|
Bir önceki yazımızda Dağıstan’daki potansiyel tehlikeye ve kötüleşen duruma dikkat çekmiştik. Konuyu daha iyi anlayabilmek için Dağıstan hakkında bazı temel bilgileri aktarmayı gerekli buluyorum.
Rusya Federasyonu 89 federal birimden oluşmaktadır. Bunlardan biri de Dağıstan Cumhuriyeti’dir. Yüzölçümü 50300 km2. 1998 rakamlarına göre 2.1 milyon insan yaşıyor Dağıstan’da. Rusya nüfusunun %1.2’sini teşkil ediyor. Nüfusun %58’si kırsal alanlarda yaşıyor. Rusya Federasyonu’nda 180’den fazla etnik yapı mevcut. Bunların 102’si Dağıstan’da yaşıyor.Bunlardan 12’sine resmi olarak millet statüsü tanınmış. Bu kadar fazla etnik yapının bulunması bölgede gerilimin artmasına zemin hazırlayan önemli bir faktör. Bu etnik yapı, etnik gruplar arası danışmanın yoğun olmasını doğuruyor. Varlığınızı süredürebilmek için etnik grup dayanışması seregilemek zorundasınız. Hal böyle olunca, devlet memuriyetleri ve ticari imkanlar etnik yapılanmaların kontrolüne geçiyor. Bürokratik veya ticari bir imkanı elinde bulunduranlar çervesine kendi grubundan insanları topluyor.
Dağıstan’da yaşayan başlıca milletler şunlar: Avarlar-577 bin, Darginler-280 bin, Kumuklar-232 bin, Lezgiler-204 bin, Tabasaranlar-92 bin, Laklar-84 bin, Azriler 75bin, Nogaylar-70 bin, Çeçenler-60 bin, Rutullar-20 bin, Agullar-10 bin, Tatlar-13 bin, Sakurlar-7 bin, Ruslar-166 bin. Tatça konuşan Yahudiler ve Ermeniler nüfusun kalanını oluşturur. Müslüman olmayan son dört etnik grup nüfusun %15'ini teşkil etmektedir. Konuşulan diller ise 30’un üzerinde.
Ülkenin batısında ve kuzeyinde Avarlar, orta kesimlerde Darginler, kıyı kesimlerinde Kumıklar, güneyinde Lezginler, kuzey-batısında ise Laklar yaşıyor.
1897'de Rusya'nın bir vilayeti durumunda iken 571 bin nüfusa sahip iken, 1926'da 1 milyon 300 bin nüfusa ulaşan Dağıstan'ın 1916 yılı sayımına göre nüfusu 81 ayrı ulustan oluşuyordu. Bunlardan 32'si Dağıstan'ın yerli halkıydı. Yani diyebiliriz ki, Dağıstan büyüklüğüne kıyasla dünyanın en çok etnik nüfusuna sahip bölgedir.
Nüfusun % 90’nı müslüman iken, % 10’da hristiyan ve museviler oluşturuyor.
Hazar denizi kıyısında bulunan Dağıstan’da çok farklı iklim koşullarını bir arada bulmak mümkün. Aşağı kesimlerde subtropikal iklim hakimken, yüksekliği 4000 metreyi bulan dağlık kesimlerde sert karasal iklim görülüyor. Hazar’a olan kıyı uzunluğu 530 km ile Azerbaycan’dan daha fazladır. Denizden komşuları Türkmenistan, Kazakistan ve İran’la, karadan ise Gürcistan ve Azerbaycan ile komşu.
Dağıstan’da petrol ve gaz çıkarılmakta, makina ve gıda endüstrisi yanısıra tarım ve hayvancılık geçim kaynakları arasında yer almakta.
Kafkasya tarih boyunca ele geçirilmesi zor bir coğrafya olmuş. Cengiz han’ın ordusu bile Derbent kalesini uzun süren kuşatmalar sonunda alabildi. Şeyh Şamil’in 1828’de başlayan Rusya’ya karşı mücadelesi, 1859’a kadar sürdü. Avrupa’nın yarısını ele geçirmiş Napolyon’a karşı 1 yıldan az bir sürede zafer kazanan Rusya, Dağıstan’da 31 yıl boyunca zafer elde edememişti.
Halk olaylar kaşısında artık duyarsız. Sorunların çözüleceğine olan umut yitirilmiş. İnsanlar devlete karşı bir çeşit sivil itaatsizlik içinde. Sadece yerel yönetim değil, fedral idareye (Rusya’ya) karşı da bir güven kaybı söz konusu. Dağıstan, Rusya için son derece önemli bir bölge. Dağıstan’ın fiziki olmasa bile zihniyet olarak Rusya’dan uzaklaşması, Rusya için sonuçları korkunç bir durum olacaktır.
4 Ekim 2005
|
