü,
— Gazetecilik, basın, reklâm, medya ve yayın özgürlüğü,
— Toplantı ve barışçı şekilde gösteri yapma özgürlüğü yasayla düzenlenir.
37. Madde:
37/1: Dernek ve siyasi parti kurma ve bunlara üye olma özgürlüğü güvence altındadır. Bu hususlar yasayla düzenlenir.
37/2: Hiç kimseye bir partiye, derneğe veya siyasi oluşuma üye olması ve/veya üye olmaya devam etmesi şart koşulamaz.
38. Madde: Posta, telgraf, telefon, elektronik haberleşme ve diğer iletişim ve haberleşme özgürlükleri güvence altındadır. Bir yargı kararı ve/veya yasal ve güvenlik zarureti olmaksızın hiç kimsenin ve haberleşme işleminin gözetlenmesi, dinlenmesi veya teşhir edilmesi mümkün değildir.
39. Madde: Iraklılar din, mezhep ve inançları doğrultusunda özel kimliklerine bağlı kalma özgürlüğüne sahiptirler. Bu husus yasayla düzenlenir.
40. Madde: Her ferdin fikir, vicdan ve inanç özgürlüğü vardır.
41. Madde: Bir din veya mezhebe bağlı olanlar aşağıda sayılan konularda özgürdürler:
— Şii Hüseyniye törenleri dâhil, dini törenler düzenlemek,
— Vakıf işlerini ve dini kuruluşlarını idare etmek, bu husus yasayla düzenlenir,
— Devlet, ibadet özgürlüğünün ve ibadet yerlerinin korunmasını sağlar.
42. Madde:
42/1: Iraklıların Irak içinde ve dışında dolaşma, seyahat ve yerleşme özgürlüğü vardır.
42/2: Iraklıların sürgüne gönderilmesi, ülkeden uzaklaştırılması veya vatana dönmekten mahrum bırakılması mümkün değildir.
43. Madde:
43/1: Devlet, sivil toplum örgütlerinin rollerini meşru amaçlarını barışçı yollarla gerçekleştirmelerini sağlayacak şekilde güçlendirmeye, desteklemeye, geliştirmeye ve bunların bağımsız bir şekilde hareket etmelerini sağlamaya çalışır. Bu husus yasayla düzenlenir.
43/2: Devlet, Iraklı kabile ve aşiretlerin kalkındırılmasına özen gösterir. Bunların faaliyetlerini din, hukuk ve onurlu insan değerlerine uygun bir şekilde yürütmelerini güvence altına alır. İnsan haklarıyla bağdaşmayan aşiret gelenekleri yasaklanır.
44. Madde: Bütün fertler, bu anayasada yer verilen ilke ve hükümlerle ters düşmediği sürece Irak’ın imzaladığı insan haklarıyla ilgili uluslararası anlaşma ve antlaşmalarda yer alan haklardan yararlanırlar.
45. Madde: Bu anayasada yer alan bir hak veya özgürlükten faydalanmaya, yalnızca bir yasaya dayanılarak sınırlama getirilebilir. Ancak, söz konusu sınırlama hak ve özgürlüğün özüne dokunamaz.
III. FEDERAL MAKAMLAR
46. Madde:
Federal makamlar yasama, yürütme ve yargı makamlarından oluşur. Söz konusu makamlar güçler ayrılığı ilkesine göre görevlerini yerine getirir.
I. Yasama Organı
47. Madde: Federal Yasama organı Millet Meclisi ve Federal Meclis’ten oluşur.
48. Madde:
I. Millet Meclisi:
48/1: Millet Meclisi bütün Irak halkını temsil eden ve seçim bölgelerinden her 100.000 kişiye bir sandalye düşecek şekilde seçilen temsilcilerden oluşur. Milletvekilleri genel, gizli ve doğrudan oylama yoluyla seçilir. Seçim yapılırken halkın bütün kesimlerinin temsil edilmesine dikkat edilir.
48/2: Milletvekili adaylarının tam ehil Iraklılar olması gerekir.
48/3: Aday ve seçmen olma koşulları ile seçimlerle ilgili esaslar yasayla düzenlenir.
48/4: Seçim yasası, kadınlara Millet Meclisi’nde üye sayısının ¼’den daha az olmayan bir temsil imkânı sağlanmayı amaçlar.
48/5: Millet Meclisi çıkaracağı bir yasayla ölüm, istifa ve görevden azletme gibi sebeplerle boşalacak milletvekilliklerinin nasıl doldurulacağını belirler.
48/6: Millet Meclisi üyeleri milletvekilliğiyle birlikte eşzamanlı olarak başka bir resmi görev veya işle iştigal edemezler.
49. Madde: Milletvekilleri Meclis’te göreve başlamadan önce aşağıda kayıtlı yemini ederler:
“Yasal görev ve sorumluluklarımı özveri ve sadakat içerisinde yerine getireceğime, Irak’ın bağımsızlığı ve egemenliğini koruyacağıma, halkımın çıkarlarını savunacağıma, topraklarını, havasını, sularını ve doğal servetlerini muhafaza edeceğime, demokratik federal rejimin selameti için çalışacağıma, genel ve bireysel özgürlüklere saygılı hareket edeceğime, yargının bağımsızlığını müdafaa edeceğime, yasaların dürüst ve tarafsız bir şekilde uygulanması için çalışacağıma Yüce Allah’ın huzurunda yemin ederim.”
50. Madde: Millet Meclisi çalışma usullerini ortaya koymak üzere bir içtüzük hazırlar.
51. Madde:
51/1: Millet Meclisi, milletvekili seçilen üyelerin gerekli şartları taşımadığı yönünde alınan itirazları 2/3 çoğunlukla dilekçe alındıktan sonraki 30 gün içerisinde karara bağlar.
51/2: Meclis’in aldığı kararı takip eden 30 gün içerisinde Federal Yüksek Mahkeme’ye itiraz edilebilir.
52. Madde:
52/1: Millet Meclisi oturumları aksi gerekmedikçe açık yapılır.
52/2: Oturum tutanakları Meclis tarafından uygun görüldüğü şekilde yayınlanır.
53. Madde: Cumhurbaşkanı genel seçim sonuçlarının onaylandığı tarihi takip eden 15 gün içerisinde yayınlayacağı bir bildiri ile Meclis’i toplantıya çağırır. İlk Meclis oturumu en yaşlı üyenin başkanlığında gerçekleştirilir ve bu oturumda Meclis Başkanı ile iki yardımcısı seçilir. Yukarıda belirtilen toplantıya çağırma süresi uzatılamaz.
54. Madde: Millet Meclisi ilk oturumda bir başkan ve iki başkan yardımcısı seçmek zorundadır. Gizli ve doğrudan oylama yapılır ve mutlak çoğunluğu alan adaylar seçilir.
55. Madde:
55/1: Millet Meclisi 4 yıl süreyle görev yapar. Bu süre ilk oturumun yapıldığı tarihte başlar ve dördüncü yılın sonunda sona erer.
55/2: Millet Meclisi seçimleri, önceki Meclis’in görev süresinin dolmasından 45 gün önce yapılır.
56. Madde: Millet Meclisi toplam sekiz aydan oluşan iki yasama dönemi içerisinde görev yapar. Meclis oturumları içtüzükle belirlenir. Genel bütçenin ele alındığı yasama dönemi bütçe kabul edilmeden sona ermez.
57. Madde:
55/1: Cumhurbaşkanı, Başbakan, Millet Meclisi Başkanı veya Millet Meclisi üyelerinin 50’sinin istemiyle Meclis olağanüstü toplantıya çağırılabilir ve yalnızca toplantıya çağırılmasına gerekçe gösterilen husus ele alınır.
55/2: Her bir yasama dönemi devam eden çalışmaların tamamlanması için 30 günden fazla olmamak kaydıyla uzatılabilir. Bu uzatma da Cumhurbaşkanı, Başbakan, Millet Meclisi Başkanı veya Millet Meclisi üyelerinin 50’sinin talebiyle gerçekleşir.
58. Madde:
58/1: a) Millet Meclisi, üyelerinin mutlak çoğunluyla toplanır.
b) Toplantı yeter sayısı sağladıktan sonra Millet Meclisi oturumlarında kararlar aksi belirtilmedikçe basit çoğunlukla alınır
58/2: a) Yasa tasarıları Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından Millet Meclisi’ne sunulur.
b) Yasa tasarıları 10 milletvekili veya ilgili komisyonlardan biri tarafından Millet Meclisi’ne sunulur.
59. Madde: Millet Meclisi’nin görevleri aşağıda maruzdur:
59/1: Federal yasaları çıkartmak,
59/2: Yürütme organının faaliyetlerini denetlemek,
59/3: Uluslararası anlaşma ve antlaşmaların onaylanması için 2/3 çoğunlukla yasa çıkartmak,
59/4: Cumhurbaşkanını seçmek,
59/5:Aşağıda belirtilen atamaları onaylamak:
a) Federal Temyiz Mahkemesi Başkan ve üyeleri, Yüksek Yargı Konseyi’nin mutlak çoğunlukla önerisi üzerine Genel Savcılık Başkanı ile Yargıtay Başkan ve üyeleri,
http://dunyabulteni.net/dosya_detay.php?haber_id=946
