1. Wanneer spreek je van hoogbegaafd?
Er zijn talloze definities van "hoogbegaafd" in omloop, dus je mag er eentje uitkiezen! Voor sommigen is het "IQ groter dan 130 en daarmee uit". Voor anderen moeten er een heleboel 'kenmerken' aanwezig zijn voor je van hoogbegaafd 'mag' spreken.
Persoonlijk vind ik dat het belangrijkste niet is of een kind al dan niet Echt Hoogbegaafd is, maar wel wat je met een bepaald kind op een bepaald ogenblik moet aanvangen. Daarom vind ik dit soort definities van hoogbegaafdheid het meest bruikbaar: "Hoogbegaafdheid is dusdanig buitengewoon geavanceerde bekwaamheid, op een bepaald moment in een bepaald vak, dat het niet meer mogelijk is om de leernoden van een kind goed te kunnen lenigen zonder belangrijke wijzigingen aan het curriculum en aan de manier waarop dat wordt aangeboden."
2. Waarom testen?
Uit het bovenstaande kun je mijn antwoord al afleiden: om te weten of er belangrijke wijzigingen nodig zijn of niet. En zo ja: welke die wijzigingen dan wel zijn.
3. Hoe testen?
Uit enkel het resultaat van een IQ test of een 'kenmerkenlijst' kan men dan misschien wel zeggen "Uw kind is Waarlijk Hoogbegaafd", de meeste leerkrachten weten hoegenaamd niet wat daarmee aan te vangen, ook al omdat "De" hoogbegaafde niet echt bestaat, net zo min als "Het gemiddelde kind" bestaat!
Als een leerkracht echter weet wat het huidig niveau van een kind is op verschillende schoolse v(l)akken, dan weet hij/zij of een kind iets bijleert op school. Eén van de (wereldwijd) meest gebruikte manieren om het huidig niveau uit te zoeken is het aanbieden van (liefst genormeerde) toetsen 'boven niveau', d.w.z. bedoeld voor oudere kinderen. Veel scholen hebben dergelijke toetsen in hun 'leerlingvolgsysteem' (LVS).
Uw zoon zit in het midden van groep 4. Stel dat een leerkracht (genormeerde) nu toetsen rekenen afneemt, bedoeld voor kinderen die midden groep 5 zitten, en vaststelt dat uw zoon (zonder dat hij daar ooit op school les over kreeg) op die toetsen presteert zoals het gemiddelde kind van groep 5, dan weet die leerkracht dat uw zoon in de komende 12 maanden in de rekenlessen bitter weinig zal opsteken, als men hem doodgewoon de 'normale' leerstof zou 'toedienen'. Men weet dan dat een groot deel van de leerstof rekenen rustig kan geschrapt worden en vervangen door alternatief 'differentiatiemateriaal', zoals Somplex of Plustaak Rekenen.
Op dezelfde manier kunnen toetsen van bv. Begrijpend Lezen een didactische voorsprong op het vlak van Taal vaststellen. In dat geval zou een goed stuk van de lessen Taal (waarin uw zoon nauwelijks wat zou bijleren, zoals aangetoond door de toetsen 'boven niveau') vervangen kunnen worden, bv. door Plustaak Taal.
Als er een didactische voorsprong van één jaar is op verschillende v(l)akken, dan zou uw zoon misschien veel hebben aan één of enkele uurtjes per week buiten de klas, samen met andere kinderen met een grote schoolse voorsprong (zo'n groep heet dan plusklas, verrijkingsklas, klimopklas, kangoeroeklas, ...). Terwijl materiaal als Somplex en Plustaak heel goed binnen de klas aangeboden kan worden (zonder al te veel 'last' voor de klasleerkracht), kan een leerkracht (bv. de zorgbegeleider) in zo'n groepje buiten de klas iets 'intensiever' met deze leerlingen aan de slag, zodat ook zij (met begeleiding) zich leren inspannen en belangrijke basisvaardigheden kunnen leren.
Als er in zo'n toetsen 'boven niveau' een didactische voorsprong van meer dan één jaar wordt vastgesteld op meerdere vlakken (zeg maar "Taal en Rekenen"), dan weet je dat het kind het komende jaar nauwelijks wat zal leren op school. Hij zal "beste van de klas" zijn en dat is het dan. In zo'n geval kun je overwegen om het kind een groep te laten overslaan.
4. Is dit allemaal wel nodig?
Als je het belangrijk vindt dat alle kinderen elke dag iets bijleren op school, dat geen enkel kind het gevoel heeft zijn tijd te verspillen en dat elk kind op school geregeld met succes iets onderneemt waarvan het op voorhand dacht dat het moeilijk zou zijn (en zo een goed gevoel van eigenwaarde kan opbouwen), dan is het nodig om op elk moment te weten of een kind dit kan d.m.v. wat hem/haar aangeboden wordt. Als je dat niet weet, dan kun je immers niet weten of je deze belangrijke zaken realiseert voor dat kind.
Onze wetgevers vonden dit alleszins belangrijk genoeg om in de Wet op het Primair Onderwijs (Nederland) en in het Decreet Basisonderwijs (Vlaanderen) deze paragraaf op te nemen: "Het onderwijs wordt zodanig ingericht dat de leerlingen een ononderbroken ontwikkelingsproces kunnen doorlopen. Het wordt afgestemd op de voortgang in de ontwikkeling van de leerlingen". Zodra ze hiervoor ook de middelen voorzien en dit opnemen in de leerkrachtenopleiding, kunnen onze scholen deze theorie ook in praktijk brengen. Op dit ogenblik is er wel een groeiende groep scholen die dit, vooral door mateloze idealistische inzet, trachten te doen, zodat ook onze bekwaamste leerlingen het onderwijs krijgen, waarop ze recht hebben...
Kortom, als uw school ervoor zorgt dat uw kind evenveel leerervaringen heeft als alle andere kinderen, dan is een IQ-test niet nodig. Maar de school kan alleen weten, dat ze hiervoor zorgt, als ze weet wat het huidige niveau van uw kind is.