Eğer taslak metin Irak'ın yeni anayasası olarak onaylanırsa, Irak halkını yakın gelecekte bir başka seçim daha bekliyor olacak.
Dört yıl süreyle görevde kalacak yeni bir meclisin kurulması için 15 Aralık tarihinde genel seçimlere gidilmesi planlanıyor.
Referandum ve genel seçim tamamlandıktan sonra Irak'taki geçici hükümet dönemine son verilmesi umuluyor.
Anayasa nasıl yazıldı?
Anayasa taslağını mayıs ayında bir araya gelen bir komisyon kaleme aldı. Komisyonda ağırlıklı olarak mecliste çoğunluğu oluşturan Şiiler ve Kürtler yer aldı.
Komisyona temmuz ayı başlarında 15 Sünni de katıldı. Böylece etnik ve dini gruplar arasındaki dengesizliğin ortadan kalkması umuldu.
Fakat anayasa taslağı kaleme alınırken komisyonun Sünni üyeleri kendilerinin bir kenara itildiğini söyleyerek şikayetçi oldu.
Sünniler, nihai taslağın Irak meclisine onay için sunulduğu 28 Ağustos törenine katılmadı.
Tartışmalı konular neler?
Federalizm:
Irak'ın kuzeyinde özerk konumlarını korumak istediklerini söyleyen Kürtler bölgesel meclislerinden vazgeçmiyor.
Yoğunluklu olarak ülkenin güneyinde yaşayan ve Irak'taki en büyük grubu oluşturan Şiilerden bazıları da Kürtlere benzer bir oluşumun Basra ve çevresinde kendileri için uygun olacağını savunuyor.
Anayasa taslak metni, güneydeki Şiilerin yerel bir halkoylaması yaptıktan sonra Kürtlerinkine benzer bir özerk yönetim oluşturmasına izin veriyor.
Bu tablo, Irak'ın orta bölgelerinde yaşayan Sünni Arapları denizlerden ve ülkenin güneyi ile kuzeyinde yer alan zengin petrol kaynaklarından uzak bırakıyor.
Taslak metin uyarınca Sünnilerin halihazırdaki petrol gelirlerinden pay alma hakkı var, ama gelecekte Şii ve Kürt bölgelerinde açılacak olası yeni petrol yataklarında bu hakkı kaybedecekler.
Baas Partisi'nin dağıtılması:
Anayasa taslak metni Saddam Hüseyin yılları boyunca Irak'ı yöneten Baas Partisi'ni yasak ilan ediyor.
Baas Partisi'nin üst yönetim kademelerinde Sünniler ağırlıklıydı.
Sünni toplum bu partiye getirilen yasağın ileride kendilerinin cezalandırılma nedeni olarak da kullanılmasından endişe duyuyor.
Çok sayıda Sünni geçmişte Baas Partisi'ne üye olmaktan başka bir seçeneği olmadığını söylüyor.
Ulusal kimlik:
Taslak metinde, ''Irak İslam dünyasının bir parçasıdır, ve Irak'ın Arap halkı Arap ulusunun bir parçasıdır'' deniyor. Bu cümlede açıkça Irak'ın -Kürtler veya Türkmenler gibi- Arap olmayan azınlıklarına bir ödün veriliyor. Sünniler, ve bazı Şiiler, metinde açık seçik bütün Irak'ın Arap dünyasının bir parçası olduğunun vurgulanmasını istiyordu.
İslam:
Anayasa taslağında İslam dininin ''yasaların temel kaynağı'' olacağı belirtilmekle beraber, hiçbir yasanın ''demokrasinin ilkelerini çiğneyemeyeceği'' şeklinde bir madde de yer alıyor.
Son dakika değişiklikleri neler getirdi?
Referandumdan önceki hafta üç gün süren ve Sünnilerin itirazlarına yanıt vermeyi amaçlayan pazarlıklar neticesinde anayasa taslağına bazı yeni maddeler eklendi.
Bu girişim referandumdan önce en az bir Sünni partinin desteğini kazandı.
Şii ve Kürt liderler, aralık ayındaki genel seçimlerden sonra oluşacak yeni meclisin Sünnilerin kaygılarını dikkate alarak anayasa üzerinde değişiklik yapabileceği şeklinde bir maddeyi taslak metne soktu.
Destekçileri ne diyor?
Onlara göre, seçimle işbaşına gelmiş bir parlamentonun gelecekte üzerinde çalışabileceği, kusurlu da olsa bir anayasaya sahip olmak, sorunları tek seferde çözmeye çalışmaktan daha iyi.
Kabul edilirse ABD ve İngiltere Irak halkının demokrasiye bir adım daha yaklaştığını kabul edecek.
Karşı çıkanlar ne diyor?
Bazı Iraklılar ve uzmanlar, anayasanın ülkeyi birleştirmektense böleceği ve isyanı körükleyeceği görüşünde.
Brüksel merkezli Uluslararası Kriz Grubu, kısa süre önce yayımladığı raporda, anayasanın geniş biçimde kabul görmediği ve ülkenin bölünme ve iç savaşa sürüklenmekte olduğu yorumunu yaptı.
Oylama süreci nasıl işliyor?
Irak Seçim Komisyonu, altı binden fazla seçim merkezi belirledi. Sandıklar, yerel saatler 7'den 17'ye dek açık olacak. Sorunlu bölgelerde süre uzatılabilecek.
24 milyon nüfusa sahip Irak'ta 15 milyon 500 bin kişi oy kullanacak.
Pusulada "Irak anayasa taslağını onaylıyor musunuz?" sorusu ile "Evet" ve "Hayır" seçenekleri hem Arapça hem de Kürtçe yer alacak.
Referandumu yaklaşık 500 uluslararası gözlemci izleyecek.
Anayasa hangi durumda reddedilebilir?
Üç eyaletteki seçmenlerin üçte biri "Hayır" oyu kullanırsa, anayasa reddedilmiş olacak. Sünni Araplar, dört eyalette çoğunlukta.
Sünni liderler, topluluklarına anayasayı reddetmeleri çağrısı yapmış olsa da pek çok Sünni'nin şiddet olayları yaşanabileceği ya da gözdağı verileceği endişesiyle seçim merkezlerinden uzak duracağı tahmin ediliyor.
Güvenlik ne durumda?
Irak'taki El Kaide hücresi, destekleyenlerine referandum öncesi saldırıları artırma çağrısı yaptı ve Sünnilerden seçimleri boykot etmelerini istedi.
Referandum dört günlük resmi tatil sırasında yapılıyor, tüm sınırlar kapalı olacak ve gece sokağa çıkma yasağı uygulanacak. Referandum günü özel araçla seyahat de yasaklandı.
Ocak ayındaki seçimlerde de benzeri tehditler olsa da halkın yüzde 60'ı sandık başına gitmişti.
Sırada ne var?
Pusulaların sayımının on günü bulması bekleniyor.
Anayasa kabul edilirse, resmen onaylanacak, seçimler 15 Aralık'ta yapılacak, yeni hükümet ise 31 Aralık'ta işbaşı yapacak.
Reddedilirse, Ulusal Meclis feshedilerek yeni geçici hükümet için 15 Aralık'ta seçime gidilecek. Ardından yeni bir anayasa taslağı yazılarak Ekim 2006'dan önce yeni bir referandum düzenlenecek
http://www.bizturkmeniz.com/tr/showArticle.asp?id=6895&updatefrom=0&from=0
