Saddam Hüseyin’den sonra Irak ordusunun en kıdemli ve rütbeli askeri olan sağ kolu İzzet İbrahim Duri cuma günü vefat etmiş (11 /11/2005). Kendisi lösemi yani kan kanseri idi. Kaçak vaziyette olduğu ve Baas merkezli direnişi yönlendirdiği sırada ilaç yokluğundan dolayı sağlığı büyük ölçüde bozulmuştu. Belki de ilaç mahrumiyetinden ve yokluğundan etkilenerek nisbeten genç sayılabilecek bir yaşta vefat etti. 1942 doğumlu olan İzzet Duri, Tikrit ile Bağdat arasında Dur kasabasında dünyaya gelmiş. Lise yıllarından itibaren Baas hareketine katılmış ve hapse girmiş çıkmış birisi. 1959 yılında Baas saflarına katılan İzzet Duri 1963 yılında Abdulkerim Kasım’a karşı ayaklanma hareketini başlatan kadrolar içinde bulunmuş. Suharto’nun Endonezya’da yaptığı gibi burada da Baas kadroları belki de CIA’nın yardımıyla ellerine geçirdikleri komunistleri kıtır kıtır doğramışlardı. Bunda İzzet Duri’nin de payı büyük. Tam bir komitacı ruhuna sahip. Ancak aynı sene yani 18 Ekim 1963 yılında Abdusselam Arif iktidarı devralarak Baascılara karşı bir temizlik hareketine girişir. Bu çerçevede erken dönem Baas hareketiyle tanışan ve hareket içinde faal olan Duri de, tutuklananlar arasında yerini alır ve 1966 yılına kadarki ömrünü hapiste geçirir. Ve bu tarihten itibaren Baas yeniden organize olur ve Saddam-İzzet Duri beraberliği bu noktada sağlamlaşır ve Bağdat düşünceye kadar fasılasız devam eder. İzzet Duri, Bağdat’ta Topçu bölgesinin Baas sorumlusu olmuştur. Ona parti adına bir buz dükkânı alınır. Ayrıca bir araç tahsis edilir ve bununla da kalınmaz örgüt veya parti adına evlendirilir. Bağdat’ın düşüşü sırasında ise dört eşi vardır ve bunlardan birisi ile bir kızı Amerikalılarca esir alınır. 17 Temmuz 1968 darbesinin en önemli rumuz ve figürlerinden birisi İzzet Duri’dir. Önce Tarım Bakanı ardından da içişleri Bakanı olur. İzzet Duri’nin ölümüyle birlikte 1968 darbesini yapan kadrodan geriye sadece Saddam Hüseyin ile Taha Yasin kalmıştır. 1979 yılında Baascıların bile, Baas veya halk tarafından seçilmeden Saddam’ın, Hasan Bekir’den devlet başkanlığını almasına karşı çıktıkları sırada sağlam duran ve körü körüne Saddam’ı destekleyenler arasında İzzet Duri de vardır.
***
Saddam’ı en etkileyen şahsiyettir. Tanıyanları Saddam’a tefani derecesinde bağlı olduğunu söylüyorlar. Bundan dolayı karşılıklı sadakat hasıl olmuş ve araları hiç bozulmamış. Tam bir ikinci adam. Mutlakiyetçi liderin mutlak bağlısı idi. Hiçbir askeri kültürü olmayan Duri’nin en temayüz eden özelliği sadakati ve bağlılığıdır. Diğer önelli özellikleri, cesareti, hiddeti ve açık sözlülüğü idi. Hiddeti ve keskinliğine rağmen zaman zaman da geri adımlar atabilmiştir. Sert yapılı mizacından dolayı Saddam’ın kendisinin bile bulaşmadığı zor görevleri ona yaptırdığı söylenir. Kürtleri ve Şiileri acımasızca sindirmiştir. Zaman zaman Kürtlere Halepçe’yi hatırlatmaktan da geri durmadığı gibi ağzı bozukluğuna başka örnekler de vermiştir. 2003’de Doha’da yapılan İslâm Konferansı Örgütü zirvesinde Kuveyt heyeti ile polemiğe ve ağız dalaşına (mulasene) girmiş ve Şeyh Muhammed Sabah’ı maymuna benzetmiştir. 1991 yılından itibaren Saddam’ın, hayatında köklü değişikliklere gittiği sıralarda kendisini en fazla etkileyen isim İzzet Duri’dir. Bu dönemin gerisindeki isim hilafsız Duri’dir. Veya onun çapı ve rolü büyüktür. Bu merhaleden sonra Saddam’ın ve Irak’ın dindarlaşmasında kilit bir rol oynamıştır. 1991 yılından sonra devletin dinî kurumları desteklemesi ve finanse etmesi fikrinin de sahibi odur. Fikir babalığı ona aittir.
***
Saddam’ın yakalanmasından sonra, direniş üzerindeki rolü konusunda ismi öne çıkmıştır. Amerikalılar ‘Hızır idi Yunus idi’ tekerlemesinde olduğu gibi bu bapta kâh Zerkavi’nin adını kâh İzzet Duri’nin adını telâffuz ediyorlardı. Ama son sıralarda politikaları gereği biraz daha fazla Zerkavi ismini öne çıkardılar. Zira, direnişi herhangi bir meşrûiyetten mahrum etmek istiyorlardı. Ama İzzet Duri’nin Irak’taki direnişin arkasındaki gerçek isim olduğuna dair spekülasyonlar da eksik olmuyor. Baas Partisi de vefatının üzerine yayınladığı taziye mesajında ondan direnişin ve Irak cihadının lideri olarak bahsetmektedir. Vefatından sonra parti Irak direnişinin yeni lideri olarak yardımcısı Abdulkadir Talep, Duri’nin adını ilan etmiştir. İzzet Duri Amerikalılarca yayınlanan 55 kişilik arananlar listesinde 6’ıncı sırayı işgal ediyordu ve kellesine 10 milyon dolar ödül konmuştu. Baas’ın taziye ilanında kullandığı ifadeler, Amerikalıların ‘derinişin lideri oydu’ ifadesiyle uyuşuyor. Vefatından önce yayımlanan demeçlerinden birisinde, bugün Rice’in temin etmeye çalıştığı gibi direniş üzerindeki en büyük tehlikenin sünnî işbirlikçilerin de Irak’ta yönetime katılması olduğunu söylemişti. Ona göre, Sünnî işbirlikçiler Şiî işbirlikçilerden daha az tehlikeli değilerdi. Sünnî temsilin sağlanmasıyla Irak’taki kukla rejimin daha fazla meşrûiyet kazanacağı ve bunun da direnişin parlaklığını söndürebileceği inancında idi. Bundan dolayı en dikkatli olduğu husus Sünnî kitlenin de iktidara katılımlarıydı. Bu hususta direnişin rakip kanatları Zerkavi ve Duri’nin aynı düşündüklerini ve benzeri refleksleri gösterdiklerini görüyoruz.
Peki direnişin lideri gerçekten kim veya kimdi? ‘Hızır idi Yunus idi’ tekerlemesenin ötesinde galiba herkes kendi halinde bir kanadın lideri. Kimbilir!
14.11.2005
E-Posta: mustafaozcan@yeniasya.com.tr | 
