Ezilen kimliğin siyaseti/Etyen Mahçupyan
Modern Batı dünyası herkesi olduğu gibi kendisini de uzun süre, insanlığın gerçek ihtiyacı olan düzeni üretmiş olma hayali ile avuttu. Liberal tasavvur hayatı kuramsal bir oyun dizgesi gibi algılayıp, onun içinden ebedi bir rasyonalite üretme peşine düştüğü ölçüde; bu oyunun kurallarını belirleyen güçler de ‘oyun dışı’ olmanın imtiyazını yaşadılar. Ne var ki ortaya çıkan düzen ne adildi ne de ahlaki… Böylece bugünün şiddet dünyasına kapı açan yeni ve daha derin bir gerilimin eşiğine geldik. Oysa bazılarının reel sosyalizmin yıkılmasından sonra dile getirdiği ‘tarihin sonu’ söylemi sadece bir akademik çiğlik değildi… Çünkü modernlik zaten kendisini tarihin sonuna yerleştiren bir bakış olarak tanımlanmaktaydı. Dolayısıyla tarih de modernliğin içinde seyreden bir iyi/kötü mücadelesi olarak algılanmaktaydı ve sosyalizm burada ‘kötü’nün bizatihi kendisiydi. Bu nedenle ‘liberalizmin küresel zaferi’ bazıları için şeytanın cennetten kovulması ve ‘bin yıllık’ mutluluk döneminin başlamasını ifade etti… Ama yaşanan gerçeklik, özellikle küreselleşmenin abartıcı ve zorlayıcı etkisi altında, epeyce farklı bir yeni dünyanın habercisi oldu. Çünkü Batı kültürünün kendiliğinden genişleyen ve nüfuz eden bir dinamik içine girmesi, diğer kültürlerin ezilmesine, kendini Batı kültürü dışında hisseden insanların kendi cemaatlarına hapsolmalarına neden oldu. Öyle ki geçmişte göreli bir kültürel bağımsızlık alanı içinde hareket ettiklerini ve güçsüz olsalar da nihayette Batı ile eşit bir medeniyet düzleminde durduklarını varsayan birçok Müslüman ülke, bir anda kendilerini küresel Batının gettoları halinde buldular.
‘Genişletilmiş Orta Doğu’ projesi her ne kadar burnunu sürterek demokrasiyi ön plana almak zorunda kalmış olsa da, bugün birçok Doğu’lu aydın için ilkesel olmaktan ziyade faydacı bir kaldıraçtan başka bir şey değil. Diğer bir deyişle bu bölgenin insanları bir yandan otoriter yapıdaki devlet mekanizmalarından kurtulmak isteseler de, bunu Batının arka bahçesi olma pahasına yaşamak niyetinde değiller. Çünkü Batı kendini ne denli ‘iyi niyetli’ kılarsa kılsın, sadece siyasi ve ekonomik değil, kültürel ve kimliksel de bir etki yaratıyor. Bu ise özellikle Müslüman Doğu’daki ‘küçük sıradan adam’ın manen ezilmesini, normlarının ve ritüellerinin anlamsızlaşıp erimesini ima ediyor. ABD’nin bunu anlaması ise çok zor… Çünkü onlar hala modernist oldukları için, kendilerini geri kalmış insanlara ‘medeniyet’ götüren iyi niyetli misyoner yerine koymaktalar. Oysa ABD’nin Müslüman Doğu üzerindeki etkisi niyetiyle değil, kullandığı tarzla bağlantılı… İyi niyetli olarak algılanmak, ötekinin kimliğiyle kendininkine eşit uzaklıkta bakabilmeyi mümkün kılan demokrat bir zihniyet içinde oluşabilir ancak… ABD ise, güç kullanarak zalimi kendince cezalandırırken, aynı zamanda bir toplumsal dokuyu bozduğunu ve daha önemlisi gittiğe yerde kendine benzer bir zihniyet ürettiğinin farkında değil…
Bu açıdan Irak’da süregelen savaş halinin ve şiddeti mübah kılan siyasi hareketlerin bu dünyadaki ‘küçük sıradan adam’a belirli bir kişilik duygusu verdiğini görmekte yarar var. Çünkü savaş tarafları eşitler, ezikliği ortadan kaldırır ve özgüvenin tazelendiği hücrelerin oluşmasına olanak sağlar. El Kaide terörünün bu yönü anlaşılmazsa, dünyanın her tarafında topladığı yandaş ve sempatinin değerlendirilmesi de doğru yapılamaz. Birlikte yaşamak ancak farklı kimliklerin karşılıklı beslenerek kendilerini özgürce geliştirmeleri biçiminde olursa bir barış dünyası yaratır. Bazı kimliklerin diğerlerinin özgüvenini ezecek biçimde hakimiyet kurmalarına dayanan siyasetler ise olsa olsa şiddet kültürünü kanıksayan ve meşru kılan bir yozlaşma üretir…
30 Ekim 2005, Pazar
http://entellektuel.proboards24.com/index.cgi?board=sanat