Return to Index  

CRNOGORSKI KOMITA IZ ROVACA MIKO VLAHOVIÆ (1881- 1927)

March 16 2006 at 6:06 AM
No score for this post
  (Login CARLADELPONTE)
Montenegro Forum Mods Group


Response to Crna Gora i serbija

 

CRNOGORSKI KOMITA IZ ROVACA MIKO VLAHOVIÆ (1881- 1927)



Autenticni istorijski izvori, arhivska gradja i relevantna literatura predstavljaju sasvim jasno, precizno i uvjerljivo svjedocanstvo o zlocinima nad crnogorskim narodom, koji su, organizovano i planski, vrseni od 1918. godine, od kada je Kraljevina Crna Gora likvidirana kao nezavisna drzava, prisajedinjena Srbiji i okupirana od strane njenih regularnih trupa i drugih militarnih grupacija pod njenom komandom i kontrolom. U tekstu koji slijedi osvrnucemo se na proganjanje, ucjenjivanje i stradanje crnogorskog patriote, ustanika, gerilca, komite Mika Vlahovica (1881-1927) iz Rovaca, koji je 1927. godine, kao borac za pravo, cast i slobodu Crne Gore, ubijen od strane okupacionih srpskih vlasti.
Crnogorski ustanik Miko Vlahovic se u »Spisku crnogorskih vojnika u Gaeti 1919«, pod rednim brojem 234 pominje kao redov. Na spisku oficira i podoficira kraljevske crnogorske vojske u Italiji, u okviru Drugog Bataljona (Prva ceta) pod rednim brojem 32, kao vodnik, navodi se Miko Vlahovic. On se nekoliko puta pominje i u Izvjestaju komandira crnogorske vojske Ivana Bulatovica o »ustanku bataliona Rovackog za odbranu prava i casti Crne Gore«, koji obuhvata perod od 13. novembra 1918. godine do jula 1920. godine. U tom izvjestaju Miko Vlahovic se pominje kao crnogorski ustanik, gerilac, komita. Navodi se da je bio pripadnik ustanicke Cete Crkvicke i da je u tom svojstvu prisustvovao sastanku ustanickih vodja u Brocancu 1919 godine. U tom izvjestaju komandir Ivan Bulatovic navodi i ovo: »U novembru 1919.g. posao sam sa Perom Vukovicem, Petrom Savovicem, Dragitinom Radovicem, Milijom Rakocevicem, Mikom Vlahovicem i sa jos nekoliko Rovcana, da ucinimo sastanak sa komandirom Krstom Popovicem u Cuce. Po dolasku na granicu Cuca saznali smo da se komandir Popovic nalazi u blizini Brocanca dje smo se sastavili sa Popovicem i Zivkom Nikcevicem i na sastanku donijeli odluku, da se svi crnogorski ustanici pripreme za putovanje i da se na dan 6. decembra 1919. g. sastanemo navrh Pjesivaca, odakle da se produzi putovanje i priprema za osvajanje Bara«. Crnogorski komandir Ivan Bulatovic navodi da je licno ucestovao u borbama protiv srpskih okupacionih snaga i da je posao u pomoc Piperima krajem 1919. godine zajedno »sa komandirom Ibrom Bulatovicem, oficirom Bozom Bulatrovicem, post. cinovnikom Ilijom Bulatrovicem, Mikom, Grujicom i Dragisom Vlahovicima, sa 117 Rovcana jos«, izvjestava Ivan Bulatovic. On u tom izvjestaju navodi da su 1920. godine, prlikom napustanja Rovaca, popaljenih od strane srpske okupacione vojske, on i njegovi saborci jedne noci kad su zagazili krozu rijeku Moracu na Pjenavac bili napadnuti od strane srpskih vojnika i da je, pored ostalog, tada ranjen Miko Vlahovic. O tome komandir Ivan Bulatovic pise u svom izvjestaju od 29.oktobra 1921. godine /Sulmano/.
Postoji sacuvan arhivski dokumenat, a to je Rjesenje Nacelstva kolasinskog okruga o oglasavanuu za hajduke Mika Vlahovica i Jokana Bulatovica. Naime, Nacelstvo Okruga Kolasinskog, aktom br. 172. od 17. januara 1922. godine, Nacelstvu Sreza Cetinje dostavlja Rjesenje kojim su oglaseni za hajduke: Miko Vlahovic i Jokan Bulatovic, oba iz opstine Rovacke, sreza Moracko-Rovackog, posto se nijesu prijavili i predali vlastima na osnovu poziva pomenutog nacelstva od 13. novembra 1921. godine. U tom aktu navodi se da ih je »slobodno svakome ubiti«. Navodi se da su Miko Vlahovic i Jokan Bilatovic ucijenjeni sa po 1.000 dinara. U tom rjesenju pise i ovo: »Miko Vlahovic, star 40 godina, rasta srednjeg, kose i brkova crnih, ociju crnih, lica okruglog, nosa i usta pravilnih, nosi povecu crnu bradu«. Za Jokana Bulatovica u tom rjesenju tvdi se da je »star 25 godina, rasta viskog, kose smedje, brkova zutih, ociju graorastih, lica dugog, nosa i usta pravilnih, nosi zutu bradu«.
Iz kancelarije Nacelstva Okruga Kolasinskog br. 3117 proistekla je i sljedeca Objava: »Rjesenjem gospodina Ministra Unutrasnjih Djela J. B. Broj 13346 od 3. juila 1922. povisene su ucjene oglasenih hajduka i to za:
Milovana Bulatovica iz Rovaca od 10.000 (deset hiljada) na 20.000 (dvadeset hiljada) dinara.
Radojicu Orovica iz Stitarice i Mika Vlahovica iz Rovaca od 1.000 (hiljadu) po na 10.000 (dest hiljada) dinara.
Miladina Mestera iz Gornje Morace od 1.000 (hiljadu) na 5.000 (pet hiljada) dinara.
Radosa Bulatovica iz Smailagica-polja i Mihaila Milikica iz Bjelojevica od 1.000 (hiljadu) na po 3.000 (tri hiljade) dinara.
Ova ucjena dace se onome ko kojeg od naprijed imenovanih hajduka ubije, uhvati ili prokaze vlastima da se hajduk uhvati ili ubije, a isplatice se odmah iz Drzavne Kase, po osnovu cl. 6. Zakona o Javnoj bezbjednosti«.
Sresko Nacelstvo Kraljevine SHS Cetinje, aktom br. 4758, od 14. jula 1923. godine, dostavlja Raspis Velikog Zupana Zetske oblasti Milovana Dzakovica, br. 2133 od 5. jula 1923. godine, kojim je on trazio da se povecaju ucjene za brojne crnogorske komite, medju kojima i za Mika Vlahovica. Veliki zupan Milovan Dzakovic trazi da se ucjena za njega poveca sa 10.000 na 25.000 dinara. Ministar unutrasnjih djela Kraljevine SHS je aktom J. Br. 9415 od 15. VII 1923. godine Rijesio da se povecaju ucjene za trazene crnogorske komite. Za crnogorskog gerilca iz Rovaca kod Kolasina Mika Vlahovica rjesenjem ministra policije Kraljevine SHS povecana je ucjena sa 10.000 na 25.000 dinara Crnogorski komita Miko Vlahovic je tokom 1924. godine boravio u Albaniji, odakle se, preko Skadra, Kastrata i drugih mjesta, kao i preko Skadarskog jezera vracao u Crnu Goru i preduzimao ustanicke, gerilske akcije sa svojim saborcima. To konstatuje i veliki zupan Zetske oblasti Milovan Dzakovic 13. oktobra 1924. godine, na osnovu informacija koje mu je dostavio konzul Kraljevine SHS u Skadru (Albanija). Inace, Milovan Dzakovic je bio na teritoriji okupirane i ukinute Crne Gore kao drzave veliki zupan Zetske oblasti od marta 1922. do 1927. godine kada je penzionisan. Imao je zadatak i ovlascenja da preduzme sve represivne i druge mjere za likvidaciju crnogorskog komitskog pokreta. Miko Vlahovic je poginuo 1927. godine. Visina posljednje ucjene koju su vlasti odredile za ubistvo ili hvatanje Mika Vlahovica iznosila je 70.000 (sedamdeset hiljada) dinara.
List »Slobodna misao«, br. 2645 od 25. IX 1927. godine, pise u clanku »Pogibija odmetnika Vlahovica« ovo: »U nedjelju poslije podne u Katunima Rovackim poginuo je poznati odmetnik Miho Vlahovic, ucijenjen 70.000 dinara. Jedno potjerno odjeljenje sa narednikom Vujicem naislo je u Rovacke Katune. Vlahovic je sjedio pod jednim borom i citao proglas federalisticke omladine. Na pet koraka rastojanja pucao je Vujic. I od prve puske Vlahovic je smrtno ranjen.
Isljednik podgorickog Suda g. Radovic izasao je na lice mjesta. Kod ubijenog nadjeno je cetiri dinara u gotovom i jedna objava izdata iz Tirane na ime Radovana Kovacevica kojom se Vlahovic sluzio«. Radi napomene: umjesto imena Miho, kojeg je objavila »Slobodna misao«, valjda treba da stoji Miko!
Povodom pogibije poznatog crnogorskog rodoljuba i heroja, komite Mika Vlahovica, koja se zbila 18. septembra 1927. godine u Stitovu, list »Radni narod«, god I, u broju 7 od 1. oktobra 1927. godine objavio je clanak »Robovanje i agovanje«, u kojemu stoji i sljedce: »U planini Stitovu poginuo je 18. septembra odmetnik Miko Vlahovic. Ubilo ga je potjerno odjeljenje od sest ljudi, koje je predvodio Radovan Vujovic sa jos jednim kontrakomitom i 4 zandarma iz stanice Radovce. Pokojni Vlahovic bio je od vlasti ucijenjen sa 70.000 dinara, a u odmetnistvu je bio jos od doba austrijske okupacije. Nije bio pljackas, niti drumski razbojnik.
Posto je Vlahovic ubijen nastao je pravi uzas u Katunima na Stitovu. Radovan Vujovic sa druzinom uhvatio je Boska Vucinica i strasno ga izudarao kundacima. Njegovu zenu Novku probacili su kroz sake i udarali njome o vrata od kolibe. Od zadobivenih ozljeda na ledjima srusila se na zemlju, pa su je potom iskudnacili. Marka Milacica iz Rogama isprebijali su puskama. Miletu Vukanovica, starca od 50 godina, bez desne ruke, izvrnuli su na ledja, cupali ga na jednu stranu za brkove, a na drugu vukli za donju vilicu, rasklopili mu usta, pljuvali u njih i namoravali ga da guta njihovu pljuvacku. Miliju Vukanovica, cobana od 16 godina siljali su u Zupu da donese vina. On nije poslusao i tukli su ga toljagama sve dok je rekao da ce poci za vino. Vojina Vukanovica, cobana od 14 godina, tukli su tri puta za dva dana prostrta po zemlji samo za to sto je pukasao da se primakne i vidi mrtva Vlahovica. Djevojcice Kosu Vukanovic od 10 godina, Desanku Vucinic od 10 godina i Daru Vukanovic od 7 godina, koje su pokusavale da bjeze, preplasene od cuda koje su gledale, stigli su kontrakomiti i zandarmi, gadjali kundacima preko noga, obalili na zemlju i ispremlacivali. Jos nekoliko djece sitne, ispod 10 godina ispremlacivano je. Svi tuceni su iz opstine piperske, sreza podgorickog.
Sve seljake iz okolnih katuna sjurili su za stokom kod mrtvog Vlahovica. Seljake su postavili da cuvaju Vlahovica, a oni zametnuli kolo, pjesmu i pucanje. Od tolike treske razbjezala se stoka u bespuce i za dugo se nije mogla okupiti. Naslo se od te stoke i slomljenije noga sto su polomile u bjezanju od pucanja i veselja. Mrtvome i izresetanome Vlahovicu razvrtali su vilice i pljuvali mu u usta.
Sudska komisija je izvrsila uvidjaj na mjestu gdje je Vlahovic poginuo i nije okrivila nikoga od postradalih seljaka. Zandarmerija je izvrsila premetacinu Bosku Vucinicu i Marku Milacicu, ali nije nista nasla sto bi ih teretilo. Bili su dva dana zatvoreni, a sad su pod policijskim nadzorom u Podgorici«, navodi, pored ostalog, list »Radni narod«.
Negatori svega sto je nacionalno i drzavotvorno crnogorsko, poput velikosrpskih istoricara i istoriografa, kao sto su dr Zoran Lakic, dr Novak Raznatovic, dr Vladimir Jovicevic, dr Slavenko Terzic, dr Aleksandar Stamatovic i drugi frustrirani asimilatori ispod sinjela Amfilohija Radovica uvijek i svuda u svojim radovima i javnim nastupima namjerno precutkuju da navedu zlocine vrsene u Crnoj Gori iz krvavog albuma Karadjordjevica u periodu od 1918. do 1941. godine. Stradanje i smrt crnogorskog komite Mika Vlahovica, ciji sam portret u ovom tekstu nastojao da prikazem, ilustrativan je primjer kako je surovo ubijana crnogorska nezavisnost i sloboda. A danasnji velikosrpski eksponenti janjicarskog profila kojima je puna Crna Gora to svjesno i planski falsifikuju i hoce da potru. No, kako kaze Livius, »istina i previse trpi ali se nikada ne moze zatrti«.

Score 1 2 3 4 5 (5=Excellent) Edit Message Delete Message

Zvek_Zivi_Cetinjanin
(Login Zvek_Zivi_Cetinjanin) PA DALJE KAZE .....Primjera ima nezna im se broj !
No score for this post March 14 2006, 2:04 PM

VOJVODA BOZO PETROVIC (1845 – 1927) – (VOJSKOVODjA, SENATOR I PREDSJEDNIK VLADE NA BRANIKU CRNE GORE OD SRPSKOG AGRESORA)


Tragedija koja je od 1918. godine zadesila crnogorski narod nije mimoisla ni njegovo kulturno-istorijsko nasljedje. Divljacki su se rusili crnogorski spomenici, skrnavili i ponizavali nacionalni i drzavni simboli Crne Gore. Zabranjeno je nosenje crnogorske kape, crnogorska drzavna, vojnicka i narodna zastava bila je zgazena i uprljana, srusena je Njegoseva kapela na Lovcenu posvecena Svetom Petru Cetinjskom, ostecena u doba Austro-Ugarske okupacije, da bi Aleksandar Karadjordjevic podigao novu i drugaciju u slavu dinastrije Karadjordjevic i u cast rodjenja svojega sina Petra. Pristupilo se u vrijeme srpske okupacije Crne Gore i njene nasilne aneksije brisanju crnogorske istorije, sprovodjenju politike asimilacije crnogorskog naroda, ruzenju i rusenju njegovih obicaja, tradicije, kulture i pamcenja.

Vlasti nijesu tada postedjele ni staro, istorijsko, proslavljeno zvono Ivana Crnojevica. I ono je bilo na udaru savremenih vandala. Zvono Ivana Crnojevica stradalo je 1934. godine. Tada je ono skinuto sa Cetinjskog manastira svetog Ivana Crnojevica, osnivaca Cetinja i grandioznog crnogorskog srednjevjekovnog drzavnika. Zvonilo je u trenucima posebno vaznim i svecanim u istoriji Crne Gore. Ljubomir Nenadovic je pisao o zvonu Ivana Crnojevica i ovo: »Ono je dvjesta godina sa usamljenih zidina Cetinjskog manastira, kao pustinjak, kao siroce bez igdje ikoga, kroz ove planine jecalo i pred Bogom plakalo«. »Njemu je dato prvenstvo, te i sada, izmedju svih zvona, svakom prilikom ono se prvo javi. Ono je docekalo da oglasi da se predao Niksic, Bar, Nis, Plevna, Jedrene. Ono je docekalo da oglasi: da je osvojeno ostrvo Vranjina, stolica stare Zetske Mitropolije, odakle se negda njegova jeka razlegala po talasima Skadarskog jezera...Sada glas njegov razleze se do reke Volge, do Temze i do obala Tihog okeana: svaku novost koju ono iz ovih krajeva oglasi, odmah raznese telegrafska munja na sve strane sveta«.
To, cuveno, Zvono Ivanovo zvonilo je kad se, recimo rodio prestolansljednik Danilo, najstariji sin knjaza Nikole I Petrovica Njegosa i kad je crnogorska vojska odnijela velicanstvenu pobjedu na Vucjem Dolu. Ali, sa stravom i uzasom koji su nastupili tragicnim krajem Crnogorskog Kraljevstva i Zvono Ivanovo biva osudjeno da nestane zajedno sa brojnim istorijskim spomenicima i eksponatima duhovne i materijalne kulture crnogorskog naroda. »To je staro zvono smetalo brisacima crnogorske istorije, pa su ga pod izgovorm da je napuklo, poslali u Vojvodinu da se pretopi, i od njega su mesingane kvake na kapijama vojvodjanske gospode«, pise dr Radoslav Rotkovic. Sve i da je bilo napuklo, niko nije imao pravo da ga otme Crnoj Gori, niti da ga odnese i da ga pretopi. Njemu je bilo mjesto u muzeju crnogorskih starina. Nije zasluzilo da nestane. A nestalo je na brutalan i primitivan nacin. Cak ni natpis koji je na njemu postojao nije prepisan. Sve se radilo da se ubije pamcenje, istorijska, nacionalna i drzavotvorna svijest i memorija crnogoraskog naroda. Zato je i nad Zvonom Ivanonovim i izvrsena smrtna kazna.
Savremeni crnogorski knjizevnik, akademik Jevrem Brkovic, u svom djelu »Komitske balade« objavio je i svoju cuvenu pjesmu »Zvono Ivanovo«, napisanu 1988. godine.
Tu pjesmu zavrsava ovim ubjedljivim stihovima, koje filigrantskom preciznoscu docaravaju zlu sudbinu Zvona Ivanova:

»Neka se zna:
Ivanovo Zvono s Cetinja Ivanova
(kad ono razur Crne Gore dodje)
ko staro gvozdje u Backu otpremise
i tamo pretopise u kvake za dvorac
gospodina Dundjerskog Gedeona!
Sveto nase Zvono Ivanovo«.


Sa crnogorskim svetinjama 1918. godine, stradali su i poznate crnogorske licnosti, drzavnici, vojskovodje, patrioti. Jedan od najpoznatijih crnogorskih drzavnika tog doba, koji je bio u okovima srpskih tirjana i okupatora bio je i vojvoda Bozo Petrovic, gospodin Bozo!
Vojvoda Bozo Petrovic Njegos (1845–1927) bio je bliski rodjak kralja Nikole, Predsjednik Crnogorskog Senata, komandant Juznog sektora crnogorske vojske u Velikom ratu 1876-1878. godine, predstavnik Crne Gore, zajedno sa vojvodom Stankom Radonjicem, na Berlinskom kongresu 1878. godine, Predsjednik Ministarskog savjeta (Vlade) Knjazevine Crne Gore (1879-1905) i ministar, te guverner Skadra 1915. godine. Vojvoda Bozo Petrovic, zavrsio je u Parizu 1867. godine Licej Luja Velikoga, vratio se u Crnu Goru i sa navrsene 22 godine postao predsjednik Crnogorskog Senata.
Vojvoda Bozo Petrovic je u ime Crne Gore obavljao brojne diplomatske misije, cesto putovao u inostranstvo, susreijetao se, razgovarao i pregovarao sa istaknutim evropskim drzavnicima, poltiicarima i drugim zvanicnicima i dostojno i autoritativno reprezentovao inrese Knjazevine i Kraljevoine Crne Gore. Bio je postovan u uvazavan kao licnost i u domacim i medjunarodnim krugovima.
Nakon srpske okupacije i aneksije Crne Gore 1918. godine vojvoda Bozo Petrovic je bio izlozen teroru, mucenju i prinudi od strane novouspostavljenih vlasti. Vojvoda Bozo Petrovic jedan je od organizatora Bozicnog ustanka crnogorskog naroda 21. decembra 1918. godine. U pogledu organizovanja ustanka odrzavao je vezu sa kraljem Nikolom i ostvarivao prepisku sa crnogorskom Vladom u izgnanstvu, posebno sa njenim ministrom iz Rima Milom M. Vujovicem. Uoci izbijanja ustanka stari crnogorski vojvoda Bozo Petrovic (od 70 godina) uhapsen je u Niksicu decembra 1918. godine. Sikaniran je i maltretiran od strane okupacionih vlasti i njihovog sreskog nacelnika Tomica. Utamnicen je u podgorickom zatvoru »Jusovaca«.

Nikola Tomanov Zec povodom hapsenja vojvode Boza Petrovica navodi u svojim memoarima »Zelenasi«:
»Prilikom sprovodjenja vojvode Boza Petrovica iz niksickog u podgoricki zatvor, na Bogeticima rekao mu je Marko Savicevic:
»Kako bi bilo vojvodo da te pojasem do Podgorice ? Do ovog jahanja nije doslo, ali je tacno da mu je Savicevic oduzeo skupocjeni stap, koga je stari vojvoda decenijama nosio i koji mu je za ovu priliku bio vrlo potreban«.

U knjizi »Nekoliko stranica iz krvavog albuma Karadjordjevica«, Rim, 1921, pise i ovo: » Osim zatvorenih Crnogoraca ima i jedan broj interniranih, vecinom prvaka, medju kojima su: vojvoda Bozo Petrovic, bivsi Predsjednik Ministarskog savjeta, Mihailo Popovic, clan Drzavnog savjeta u penziji, Stevo Tatar, clan Glavne drzavne kontrole, Spiro Popovic, Direktor posta i telegrafa, Marko Petrovic su internirani u Sarajevu (Bosna)«. U decembru 1918. godine, od strane srpskih vlasti, maltretirani su tri brata: »Vojvoda Bozo Petrovic (70. godina), bivsi predsjednik Ministarstva, general Djuro Petrovic (69. godina) i Marko Petrovic (63 godine), bivsi oblasni upravitelj, koji su zivjeli na svojim imanjima u okolini Niksica. Sva trojica su tada bila zatvorena u Podgorici. Poslije skoro godinu, vojvoda Bozo i Marko Petrovic bili su oslobodjeni, a sada se nalaze internirani u Sarajevu ( Bosna). General Petrovic se nalazi jos u zatvoru u Podgorici, gdje je potpuno oslijepio. On vec nekoliko mjeseci moli da mu se dozvoli operacija na ocima, ali tu dozvolu jos do danas nije dobio”, kaze se u istom dokumentu.
Tamnovao je vojvoda Bozo Petrovic u podgorickoj »Jusovaci« vise od jedne i po godine, poslije cega je interniran u Sarajevo. Stradao je vojvoda Bozo Petrovic zato sto je trajno bio vjeran Domovini, Kruni i Zastavi Crnogorskoj.
U cilju utvrdjivanja stvarnog stanja u Crnoj Gori poslije 1918. godine, dolazili su u Crnu Goru brojni strani predstavnici, misije i delegacije, slate od relevantnih subjekata u medjunarodnoj zajednici sa konkretnim i specijalnim zadacima.
U tu svrhu, pored ostalih, u Crnu Goru je 1919. godine stigao, kao predstavnik SAD, americki oficir i specijalni savjetnik za vojna pitanja predsjednika SAD Vudroa Vilsona major Carls Velington Furlong, kasniji univerzitetski profesor. Furlong je, inace, bio clan americke delegacije na Konferenciji mira u Versaju 1919. godine i vojni agent. Imao je obavezu da o situaciji u Crnoj Gori, u svojstvu sefa americke misije, na osnovu istrazivanja, sacini i podnese izvjestaj. Furlong je bio u Crnoj Gori od 6. februara do 2. marta 1919. godine. Major Fulog je 12. februrara 1919. godine u Jusuf-pasinom zatvoru ili podgorickoj tamnici »Jusovaca« razgovarao i sa vojvodom Bozom Petrovicem.
Premilnarni izvjestaj majora Furlonga datiran je 11. marta 1919. godine. U tom izvjestaju Furlong veli da mu je vojvoda Bozo Petrovic rekao i ovo: »Ja sam Kraljev rodjak i sluzio sam svoju zemlju 40 godina - kao najblizi saradnik kralja Nikole i Princeva i bio ugledna licnost u Crnoj Gori. Sadasnja vlast je dogovorna sto sam ja u zatvoru. Crna Gora je uvijek bila slobodna zemlja i kao takva priznata od Evrope. Predsjednik Vilson je kazao da svim malim zemljama, ukljucujuci i Belgiju, Crnu Goru i Srbiju, treba dati samostalnost. Svi su se Crnogorci nadali da ce saveznicke snage biti poslane ovdje da odrzavaju red i svi smo se nadali autonomiji. Mi zelimo da izaberemo nas sopstveni Parlament i neka sudbinu Crne Gore odluci njen narod...Umjesto Crnogoraca ovdje su dosli Srbi i donijeli mnogo novca. Dva-tri covjeka su nazvali sebe Parlamentom i uredili da se u njemu nadju jedino ljudi koji imaju iste ideje kao i oni. Taj prvi komitet sacinjavali su dva Srbina i jedan Crnogorac: Petar Kosovic, Svetozar Tomic i Janko Spasojevic. Clanovi bivse crnogorske Vlade nijesu bili ukljuceni ni u komitet ni u parlament...Nase pristalice vecinom se nalaze u staroj Crnoj Gori. Mislim da ih ima vise nego sto sam spreman da kazem. Svako u Crnoj Gori smatra da su izbori bili nelegalni i suprotni zakonu zemlje i da je volja naroda falsifikovana. Srpski zvanicnici i izaslanici, koje su oni izabrali, anektirali su i okupirali Crnu Goru. Nema mogucnosti da bilo ko nesto ucini, ali ima mnogo ljudi u planinama koji ne priznaju sadasnju vladu...Mi zelimo konfederalnu Jugoslaviju, ali nista se ne moze uraditi dok Crnu Goru ne okupiraju Savznicke trupe Engleske, Amerike i Francuske. Mi ne zelimo ni Srbe ni Italijane. Onda bi mogli da izrazimo svoje poglede slobodno. Partiju koja ima ovdje moc cine boljsevici i ona ne moze zavesti red u zemlji. Oni su svi Srbi i dozvoljavaju svaku vrstu samovolje. Zemlja je siromasna i oni dozvoljavaju pljacku i otimanje. Njihovi ljudi mogu uzeti sto god zele od seljaka. Mogu ubiti koga god zele i nece ih niko pozvati na odgovornost pred zakonom«, rekao je tada vojvoda Bozo Petrovic u podgorickoj »Jusovaci« americkom oficiru i izaslaniku Furlongu kada ga je ovaj posjetio kao poltiickog zatvorenika.
Poruka kralja Nikole crnogorskom narodu, na intervenciju saveznika, prevashodno americkog predsjednika Vilsona, koji je kod kralja Nikole poslao svog licnog sekretara kao poklisara s tim zadatkom majora Kloza, uslijedila je nakon sto je izbio ustanak crnogorskog naroda protiv srpske okupacije i aneksije Crne Gore. Mesaz kralja Nikole crnogorskom narodu od 22. januara 1919. godine, donijet je na inicijativu predsjednika Vilsona. Taj Nikolin mesaz, kojim je Versajska konfrencija nastojala da izdejstvuje da kralj Nikola doprinese na crnogorski narod obustavi oruzanu borbu, poslat je u Crnu Goru, ali on nikada nije saopsten narodu. On glasi: »Mome dragom narodu, Preklinjem Vas da ostanete s mirom na vasim domovima i da se ne protivite oruzanom rukom trupama, koje hoce da prigrabe vlast u nasoj zemlji. Ja sam dobio najvise garancije od predstavnika saveznickih zemalja, da ce u skorom vremenu biti pruzena crnogorskom narodu zgodna prilika da se slobodno izjasni o politickoj formi svoje buduce vlade. Sto se mene tice, ja cu se sa zadovoljstvom prikloniti toj odluci – Nikola, s. r.«. Taj Nikolin mesaz obajavio je i sluzbeni “Glas Crnogorca”, od 11. januara 1919. godine, objavljuci uz njega i ovo: “Ovo saopstenje odobrila je na svojoj jucerasnjoj sjednici konferencija mira u Parizu i dala je svoje ovlascenje da se uputi u Crnu Goru”.
Navedeni mesaz kralja Nikole stigao je u Crnu Goru kad je Bozicni ustanak bio ugusen. Konferencija mira u Parizu odobrila je 8. (21) januara 1919. godine da se ta poruka posalje u Crnu Goru, a ona je upucena u nju dan kasnije, dakle, 9 (22) januara. Ali, ta poruka nikada nije urucena vojvodi Bozu Petrovicu, jer su ga okupacione vlasti vec bile uhapsile i utamnicile u podgorickom zatvororu »Jusovaca«. Ovu poruku primio je francuski general Po

Score 1 2 3 4 5 (5=Excellent) Edit Message Delete Message

Zvek_Zivi_Cetinjanin
(Login Zvek_Zivi_Cetinjanin) BRIGADIR ŠÆEPAN MIJUŠKOVIÆ
No score for this post March 14 2006, 2:06 PM

BRIGADIR ŠÆEPAN MIJUŠKOVIÆ (1872-1924)



Žrtva velikosrpskog terora, u vrijeme kad je Crna Gora bila utamnicena okovima Vidovdanskog ustava iz 1921. godine i krutog monarhistickog centralizma i unitarizma dvora Karadjordjevica i beogradske Vlade, od 1918. do 1941. godine godine, bio je i oficir, odnosno, komandir i brigadir (general) crnogorske vojske Scepan Mijuskovic.
O komandiru i brigadiru Scepanu Mijuskovicu pisao je, na knjizevno-povijesno reprezentativan i dokumentaciono utemeljen nacin, poznati crnogorski knjizevnik, akademik Jevrem Brkovic, u svom kulturnom romanu »Monigreni«, knjizi koja je literalno-istorijska sinteza crnogorske heroike i tragike, izrazene kroz vertikalu i prizmu izazova i iskusenja, uspona i padova, puteva i stranputica, hiljadugodisnje dukljansko-zetsko-crnogorske proslosti. Ta knjiga je posve zasluzeno nasla mjesto u Vasingtonskoj biblioteci u Sjedinjenim Americkim Drzavama. Moderni crnogorski nacionalni ideolog i borac za pravo, cast i slobodu crnogorskog naroda, knjizevnik Jevrem Brkovic je u svom pjesnickom djelu »Komitske balade« objavio veliku poemu pod naslovom »Šæepan Mijuškoviæ i ostroski orao«, koja govori o tragicnoj smrti poznatog crnogorskog junaka i viteza Scepana Mijuskovica.
Organizator i izvrsilac okrutnog ubistva Scepana Mijuskovica bio je srpski zandarmerijski oficir Milan Kalabic. Naime, Milan Kalabic, planer, ogranizator i glavni izvrsilac tog svirepog ubistva, rodjen je 1886. godine u Podnovlju kod Dervente, po narodnosti je bio Srbin. Poslije 1918. godine, kao izvanjac, poslat je na teritoriju bivse Kraljevine Crne Gore i bio u sluzbi okupatorskih vlasti, koje su vrsile teror i zlocine nad Crnogorcima. Sluzbovao je prvo u Pljevljima, pa je, radi preduzimanja akcija na unistenju crnogorskog oslobodilackog komitskog i ustanickog pokreta, poslat u Niksic. Kao srpski zandarmerijski kapetan postao je sef niksicke zandarmerije. Osvjedocio se kao ubica i patogeni zlocinac. Ubio je, sa svojim pomagacima, 1924. godine na svirep i okrutan nacin, komandira (majora) i brigadira crnogorske vojske Scepana Mijuskovica, istaknutog crnogorskog junaka i patriotu iz sela Kunka u Poviji-Pjesivci kod Niksica. Milan Kalabic je 1932. odlikovan Karadjordjevom zvijezdom. To je uslijedilo kao priznanje i orden srpske vlade i dvora kralja Aleksandra Karadjordjevica za ucinjene zlocine nad crnogorskim narodom.
Scepan Mijuskovic rodjen je 1872. godine u selu Kunak, Pjesivci kod Niksica. Zavrsio podoficirsku i oficirsku skolu na Cetinju. Godine 1910. proizveden u cin kapetana, a 1911. u cin komandira crnogorske vojske. Scepan Mijuskovic je bio komandir crnogorske vojske, istaknuti junak, ucesnik u balkanskim ratovima 1912-1913. godine. Bio je komandant Pjesivackog bataljona, a u drugom balkanskom ratu bio je komandant kombinovanog Cevsko-Bjelicko-Pjesivackog bataljona. Ucestvovao je i u prvom svjetskom ratu (1914-1916). Po slomu Crne Gore bio je 1916. godine, konfiniran, zatocen u madjarski logor Boldogason, u kojemu je ostao do sloma Austro-Ugarske, kad se oslobodjen vratio u Crnu Goru. Bio je protivnik srpske okupacije i nasilne aneksije Crne Gore sprovedene 1918. godine. Jedan od organizatora i ucesnika Bozicnog ustanka 21. XII 1918. godine. Odbio je da polozi zakletvu kralju Petru Karadjordjevicu i odbio je da primi drzavnu penziju Kraljevine SHS. Od 1919.godine, nakon sloma ustanka, do 1921. godine bio je politicki zatvorenik u podgorickom zatvoru “Jusovaca”. Kad je oslobodjen bio je pod stalnom prismotrom vlasti.
Postoji sacuvan arhivski dokument, u kojemu se nalazi spisak od 55 (pedesetpet) zatvaranih crnogorskih oficira - protivnika aneksije Crne Gore poslije 1918. godine. Medju brojnim zatvorenicima bili su i: divizijar vojvoda Djuro Petrovic iz Niksica, komandir Petar Lompar sa Bokova, komandir Djuro Soc sa Ljubotinja i komandir Scepan Mijuskovic iz Pjesivaca, cije se ime na tom spisku nalazi pod brojem 11 (jedanaest). Nema sumnje da je major Scepan Mijuskovic bio protivnik unistenja crnogorske drzavne samostalnosti, ugnjetavanja i terora koji je sprovodjen nad crnogorskim narodom. Srpske vlasti su ga, sa brojnim crnogorskim patriotima, uhapsile i utamnicile.
Major Scepan Mijuskovic je, kao politicki zatvorenik, zajedno sa svoja 43, boraca i pregaoca za crnogorsku slobodu i samostalnost, u Centralnom kaznenom zavodu u Podgorici (Jusovaca), u kojemu je bio utamnicen, potpisao 14. oktobra 1920. godine jednu Izjavu, kojom se dokazuje protivpravnost i nistavnost odluka tzv. Podgoricke skupstine iz 1918. godine. Njeni potpisnici, istaknuti i ugledni crnogorski narodni prvaci, sudije, politicari, oficiri, vojnici, medju kojima i major Scepan Mijuskovic, navode razloge zbog kojih prekidaju svaku dalju saradnju sa Okruznim sudom u Podgorici, koji je protiv njih vodio krvicni postupak, a kojega oni smatraju nezakonitim i nenadleznim. U toj Izjavi njeni potpisnici isticu i ovo: »Sila nas drzi evo dvije godine u najstrozijem zatvoru«.
Na teriroriji okupirane i aneksirane Crne Gore, nacelnik Okruga podgorickog, Radovan Boskovic, u jednom izvjestaju nacelniku Okruga cetinjskog ( Pov. Br. 181 ) od 8. februara 1922. godine, dostavlja spisak, po njegovim rijecima, » glavnih agenata Jovana Plamenca i Milutina Vucinica koji rade po njihovim instrukcijama i sa kojima stoje u stalnoj vezi«. Taj spisak odnosi se na istaknute licnosti iz okruga: cetinjskog, barskog, podgorickog, niksickog, kolasinskog, bjelopoljskog, andrijevackog i peckog. Na tom spisku nalaze se imena brojnih crnogorskih generala i drugih oficira, ministara, politicara i drugih narodnih prvaka, a za okrug niksicki, kao »glavni agenti« vodja crnogorske Vlade u emigraciji, navode se i: Marko Djukanovic, Predsjednik crnogorskog Drzavnog Savjeta, general crnogorske vojske i clan Krunskog savjeta Joko Adzic, crnogorski ministar Mirko M. Mijuskovic i brigadir crnogorske vojske Scepan Mijuskovic.
Cinjenica je, da je crnogorski oficir viteskog duha Scepan Mijuskovic od 1918. godine od strane srpskih vojnih, policijskih i civilnih vlasti bio stalno proganjan, optuzivan, nadziran, hapsen, utamnicen po zatvorima, sikaniran i maltretiran na razne nacine i tretiran kao opasan politicki protivnik novonastalog rezima. Posto vlasti nijesu mogle dokazati njegovu krivicu, nakon zatvaranja i robijanja, pusten je na slobodu, ali je stalno, ostao pod zandarmerijskom i drugom prismotrom i nadzorom. Srpskim okupacionim vlastima bio je trn u oku i one su doninjele i sprovele u djelu odluku o njegovom ubistvu, koje je i izvrseno na svirep i monstruozan nacin. Njegov ubica bio je zloglasni srpski zandrmerijski kapetan Milan Kalabic, koji je vec od ranije bio poznat po svojoj zlocinackoj djelatnosti.
Zbog svirepog i zlocinackog ubistva majora Scepana Mijuskovica i njegovog bratuceda Stavana Mijuskovica, nekadasnjeg crnogorskog perjanika, koje je izvrseno 21. februara 1924. godine, ciji su izvrsioci, neposredni i posredni, zandarmerijski kapetan Milan Kalabic, Vasilije Grbic i podnarednik Krsto Djurdjevic, u Kraljevini SHS poslanici Crnogorske federalisticke stranke Mihailo Ivanovic i Milo Dragojevic podnijeli su 11. aprila 1924. godine interpelaciju Ministru unutrasnjih poslova, na koju uopste nije odgovoreno. Ta interpelacija objavljena je u listu »Crnogorac«, zvacinom organu Crnogorske stranke (federalista), u broju 9. od 21. februara 1925. godine. Zagrebacki list »Hrvat«, broj 1234, od 16. travnja 1924. godine pod naslovom »Krvavi rezim. Licinstva organa vlasti u Crnoj Gori« je u uvodniku integralno objavio pomenutu interpelaciju, kojoj je dao svoj redakcijski komentar, u kojemu akcentuje da ono sto iznijeli crnogorski poslanici Mihailo Ivanovic i Milo Dragojevic u beogradskoj skupstini jeste »uzasna slika krvavog rezima, koji su stvorili radikali s Pasicem na celu«.
Vodja hrvatskog naroda u Kraljevini SHS i lider Hrvatske seljacke stranke Stjepan Radic je, u izjavi povodom ubistva Scepana Mijuskovica i podnosenja navedene interpelacije od strane poslanika Crnogorske stranke o ovome zlocinu, u glasilu »Slobodni dom«, broj 18. od 30 travnja 1924. godine, u clanku »Crna Gora pod satanskom vladom« naveo i ovo: »I zaista sve ono sto su radili i jos rade Pribicevicevi batinasi i Pasicevi radikali u Crnoj Gori, to nijesu su zlocini samo za interpelaciju ili za sudbeni progon, nego su to bezbostva, radi kojih treba srusiti i zauvijek onemoguciti citav ovaj radikalsko-batinaski rezim«. Stoga je po ocjeni Stjepana Radica »sada prvi i glavni posao« Hrvata u beogradskom parlamentu i van njega taj da »u zajednici sa ostalima, ruse i obaraju rezim kako bi oslobodili Crnu Goru i Makedoniju, ai sami sebe, od ovih strahota, za koje eto nemamo u svom jeziku niti pravoga izraza«.
Povodom masovnih zlocina koje je srpski osvajacki rezim vrsio u Crnoj Gori nad crnogorskim narodom Stjepan Radic je u znak prijateljstva i solidarnosti sa potlacenom crnogorskom nacijom uputio jedan direktni proglas (manifest) Crnogorcima, sto je konstatovala i beogradska »Politika« u clanku »Radic i Crnogorci« u broju 5762 od 10. maja 1924. godine. U tome Radicevom manifestu, objavljenom 1. maja 1924. godine, kojeg su podrzali 70 hrvatskih poslanika u parlamentu u Beogradu, protiv srpskih zlocina u Crnoj Gori stoji i ovo:
»Braco Crnogorci!
Mi, Hrvati, imamo na najljepsim stranicama nase knjizevnosti, nazvan Crna Gora, velicanstveni oltar slobode u najcudesnijem hramu bozanskog djela. Mi smo vas proglasili, Crnogorci, ne samo predstavnicima ideala herojstva vec primjerom nedostizne cestitosti i postenja. Mi, Hrvati, suzbijamo beogradski centralizam i Pasicevu korupciju ne samo iz ovog razloga vec narocito zato sto svojim necistim rukama unistavaju velicanstveni oltar crnogorske slobode, divljacki vas progone i djavoljski zlostavljaju. Cak i da ovaj beogradski centralizam nije ucinio drugo zlo do da prezire, sramotno i divljacki, cast i slobodu Crne Gore i da pretvara Crnu Goru u mjesto na kojem vlada strah i trepet, mi se, Hrvati, nikada necemo moci pomiriti sa tim groznim zlocincima«. U tome proglasu Stjepan Radic poziva Crnogorce da ruse beogradski centralizam »radi toga sto svojim poganim rukama razvaljuje velicanstveni zrtvenik crnogorskog naroda i Crnu Goru pretvara u jedno strasno zgariste i grobnicu«.


Poslanik Crnogorske federalisticke stranke i bivsi ministar u doba suverene Crne Gore Savo Vuletic odrzao je u Skupstini Kraljevine SHS 27. jula 1925. govor, u kojemu je izlozio kada, kako i od koga je ubijen major Scepan Mijuskovic i njegov krvni srodnik Stevan Mijuskovic. U tom govoru Savo Vuletic je naglasio i ovo: »Jednoga dana dolaze sest zandarma u njegovo selo i narede da se spreme: on major Scepan Mijuskovic, njegov brat Djordjije Mijuskovic, potporucnik, njegov bratuced Stevan Mijuskovic i jos nekoliko njihovih rodjaka, odnosno, seljaka i da odu na poziv sreskog nacelnika na Bogetice radi nekog dogovora, o opstim stvarima. Svi su oni odmah posli za tamo. Dosavsi na Bogetice, nijesu tu zatekli sreskog nacelnika do jedino starjesinu zandarmerijske stanice, koji je naredio da idu svi receni u zatvor. A na pitanje zasto, odgovorio je starjesina stanice, da se pritvaraju po naredjenju zandarmerijskog kapetana Milana Kalabica, sluzbom iz Niksica, koji je posao za Danilov Grad, a, medjutim, nikakvo pisano rjesenje nije im o tome saopstio. Poslije toga dosli su iz Danilovog Grada dva zandarmerijska oficira receni Kalabic i neki Grbic sa oko 20 (dvadeset) zandarma i naredili da se major Mijuskovic sa drugovima biju, te su ih i bili zandarmi (po 4 na jednog) bicevima i kundacima od pusaka sve dotle dok tuceni nijesu iznemogli tako, da se nijesu mogli ni s mjesta da se pokrenu. Koliko su ovi zandarmerijski oficiri »znali« za »Krivicu« majora Mijuskovica i ostalih, najbolje ce posvjedociti, to sto je onda drumom prolazilo dvoje momcadi pjesivacke i zaustavila se da cuje sto se to radi. I zandarmerijski oficiri naredili su, da se i ova dvojica slucajnih prolaznika dovedu i bace i zatvor gdje su bili vec receni i na mrtvo ime su isprebijani kao i oni. Zatim su ih sve, onako od tuce iznemogle, izveli iz zatvora i na jednom teretnom automobilu odnijeli za Niksic, gdje su na ocigled svijeta baceni u jedan podrum, poznato memlivo niksicko muciliste. Tu je nastala nova tuca kesama punim pijeska dok nije Scepan Mijuskovic pod udarcima izdahnuo, a malo kasnije i njegov bratuced Stevan Mijuskovic. Sjutradan zorom mrtvo tijelo Stevana Mijuskovica zandarmi su odnijeli na drum kod Carevog Mosta blizu Niksica, i stavili mu u dzep legitimaciju od istog datuma, da je konfident policije i da je toboze upucen u sumu, da uhodi hajduke. Scepana su, pak, mrtva bacili u jamu u obliznjem brdu Trebjesi i zatrpali ga kamenom. Oni koji su od mucenika ostali zivi bili su sa slomljenim rebrima i odbijenim bubrezima preneseni u bolnicu i jedva su pretekli. Narod je sjutradan nasao Stevana na drumu, a majora Mijuskovica nijesu mogli naci nego tek poslije 70( sedamdeset ) dana. Nad obojicom je bila izvrsena obdukcija od strane ljekarske komisije i utvrdjeno je da su bili ubijeni, umoreni tucom. I za sve ovo, gospodo, niko od krivaca nije uziman na odgovornost. Sud Okruzni u Niksicu ispitivao je docnije stvar onih, koji su pretekli u zivotu i bili u bolnici i oglasio ih je nevinim, odnosno nije bilo ni indicija protivu njih za istragu. No, za istragu i sudjenje oficira i zandarma oglasio se receni sud nenadleznim. Jer da su zandarmi i njeno starjesinstvo pod vojnim sudovima i da bi im vojni sud trebao da im sudi. Vojni sud na Cetinju ispitivao je nesto malo docnije jedog od onih oficira, t. j. Kapetana Milana Kalabica i pustio ga. Taj covjek je i do sada na slobodi i u sluzbi, pa je dobio i avanzman i odlicje poslije onog zlocina nad Mijuskovicima. Ostali ucesnici u njemu do danas nijesu uzimati na odgovornost« - govorio je Savo Vuletic.
Dakle, Scepan Mijuskovic je uhapsen, mucen i ubijen na svirep i monstrozan nacin od strane komandanta niksicke srpske zandarmerije kapetana Milana Kalabica, Vaslija Grbica, Krsta Djurdjevica, Petra Ferala i drugih zandarma pomagaca 21. februara 1924. godine. Njegovo mrtvo i izmasakrirano tijelo Milan Kalabic i ostali zandarmi odnijeli su sa mjesta zlocina i bacili u jednu jamu na Trebjesi kod Niksica. Les crnogorskog brigadira Scepana Mijuskovica pronadjen je nakon 72 dana (30. aprila 1924) godine i sahranjen u svom rodnom mjestu. Scepan Mijuskovic je uhapsen od strane srpske zandarmerije sa svojim bratom Djordjijom Mijuskovicem i bratom od strica crnogorskim perjanikom Stevanom Mijuskovicem, te Aleksom Mijuskovicem i Radovanom Magovcevicem i podvrgnut stvavicnom mucenju i torturi. Pored Scepana Mijuskovica, kapetan Milan Kalabic i zandarmi ubili su i njegovog brata od strica Stevana Mijuskovica, cije su tijelo bacili na putu prema Danilovgadu i ono je 21. februara 1924. godine pronadjeno. Od posljedica tada nanijetih teskih tjelesnih povreda Scepanov brat Djordjije Mijuskovic umro je 1934. godine. Zlocin ubistva Scepana i Stevana Mijuskovica oslikavao je brutalni karakter okupacione vlasti koja je tada bila na sceni u Crnoj Gori. Ozaloscena porodica je o ubistvu majora Scepana Mijuskovica, u Niksicu 1. maja 1924.godine, u umrlici (plakati) ispisala ovo:
»Jos 21. februara o.g. ovdasnja zandarmerija umorila je u svom zandarmerijskom pritvoru kom. Scepana Mijuskovica i Stevana Mijuskovica.
Stevanov les nadjen je odmah iza umorstva sjutradan, izbacen iz zandarmerijskog zatvora kod Careva mosta, a les kom. Scepana pronasli smo tek danas sedamdesetog dana po izvrsenom zlocinu u jednoj jami u Trebjesi.
Ovaj necuveni zlocin izvrsila je ovd. Zandarmerija i o svemu ovome poznato je Velikom Zupanu, Kraljevskoj Vladi, Narodnoj Skupstini i svim ovamosnjim vlastima i izvrsioci ovog groznog zlocina do danas jos nijesu uzeti na odgovornost, no mjesto da se kazne oni se nagradjuju.
Odgovorne vlasti i danasnji rezim, koji omogucava i zasticava ovakve zlocine prevazilaze tiraniju i bezakonja nekadasnjih i turskih i austrijskih zlocinaca, jer su oni bar javno ubijali.
Zlikovci, koji su poslati da posrbljavaju Crnogorce nijesu Srbi no dahije, ciji zlocini trijumfuju u Crnoj Gori blagodareci zastiti onih koji su pozvati da stite javnu bezjbjednost i zakonitost.
Tijelo pokojnikovo bice sjutra 2. o. m. u 8 sati prije podne preneseno iz ovd. Crkve u Poviju o cemu ovim izvjestavamo srodnike i prijatelje pokojnikove.

Niksic, 1. maja 1924. god. Ozaloscena PORODICA«

Poslije likvidacije komitske grupe Sava Raspopovica, Petra Zvicera, Muja Basovica i drugih u Scepan Dolu u Rubezima kod Niksica 28. decembra 1923. godine, te nakon ubistva Scepana Mijuskovica i ostalih, od strane organa vlasti kapetan Milan Kalabic je za ucinjene zlocine unaprijedjen u cin zandarmerijskog majora. Poslije tih zlocina, u strahu od osvete, pobjegao je na Kosovo, dje je, takodje, pocinio brojne zlocine. Nakon debate u Skupstini Kraljevine SHS, koju su pokrenuli poslanici Crnogorske stranke (federalista), pokrenuta je istraga protiv Milana Kalabica, koji se je tada nalazio na Kosovu, u Drenici. Medjutim, to je tada zataskano, a istraga je obustavljana sa sumnjivim obrazlozenjem da Milan Kalabic nije dostupan organima gonjenja. Milan Kalabic je 1928. godine sluzbovao u Bosni u Bihacu kao komandant zandarmerijske cete. Ali, ipak, poslije nekoliko godina istraga je ponovo pokrenuta i on je pritvoren i protiv njega, sada kao penzionera, je u Okruznom Sudu u Niksicu vodjen krivicni sudski postupak, koji se zavrsio dionosenjem presude 18. oktobra 1930. godine, kojom je Milan Kalabic osudjen na 18 godina zatvora. Potom mu je odlukom Velikog Suda kazna zatvora ublazena, odnosno, smanjena na 14 godina zatvora. Ali, organi vlasti su se solidarisali sa zlocinima koje je pocinio Milan Kalabic, pa su odlucili da mu ih oproste. Milan Kalabic je u zatvoru proveo manje od jedne godine. Dobio je od strane rezima pomilovanje i vracen je u aktivnu sluzbu decembra 1932. godine i odlikovan Karadjordjevom zvijezdom. Bio je miljenik rezima generala Petra Zivkovica u doba diktature Kralja Aleksandra Karadjordjevica. Zivio je u Beogradu, dje je 30. juna 1940. godine na njega iz osvete pucao brat Scepana Mijuskovica – Simo Mijuskovic, i tesko ga ranio za cetiri hica, ali je zlikovac Kalabic prezivio. U toku drugog svjetskog rata Milan Kalabic je ponovo pocinio brojne zlocine, sada na teritoriji Srbije. Dokazao se kao izdajnik i ratni zlocinac. U kvislinskoj i marionetskoj srpskoj vladi armijskog generala Milana Nedica, uzivao je podrsku i povjerenje i ona ga je postavila za Okruznog nacelnika Kragujevca i Pozarevca. Ubijen je od strane Njemaca (Gestapoa) krajem 1942. godine pod optuzbom da radi za britansku obavjestajnu sluzbu.
U Crnoj Gori Milan Kalabic je upamcen kao jedan od najvecih zlocinaca i nitkova, preko kojih je okupaciona vlast od 1919. do 1925 ognjem i macem u krvi pokoravala Crnu Goru i terorisala Crnogorce.
O pogibiji crnogorskog oficira Scepana Mijuskovica pisali su crnogorski egzilanti i zvanicnici Vladimir Dj. Popovic i Andrija Prlja u Crnogorskom memorandumu podnijetom 13. septembra 1924. godine generalnom sekretaru Drustva naroda. Naime, peto zasijedanje Drustva naroda (Lige Nacija) odrzano je od 1. septembra do 2. oktobra 1924. godine. Tada je zabiljezena diplomastka aktivnost crnogorskih krugova u egzilu. Naime, 13. septembra 1924. godine predata je Crnogorska nota Generalnom sekretaru Drustva naroda, podnijeta od strane grupe crnogorskih izbjeglica, koji su nastojali da ponovo pokrenu raspravu o crnogorskom pitanju. Crnogorsku notu podnijetu 13. septembra 1924. godine Drustvu naroda potpisali su Vladimir Popovic, predsjednik Komiteta crnogorskih izbjeglica, bivsi predjednik cetinjske opstine i ministar pravde u izgnanickoj crnogorskoj Vladi, i Andrija Prlja, bivsi cinovnik u crnogorskom Ministarstvu inostranih poslova, koji se na rome aktu potpisao kao ministar inostranih poslova Kraljevine Crne Gore. Ta nota je veoma obimna, studiozno pisana, vrlo zanimljiva i raznovrsna po svome sadrzaju. U tom dokumentu, Vladimir Popovic i Andrija Prlja opisuju, izmedju ostalog, situaciju u Crnoj Gori u periodu poslije 1918. godine i teror nad crnogorskim narodom, upoznavajuci svjetsku javnost i o zlocinima koje su velikosrpske agresorske i okupacione trupe izvrsile u Rovcima, o pogibiji Sava Raspopovica, Scepana Mijuskovica itd. U tome aktu citiraju se izvodi iz beogradske stampe koji govore o represalima nad crnogorskim stanovnistvom. Taj dokument, kojeg su napisali i potpisali Vladimir Popovic i Andrija Prlja, sadrzi i ovo:
»Srpski oficiri ubijaju crnogorske oficire u njihovim zatvorima: Iznijecemo ovdje i citulju familije Mijuskovic, koja je jedna od najpoznatijih u Crnoj Gori. Ova citulja je bila istaknuta povodom ubistva komandanta Scepana Mijuskovica i pukovnika Stevana Mijuskovica, koje su u zatvoru pocinili oficiri i srpski zandarmi 21. februara 1924. godine. Ovaj slucaj dovoljan je da pokaze vise nego tragicnu situaciju crnogorskog naroda. Izlozicemo ukratko kako su se stvari desavale, slijedeci obavjestenja koja smo sakupili u pitanju poslanika Mihaila Ivanovica i Mila Dragojevica u parlamentu u Beogradu 11. aprila 1924. godine; u jugoslovenskoj stampi, uglavnom i narocito u najvecem hrvatskom casopisu »Obzor« iz Zagreba (broj od 14. marta 1924.) i u »Politici« najvecem srpskom casopisu iz Beograda (broj od 7. marta 1924.).Komandant Scepan Mijuskovic bio je jedan od najsrcanijih crnogorskih oficira. Ucestvovao je u balkanskom i svjetskom ratu i bio je ranjen sest puta. U austrijskim koncentracionim logorima dobio je tuberkulozu. Nakon primirja puvukao se u svoje selo, u koje su Srbi dosli da mu predloze da stupi u sluzbu srpske vojske. Odbio je, zeljeci tako da protestvuje protiv nasilne aneksije svoje domovine. Nije zelio da prima platu za stan i hranu koju mu je ponudila srpska vlada, i to da ne bi dao zakletvu na vjernost srpskom kralju. Vise je volio da zivi u svom selu, bolestan i u bijedi, nego da se na bilo koji nacin solidarise sa zlocinom pocinjenim protiv crnogorskog naroda. Iz tog razloga, kaze se u gore spomenutim novinama, bio je osumnjicen od srpskih vlasti, koje su ga zatvarale u vise navrata, nikada ne mogavsi da dokazu da je bio u vezi sa pobunjenim zemljacima. Pocetkom 1924. godine srpska vlada je odlucila da svim sredstvima bile u njenoj moci ocisti zemlju od pobunjenika. Stoga je poslala grupu oficira specijalizovanih za ubijanje.

Medju njima se nalazio kapetan zadramerije Milan Kalabic i pukovnik Grbic (obojica Srbi). Ova dva oficira, na celu jedne cete zadrarma, dosli su u selo Bogetici, 21. februara 1924. godine. Privezali su odmah komandanta Scepana Mijuskovica, njegovog rodjaka Stevana i seljake Vidaka Magovcevica, Aleksandra Mijuskovica, Radovana Mijuskovica, Djordja Vukicevica i Nikolu Vulanovica. Tao su ih, sa lisicama na rukama, prebacili istog dana automobilom u kasarnu zandarmerije u Niksicu. Tu je pocelo mucenje zrtava udarcima zezla i vrecama napunjenim pijeskom, da bi ih natjerali da priznaju da su bile u vezi sa pobunjenicima. Komandant Scepan Mijuskovic podlegao je tim torturama. Njegovo tijelo je kao upozorenje, nocu baceno u neku pecinu blizu pansiona koji mu je ponudila srpska vojska. Autopsija je dokazala da je imao sedam slomljenih rebara i izvadjene bubrege. Oni koji su uspjeli da izbjegnu smrt ostali su nemocni kao svjedocanstvo jednog gnusonog zlocina pocinjenog od strane vlade iz Beograda. Srbijanska vlada nije preduzela nikakve mjere kako bi kaznila zlocine! Krvnici Kalabic i Grbic bili su »samo« premjesteni«, navode Vladimir Popovic i Andrija Prlja u tom crnogorskom memorandumu.
Pogibiju brigadira Scepana Mijuskovica i drugih crnogorskih rodoljuba konstatuje i crnogorski oficir, komandir i emigrant u SAD- Masan M. Borozan, u tekstu pod naslovom “Nova zrtva na oltaru otadzbine”, kojeg je napisao u Hazleton, Pa., 30. marta 1924. godine. U tome opsirnom clanku, u kojemu govori o ubistvu majora Scepana Mijuskovica i ukupnoj golgoti Crne Gore. Taj tekst Masana Borozana objavljen je u emigrantskom crnogorskom listu, koji se zvao “Amerikanski Glas Crnogorca”, zvanicni organ udruzenja “Saveza nezavisnih Crnogoraca”, godina II, br. 12 od 12. aprila 1924. godine, na strani 2 i 3.
Emigrantski crnogorski list »Crnogorski glasnik«, broj 73, Detroit, SAD, 1925. godine, u clanku »Govor dr Sekule Drljevica u verifikacionom odboru«, pise da je vodj Crnogorske stranke u Beogradu 1925. godine govorio o teroru nad crnogorskim narodom, kojeg je provodio rezim Radikala, pa, izmedju ostalog, konstatuje da veliki je zupan Milovan Dzakovic »isao u svako okruzno mjesto i po selima, i na javnim zborovima govorio je i ovo: Ko ne glasa za radikale, nece dobiti penziju, a vi vec znate sta cu ja s njim uciniti. Kad se sjetite da se to govori u otadzbini Mijuskovica, ubijenog zlikovacki u zatvoru, u otadzbini, u kojoj su spaljeni zena i djeca na sred Katunske nahije, morate priznati da je ta prijetnja ozbiljna i moze da uplivise na izbore, i kad uzmete u obzir da je kapetan Kalabic, ubica Scepana Mijuskovica, poslije ubistva od kapetana druge klase proizveden za kapetana prve klase«, istakao je vodj Crnogorske stranke dr Sekula Drljevic. Potom se suocio, u debati, sa zestokim napadima radikala, kojima je odgovorio ovako: »Kada govorim kao predstavnik crngoorskog naroda nikome ne dozvoljavam da daje sud o mome patriotizmu sem jedino i samo crnogorskom narodu«.
Povodom zlocina nad majorom crnogorske vojske Scepanom Mijuskovicem, kojega je na svirep i monstruozan nacin ubio zloglasni srpski kapetan Milan Kalabic sa zandarmima 1924. godine u Niksicu, Savo Celebic je napisao u emigraciju u Rimu (Italija) 20. juna 1924. godine poemu pod naslovom »Vijenac na grobu Scepana Mijuskovica«, koja je stampana iste godine u Detroitu (Amerika). U tome spjevu komandir Savo Celebic navodi i ovo: »Iz dalekog tudjeg kraja /Moj Scepane, mili druze,/ Evo na grob da ti stavim/ Pokapane suzom ruze./ Sa srca su mog uzbrane, /Sa drugarske ljute rane-/Nek ti tesku bol ublaze/Dok nam bolji dan osvane.

Jevrem Brkovic:

SCEPAN MIJUSKOVIC
I
OSTROSKI ORAO

I

Februar nije mjesec kad ostroski orlovi lete,
iz orlujista izlijecu, nebo nad oblacima nadvise,
kad do Sunca dodju, kljunom ga rane i tu sagore.

I ljudska je i orlujska istina,
to ni njihovo danasnje potomstvo ne porice:
Dvadesetog februara 1924. godine, nasred Crne Gore,
orao krstas iz Ostroskih greda izlece
i triput kucu starog majora Scepana nadlece.

Bjese to u selu Poviji, zaseok Kunak, a u Pjesivcima,
dva Magovcevica vidjese orla i Scepanu glas ucinise.

II

Radovan i Vidak Magovcevic,
brata Scepanova Djordjija iz kuce izvedose
i sve mu o Orlu Ostroskom kazase:

Zakle se Radovan Magovcevic
da im Orao Ostroski sljeme kljunom dotace.
Vidak to ne vidje, bas je tog trena zlosjena,
po obicaju naskom i arbanaskom,
pred Orlom kapu skinuo.
Valja se to kad god se covjek i Orao sretnu.

- Na ljudsko meso sluti kad se u ovo doba od godine
Ostroski Orao nekome prikaze, kad mu kucu nadleti,
ko sto je danas Scepanu Mijuskovicu nadlece
i sljeme kljunom dotace, sto nije nikome odavno.

III

- Jeste, na ljudsko meso sluti! – rece stariji Magovcevic
Scepanovom mladjem bratu Djordjiju, u Cetinje zagledanom
isto kao i stariji brat Scepan, major crnogorski.

Mladji Magovcevic ustvrdi da su Orao i Scepan suvrst:
- Mozda je Orao nesto mladji, a Scepan rjecitiji!

Kad major Scepan Mijuskovic razabra
sto dva casna Magovcevica vidjese i o cemu zbore,
izusti bratu Djordjiju ono sto nikom do tada nije:

- I na dan Bozicne nase bune taj mi se isti Orao prikaza:
Kod Gornjeg se manastira oci u oci tucismo.
Grb mi na kapi uoci i kaza da se na Cetinju poginulo,
da nam je i ta buna propala, da Crna Gora vise nije
ni orlujiste,
ni viteziste,
ni Oltar Svetog Petra Cetinjskog,
ni Ostroska bogomolja kamena!

IV

- Smrt mi se dobro primakla, brate Djordjije, kaza Scepan:
Orao moj Ostroski porucuje mi,
znam ja taj jezik dobro,
da racun s ljudima i poganima sto prije svedem,
da grobnicu pritvrdim,
a oporuku celjadima povtorim.
- Dok je onaj Kalabic u Niksicu, nece se ljudski mrijet!
Utuvi to, brate Djordjije, te i ti grobnicu podesi
za najmanje jos jednog mrca,
a moze i vise, ko zna,
brate Djordjije, po svemu brate moj rodjeni!

V

Ostroski je orao nasa sveta misleca ptica, okrilje nase,
njegovi su djed i pradjed suri, tmurni i timorni,
na zetskom i dukljanskom dvoru bili
i pod oblake orlili nad zemljom nasom dukljanskom.

Na Rasciju i Vizant motrili,
Bodinu i Balsi nebo i grbove ukrasavali,
plemenitu Jakvintu i Jelenu nadgledali,
motrili kako one dvije na zemlju dukljansku motre.

Orlu s dukljanskim precima mora se vjerovati:
Nije on tek tako, i to u nevrijeme,
Scepanovu kulu nadletio i sljeme kljunom taknuo,
zna Scepan taj jezik orlova dukljanskih,
bice i od maternjeg bolje.

Dva casna Magovcevica nista ne izmislise,
ne dodadose, ne upjesmise kao sto znaju nasi ljudi
kad je velja muka na cijelu nasu zemlju dukljansku.
Zna to Scepan dobro, zato noc u iglu udijeva
i sluti zloslutno i zlomisleno kao nikada:

- Kalabic je onaj poslat da nas i u smrti naruzi!

VI

Cim zora studena od Manastira Ostroskog zastudje,
Scepanovu kucu i kucu rodjaka mu Stevana, perjanika,
Kalabicevi crni gavranovi
na konjima crnim pritiskose.

Bjese to zandarmerija leteca, nemilosrdna i gojna:
Scepana i Stevana sputise, kako se Crnogorci pute –
ruke naopako da pomodre ko od kamena za lozu da su.

VII

U grad ih Niksic na urivak kostretni uvedose:
Otucenih koljena,
skrsenih rebara,
lica nagrdjena.

Cijelim putem Stevan s omcom o vratu
starini Scepanu pomaze da na koljena ne pane.

Sa iste omce Scepanova glava motri na Stevana,
a Orao onaj Ostroski do ulaza u grad na obojicu.

U niksicku zandarmerijsku postaju, u kucu stravnu,
s voltom pod stepenistem punim studi, mraka i toljaga,
ugnase dva suznja crnogorska, Scepana i Stevana ugnase.

Obradova im se samo svezana vucica – Crnogorka,
nedavno na istocnom ulazu u grad uhvacena.
Kalabic je u dvoristu postaje drzi i pokazuje
kao jatakinju komitsku sto im se izgladnjela predade.
Uz ono »gladna vucica Crnogorka«, Kalabic obavezno
i posprdno doda »od junacke kuce Petrovica«.

VIII

Na Scepana i Stevana rukama i nogama kidise
Milan Kalabic, kapetan zandarmerijski,
covjek sitnooki, zlikovac oglaseni,
satrap i cizmas odlikovani:

Kraljevskim dekretom iz Bijograda poslat
da Crnogorce umiri, da im volujskim zilama,
mamuzama, kvasnim pijeskom i konopcima
dokaze ko su i sto su,
i sto nijesu,
i nigda sto ne smiju biti.

IX

Majora Scepana Kalabic u lednicu za brke svede,
da u voltu mracnom kost po kost starcevu lomi:

Triput opsova majku crnogorsku i krunu kraljevsku,
triput mu trupacke na kicmu skoci, triput ga, triput
u brke pljunu, zatim mu ih triput oba iscupa.

Nit uzdahnu, nit rijec izusti, majore Scepane!

- Ti nijesi major no kurva! – pobijesnje mucitelj.

Svojim zandarima
Feralu,
Grbicu
i Djurdjevicu naredi:

- Batalite Stevana, a dokrajcite Scepana!
Umori me psina crnogorska, cujem ga – jos dise.
Sve mu je staro i mrtvo, osim mrznje i crnogorstva,
sve sam u njemu stukao, osim srca i inata tog njihovog!

X

Kalabic se na Stevanu odmara, a svoje nagovara
da na starca sto jos iz rebra nekog dise
pripuste uhvacenu vucicu da ga za grlo bijelo...

- No nece – prisjeti se – njima su vuci i orlovi
najrodjeniji rod, sve im je isto i zajednicko,
sve od kuca i pecina do kosturnica, jauka i jezika!

- Zar jos Scepan dise iz mrtvih i supljih prsiju?
- Dise, gosn kapetane, dise! – odgovori mucitelj Grbic.
- Zadavite Scepana, a ja cu sam Stevana, disu kao da zbore.
- Na rane ce prodisati, gosn kapetane, takvi su oni!

XI

Potonja je ura zivota, a Scepan na sedam rana dise:
Svaki mu krvosud lipti, kostani lomovi skripe.
Zube, a sve ih imase, kao spice tresnjeve ispljunu.

Vucica uz starca leze, zgrija ga i kao on prodisa.
Scepan uz nju kao uz svoje celjade jeknu:
Prizivajuci cio svoj zivot, narocito teske momente.
Do nedavno se nadao, cak vjerovao i bio sasvim siguran,
da ce mu starost biti poduza,
a umiranje lijepo i kratko.

Vucica prva osjeti
da Scepan vise ni na rane ne dise:
U dvoriste izidje
da po vucji i crnogorski zavija!

XII

Cim se smraci
i perjaniku se Stevanu dah smrze.
Kad se na oba Mijuskovica pasji ispsova,
Kalabic trojici podmucitelja s nogu zapovijedi:

- Stevana iz grada iznijeti da se mrtav domrzne!
- Scepana kao lubinu ovnujsku uz onaj vuceci kolac!
- Dobro ga uviti i poponoci u Trebjesku jamu s njim!

- Razumeli gosn kapetane, s njima samo tako!
Oglasise se podmucitelji Feral, Grbic i Djurdjevic!

XIII

Sedamdeset je i dva dana major Scepan u jami zimovao.
Njegov ga rod samo tamo ne trazi, ne povjerova...

Neka se zna:
Milan Kalabic je prvi jamar crnogorski!

A onda dodje doba
kad je jamara vise no jama bilo!

1990.

Score 1 2 3 4 5 (5=Excellent) Edit Message Delete Message

Zvek_Zivi_Cetinjanin
(Login Zvek_Zivi_Cetinjanin) KAPETAN CRNOGORSKE VOJSKE I USTANIÈKI VOÐA ÐURO DRAŠKOVIÆ
No score for this post March 14 2006, 2:07 PM

KAPETAN CRNOGORSKE VOJSKE I USTANIÈKI VOÐA ÐURO DRAŠKOVIÆ (1880-1919)


Kapetan crnogorske vojske Djuro Draskovic rodjen je na Cevu 1880. godine. Bio je stameni ratnik i oficir. Do smrti je bio odan crnogorskom barjaku i domovini Crnoj Gori. Kao oficir istakao se u balkanskim ratovima (1912-1913). Ucesnik Prvog svjetskog rata (1914-1916), do vojnog sloma Crne Gore i njenog pada pod austro-ugarsku okupaciju. Potom je bio interniran u austro-ugarski zarobljenicki logor, iz kojega je pusten krajem 1918. godine.
Odlukama tzv. Podgoricke skupstine od novembra 1918. godine energicno se suprotstavio. Nije prihvatio velikosrpsku okupaciju i nasilnu aneksiju Crne Gore, vec se s oruzjem u ruci borio za pravo, cast i slobodu svoje drzave. Jedan je od glavnih organizatora Bozicnjeg ustanka crnogorskog naroda, podignutog januara 1919. godine. U njemu je bio jedan od vodecih vojnih komandanata i njegova je prva zrtva. Poginuo je 6. januara 1919. godine herojski, u borbi sa srpskom okupacionom vojskom i domacim bjelaskim janjicarima u Cetinju iznad Skrke i Bogdanova Kraja.
Sin kapetana Djura Draskovica, Golub Draskovic (1916-1995) pripadao je crnogorskom nacionalnom pokretu i zelenaskoj vojsci kojom je komandovao veliki prijatelj i saborac njegovog oca general Krsto Zrnov Popovic, vojni vodja Bozicnjeg ustanka januara 1919. godine. Golub Draskovic bio je uz Krsta Popovica skoro do samog kraja Krstovog zivota, zapravo, bezmalo sve do njegove pogibije u sukobu sa potjerom OZNE u noci 13/14. marta 1947. godine u Cucama. Kada je general Krsto Popovic vodio svoju potonju bitku u zivotu, Golub je Draskovic bio u grupi koja mu je pomagala, spasavala ga i jatakovala u Katunskoj nahiji. Golub Draskovic se dvadesetak dana prije pogibije Krsta Popovica predao komunistickim vlastima u Crnoj Gori na prijedlog Jova Kapicica. Bio je osudjen prvo na 15 godina robije. Potom mu je zatvorska kazna preinacena i smanjena na 7 godina, koje je izdrzao po zatvorima u Crnoj Gori. Golub Draskovic je osudjen zato sto je pripadao Stabu “Crnogorske nacionalne komande” i “Lovcenske brigade” koji je tokom Drugog svjetskog rata bio pod komandom Krsta Popovica i sto je skoro do same Krstove pogibije bio uz njega kao njegov prijatelj, jatak i saborac.
Kada je 1918. godine Kraljevina Crna Gora postala zrtva velikosrpske invazije, okupacije i aneksije kapetan Djuro Draskovic bio je predvodnik Cevljana u oruzanom otporu unistenju crnogorske drzave i nacionalnom obespravljivanju Crnogoraca. Heroj je narodnog ustanka “Za pravo, cast i slobodu Crne Gore” izvedenog januara 1919. godine. Lojalan kralju Nikoli i institucijama pravnog poretka Kraljevine Crne Gore ustao je u odbranu crnogorskog drzavnog i etnickog individualiteta.
U jednom pismu koje je upuceno sa Njegusa 1. decembra 1918. godine kapetanu Djuru Draskovicu sa Ceva i kapetanu Dusanu Vukovicu iz Predisa (Bjelice) stoji da su crnogorski ustanici odlozili podizanje ustanka za odredjeno vrijeme »dokle vojvoda Djuro Petrovic i brigadir Vucinic provedu organizaciju u svojim mjestima«. Politicki vodja Bozicnjeg ustanka bio je Jovan Simonov Plamenac iz Crmnice, koji je emigrirao prije nego sto su borbe otpocele, a vojnicki vodja ustanka bio je Krsto Z. Popovic. Iz Katunske nahije, pored Krsta Popovica, ustanicke vodje bili su i: komandiri (majori) Petar Lompar, Scepan Mijuskovic, Milo Martinovic, Petar Gvozdenovic, Joko Martinovic, kapetani: Djuro Draskovic, Dusan Vukovic, Andrija Dragutinovic, Niko Kascelan, Djuro Kapa, Marko Z. Popovic, Blagota Martinovic, porucnik Janko Pesikan i drugi.

Svoje politicke ciljeve i zahtjeve Stab crnogorskih ustanika, koji se nalazio u Bajicama kod Cetinja, pod komandom Krsta Popovica, izlozio je i u ovom aktu:
“Skupstina odrzana u Podgorici u dane 11. i 13. mjeseca novembra 1918. godine, sazvana je protiv ustavnih odredaba nase zemlje, a najvise protiv volje apsolutne vecine crnogorskog naroda, sto je dalo povoda da se - protiv skupstinske odluke kojoj ste Vi izvrsni organi - digne opsti pokret i ustanak u Crnoj Gori.
Vec su prosla dva dana, da se prestolnica Cetinje nalazi u opsadi od strane nekoliko hiljada ustaskih ceta, koje sa nestrpljenjem ocekuju da cim prije uljegnu u prestolnici Cetinju, te svojim ulaskom uspostave stanje koje dostojno odgovara crnogorskom imenu i buducoj drzavi Jugoslaviji.
Da bi se izbjeglo prolijevanje bratske krvi, koja ako potece istorija nece pamtiti, potpisati Ustanicki odbor nasao je za shodno da izvrsnom odboru uputi izrazaj volje crnogorskog naroda u sljedecem:
I – Mi smo svi slozni da Crna Gora udje punopravno sa ostalim pokrajinama u jednu Jugoslovensku drzavu bez ikakvih unutrasnjih politickih granica, a oblik vladavine ostavljamo da punopravno rijesi redovno izabrana skupstina svih jugoslovena – Konstituanta - cemu cemo se srdacno pokoriti.
II – Mi trazimo da prethodno jedan narodni sud pronadje krivce za sve dogadjaje koji su bacili ljagu na nase oruzje i da tek onda cista vedra cela pristupimo velikoj jugoslovensloj zajednici, za koju su i najstariji nasi preci najvjerniji zatocnici bili.
III – Trazimo anuliranje odluka Podgoricke skupstine i nove slobodne izbore za Crnu Goru, ciji ce izaslanici punovazno rjesavati sve nase sadasnje domace poslove, te privremeno predstavljati Crnu Goru iznutra i izvana.
Za izvrsenje rada po ovom programu, ustanicke trupe sjutra 23. ovog mjeseca umarsirace u prijetonicu Cetinje i radi uspostavljanja buduceg reda zaposjesti ce sva nadlestva, u koju svrhu s nase strane bit ce ocuvan najbolji red, te sa ovim preko vas opominjemo vojsku koja se sada nalazi u Cetinje da sa svoje strane ne bi izazivala prolijevanje bratske krvi- u kojem slucaju smatrali bi se odgovornim clanovi toga Odbora, a mi sa svoje strane dajemo casnu rijec da ce kako zivot tako i imovina svakom biti zagarantovani, sem u slucaju da budemo napadnuti.

Bajice, 22. decembar 1918. godine
U ime Ustanickog Odbora
Kapetan Krsto Popovic, s. r.“.

Ovaj memorandum je iz Bajica 22. decembra 1918. godine, u ime ustanickog Odbora poslao kapetan Krsto Popovic “Komandi Jadranskih trupa” i tzv. “Izvrsnom odboru Cetinje”, te komandantu saveznickih trupa u Kotoru generalu Polu Venelu. Ovaj Memorandum i ustanicke zahtjeve u ime ustanickog Odbora sa upustvima za vodjenje pregovora odnijeli su i predali u Stab srpskog generala Dragutina Milutinovica crnogorski oficiri Djuro Draskovic i Mirko Grujicic. Na ovo pismo crnogorskim ustanicima odgovorio je komandant okupacionih srpskih trupa u Crnoj Gori general Dragutin Milutinovic.
U tom odgovoru general Milutinovic je 23. XII 1918. godine naveo, pored ostalog, da ce sa svojim »trupama i ostalim naoruzanim Crnogorcima odrzavati red, i nikakve naoruzane trupe ne mogu ulaziti u varos - grad Cetinje, a da ne sretnu naouzani otpor sa nase strane«. U svojim Memoarima general Milutinovic navodi da je crnogorskom ustanickom stabu porucio: »Na svaku i najmanju demonstraciju odgovoricu topom i mitraljezom«. Bila je to uvertira u pocetak krvavih obracuna. General Milutinovic poslao je na taj nacin kapetanu Krstu Popovicu jasan signal da ce pruziti otpor crnogorskim ustanicima ukoliko oni budu krenuli na Cetinje.
Na jednom sastanku nekolicine organizatora crnogorskog ustanka odrzanom u Bokovu 13/26/ XII 1918. godine, odluceno je da se pozovu srpske trupe da do 20. XII 1918/ 2. januara 1919. godine napuste Crnu Goru, a ako to ne ucine da ce ih Crnogorci silom protjerati sa svoje zemlje. Na tom skupu je bilo dogovoreno da crnogorski ustanici osvanu oko Cetinja i da ga opsadiraju 21. XII 1918/ 3. I 1919. godine. Raspored trupa bio je odredjen na sljedeci nacin: Katunjani su bili odredjeni da posjednu i drze sektor od Djinova Brda do donjeg Kraja, Ljesnjani i dio Rijecana (Ceklinjani i Dobrljani) trebalo je da zauzmu prostor od Donjeg Kraja do Kabla, a Ljubotinjani i Crmnicani od Kabla do Djinova Brda. Za Rijecane i Crmnicane bio je odredjen plan i zadatak da Cetinje opkole i da zauzmu pozicije oko njega sa mitraljezima i topovima posto prijethodno posjednu, oslobode Vir Pazar i Rijeku Crnojevica.
Polozaje oko Cetinja zaposjeli su crnogorski ustanici 21. XII 1918/3. I 1919. godine. Tokom dana vrsili si prikupljanje i koncentraciju snaga. Oko Cetinja 24. XII 1918/ 4. I 1919. godine dosle su ustanicke snage iz Komana na celu sa kapetanima Blagotom Martinovicem i porucnicima Begovicem i Radonjicem, kao i Zagarcani sa kapetanom Lukom Stamatovicem i porucnikom Mirkom Grujicicem. Prispjeli su i Ljesnjani sa kapetanom Perom Djurisicem i potporucnikom Brnovicem. Krsto Popovic kao komandant ustanika napravio je sljedeci raspored: Cetinjani (Konadzije i Bajice) bili su pod komandom kapetana Djura Kape i oni su posjeli prostor od Djinova Brda do iza Orlova Krsa. Njegusi i Ceklici bili su na lijevoj strani od njih i nalazili su se pod komandom Ilije Becira. Cevljani koji su opsadirali Cetinje bili su pod komandom kapetana Djura Draskovica, a Cuce pod zapovijescu porucnika Janka Pesikana. Ustanicke snage iz Bjelica koje su brojale dvije cete bile su pod komandom porucnika Dusana Vukovica i Krsta Vujovica i one su zauzele prostor iznad Donjeg Kraja. Na Njegusima su ostale ne mnogo brojne ustanicke snage pod komandom porucnika Nika Kascelana i Vlada Vrbice. Sve ove ustanicke snage predstavljale su Zapadni sektor. Njihov komandant bio je kapetan Djuro Draskovic.
Istocni sektor ustanickih snaga koji je obuhvatao prostor od Donjeg Kraja do Belvedera bio je sljedeci: Od Donjeg Kraja njega su posjeli Ljesnjani pod komandom kapetana Sava Celebica, Komani pod komandom kapetana Blagote Martinovica, kao i jedna ceta koja se do Belvedera nalazila, a koja je bila pod komandom kapetana Vukala Rajkovica i porucnika Todora Borozana. Komandant Istocnog sektora bio je kapetan Pero Djurisic.
Prostor od Belvedera do Donjeg Kraja ostao je neposjednut od ustanickih snaga. Njega je po planu trebalo da zauzmu Ljubotinjani i Crmnicani posto prijethodno posjednu Virpazar i Rijeku Crnojevica.
Komandant Staba ustanickih snaga kapetan Krsto Popovic smjestio se sa svojim stabom kod Barutane u Bajicama.
Komandant srpske vojske general Milutinovic je bio rijesen da upotrijebi oruzje, da razbije opsadu grada i po svaku cijenu da zaustavi ulazak ustanickih snaga u Cetinje. Stupio u kontakt sa ustanickim snagama u Bajicama, koje su od njega trazili da napusti Crnu Goru. Ali, od toga ustanickog zahtjeva nije bilo nista. Kapetan Krsto Popovic rekao je generalu Milutinovicu da razgovara sa Jovanom Plamencem, koji je trebao biti, po ranijem dogovoru, na Kablu. Medjutim, Krstu Popovicu i ustanicima je saopsteno da su bjelasi zauzeli taj prostor i da tamo nema Jovana Plamenca. On tada nije znao dje se Plamenac nalazi, pa je poslao trojicu svojih ljudi da saznaju dje je on i da stupe u kontakt sa njim. Ali, od njega nikakvih vijesti nije bilo. U tim trenucima Krsto Popovic je preuzeo ulogu vrhovnog komandanta ustanickih snaga i u odstustvu Plamenca ponasao se kao vojni i politicki lider. Napisao je pismo generalu Milutinovicu u kojemu je naveo ustanicke zahtjeve, koje su rano izjutra 23. XII 1919. godine /5. januara 1919. godine odnijeli u Stab srpskih trupa ustanicki oficiri kapetan Djuro Draskovic i porucnik Mirko Grujicic. O razgovoru sa izaslanicima ustanika, oficirima Djurom Draskovicem i Mirkom Grujicicem, okupacioni general Milutinovic, u svojim Zabiljeskama, pise i ovo: »U oruzanu akciju nisam verovao sve do 23. decembra 1918. godine. Ovoga dana u 6 casova ujutru dosla su sa pismom dva izaslanika od pobunjenickih oficira, kapetan Djuro Draskovic i porucnik Grujicic. Odmah sidjoh u moju kancelariju, gde me oba crnogorska oficira ocekivahu u prisustvu kapetana prve klase g. Nikolajevica i rezervnog potporucnika Simica (student tehnike). Bio sam raspolozen i odmah se pozdravih sa svom cetvoricom i obrnuh se g. Draskovicu i rekoh mu saleci se: »Pa vi, prekjuce, gospodine Draskovicu, cekaste mene kao da sam Hamza kapetan a vi Micunovic Vuk. Draskovic pri govoru sa mom ustajase, a ja mu davah znak da sedne i govori.

Izmedju ostalog zaljase mi se da ga je pri povratku iz interniranja rdjavo presreo u Rogatici nas artiljerijski major Bozidar Jevtic, da mu je u ime Srbije ovaj srbijanski major rekao ovo: da Crnogorska artiljerijska pravila vise nista ne valjaju, i da on Jevtic a s njime i svi Srbi vise vole Bugare nego Crnogorce. Ovo je Jevtic mozda i rekao, jer sam ga znao iz moga sluzbovanja u Debru (1915), kada bijah komandant Albanskih trupa, kojom je prilikom zaista podneo neke raporte, zaleci se nesto protivu serdara Janka Vukotica, pod cijom je komandom bio neko vreme. Odmah odgovorih Draskovicu da je on kao inteligentan covjek morao uvideti, da to govori Jevtic u ime svoje a ne u ime Srbije«, pise Milutinovic.
Oficiri Djuro Draskovic i Mirko Grujicic su kopiju ustanickih zahtjeva predali generalu Milutinovicu. U aktu kojeg su Draskovic i Grujicic predali Milutinovicu trazi se da se srpska vojska mirno ponasa i da se ne mijesa u unutrasnje stvari Crnogoraca. Medjutim, ustanicke zahtjeve je general Milutinovic u razgovoru sa Draskovicem i Grujicicem odbio.
Na Cetinju su se okupatorske srpske trupe pod komandom Dragutina Milutinovica, srpski zandarmi i bjelaska omladina mobilisali za borbu u cilju sprjecavanja ustanicke akcije. Hapseni su svi zelenasi, njihove pristalice i sva »sumnjiva lica«. Ustanicka akcija bila je od ranije otkrivena. Pop Stevo Drecun je vec ranije tajno predao potkazivacko pismo mitropolitu Mitrofanu Banu o ustanickim planovima i zamisljenim akcijama, a ovaj ga je revnosno predao Komandantu srpske vojske Dragutinu Milutinovicu. Nakon toga, pocela su hapsenja vodja ustanka na Cetinju, Podgorici i Niksicu. U zatvoru su se ubrzo nasli: Milutin Vucinic, Andrija Raicevic, Bozo Petrovic, Djuro Petrovic, Risto Popovic, Petar Lompar i drugi.
Stvari su pocele krajnje nepovoljno da se odvijaju u odnosu na ustanicke planove. Dobro naoruzane, brojne i opremljene okupatorske srpske snage i njihovi pomagaci domaci kvislinzi su 21. XII 1918. / 3. I 1919. godine zauzeli polozaje na Orlovom Krsu, grebenima iznad Medovine i Vojne radionice, zatim ispod Italijanskog Poslanstva do Donjeg Kraja a potom i na brdima iznad Vojnog Stana, Bolice, te na Crnoj Gredi, Kablu i povrh Granice. Utvrdili su svoje polozaje i iskopali sance. Pojacanje im je stiglo iz Tivta po naredbi vojvode Stepe Stepanovica na Cetinje u jacini 2000 pusaka sa municijom namijenjenom za potrebe srpske vojske, zandarmerije i bjelasa. U cilju slamanja ustanickog otpora iz Kotora su 21. XII 1918/ 3. I 1919. godine prema Njegusima bile upucene i jake snage srpskih trupa. Izmedju ostalih krenuo je i jedan bataljon II jugoslovenskog puka pod komandom majora Antonovica. Rasplet oko Rijeke Crnojevica okoncan je bez borbi. Rijekom Crnojevica ovladala je srpska vojska i bjelasi. Tako je plan oko zauzimanja Rijeke i produzavanja za Cetinje propao. Time je zadan tezak udarac preostalim ustanickim snagama oko Cetinja. Umjesto ustanika, koji su se vec bili razisli kucama, ili su pohapseni ili odbjegli, u Cetinje su krenuli oko 500 bjelasa. Ustanicke snage, koje su preduzele akciju oko Virpazara 22. XII 1918/ 4. I 1919. godine, nijesu uspjele. Tu je njihova akcija sasjecena. Tako je Bozicnji ustanak podignut pod komandom Krsta Popovica bio osudjen na propast. On je pokusao nemoguce i nakon neuspjelog mirnog rjesenja, propalih pregovora, krenuo je hrabro u ustanicku akciju. Tezak udarac ustanickim trupama oko Cetinja bio je slom ustanicke akcije na Rijeci i u Virpazaru, jer je prostor oko Cetinja kojeg su trebali da zauzmu Crmnicani i Ljubotinjani ostao prazan.
Uz sebe, na prilazima Cetinju, Krsto Popovic i ustanicki oficiri pod njegovom komandom, medju kojima je bio i kapetan Djuro Draskovic, imao je katunske, rijecke i ljesanske oruzane cete i formacije. Njihovu vjernost ponizenoj Domovini i prognanom Gospodaru, zatocenom u Francuskoj, tih dana opsade okupacionih posada i utvrdjenja, lomila je i cetinjska studen, i tanki brasnjenici, kao i slabo naoruzanje i mucijal spram okupacionih trupa i domacih renegata u njihovoj sluzbi. Kod snaga pod komandom Krsta Popovica bio je dijelom prisutan i nedostatak cvrste rijesenosti da se puca u svoje potudjene sunarodnike, kao i dojucerasnje saveznike, zbog kojih je crnogorska vojska dozivjela propast u prvom svjetskom ratu. Ali, sve te muke i iskusenja, koje su opterecivale crnogorske ustanike, ubrzo ce prekratiti teror nad narodom i ponizavanje crnogorskih vrijednosti, cemu su se odlucni bili oduprijeti. Tako ce do oruzanog obracuna doci na krvavi Badnji dan, 6. januara 1919. kada je sa crnogorskim ustanickim snagama jedan od njenih komandanata kapetan Djuro Draskovic probao nemoguce: da izmijeni zlu sudbinu Kraljevine Crne Gore. Iako je Bozicnji ustanak ugusen u krvi, mora mu se priznati ocinstvo za sve one mucne godine borbe “za cast, pravo i slobodu Crne Gore” koje su se potom dogodile i u kojima se, mada ocajnicki, dokazivala i potvrdjivala u krvi crnogorska drzavotovorna i nacionalna svijest i posebnost.
Crnogorske ustanicke snage su 24. XII 1918./6. I 1919. godine krenule u akciju nastupanja prema Cetinju u cilju njegovog oslobadjanja. Tada su srpska vojska i bjelasi zapucali, otvorili zestoku vatru na njih. Prvo je doslo do otvaranja vatre na sektoru Orlova Krsa. Borbe ustanickih snaga i okupatorskih srpskih formacija pocele su 6. januara 1919. godine u 8 sati izjutra i trajale su citav dan. Srpska vojska i bjelasi koristili su u sukobu artiljerijska oruzja. U pocetku sukoba na zapadnom sektoru poginuo je kapetan Djuro Draskovic, jedan od vodecih ustanickih vodja.
Stradao je u borbi da se sacuva crnogorski barjak, koji je ulaskom srpske vojske u Crnu Goru oskrnavljen od strane domacih renegata (bjelasa). Naime, 1918. godine stara crnogorska zastava nije postedjena. Crnogorski barjak sa dvoglavim orlom domaci izrodi u sluzbi srpske okupacione vlasti su skinuli sa Cetinjskog Dvora i brutalno, ogavno ga oskrnavili. Da napomenem da je crnogorsku zastavu u vrijeme okupacije Austro-Ugarska iz rojalistickog pijeteta i obzira ostavila nedirnutu. Ali, kad je Crna Gora 1918. godine prisajedinjena Srbiji crnogorska zastava nije postedjena, nego je skinuta sa Dvora na Cetinju, zgazena i uprljana na mjestu dje je bio monogram kralja Nikole, t.j. na mjestu dje su inicijali crnogorskog suverena izvezeni. To je okupacionom srpskom generalu Dragutinu Milutinovicu, komandantu Jadranskih trupa, rekao crnogorski kapetan sa Ceva Djuro Draskovic, saopstivsi mu da su to uradili crnogorski potudjenici. General Dragutin Milutinovic je to naveo u svojoj memoarskoj gradji. Naime, okupacioni srpski general Dragutin Milutinovic u svojim Zabiljeskama (Arhiv SAN 11441/11443, 1- veli i ovo: »Komandir Djuro Draskovic i ovi kod Belvedera rekose mi da je crnogorsku zastavu postedela i Austrija, a da je s nasim dolaskom skinuta sa Dvorca na Cetinju i da ju je neko uprljao i to gde je ime kralja Nikole izvezeno. Upitam da nije ko to od nas izvrsio. Rekose mi da su to Crnogorci izvrsili. Pored toga oficiri u Bajicama pokazase mi i na samovolju policijske vlasti u Danilovom Gradu gde su kaznili na 10 dana zatvora jednog mladica, sto je rekao da je Crnogorac a nije kazao da je Srbin; i kod Belvedera jedan od pobunjenih oficira rece mi, da je deset dana kaznjen sto je nosio medalju kralja Nikole«.
Kapetan Djuro Draskovic, crnogorski junak i patriota, bio je jedna od prvih zrtava u Bozicnom ustanku crnogorskom pocetkom 1919. godine. Ubijen je na Cetinju 6. januara 1919. godine prilikom ustanickog jurisa na okupacione trupe na zapadnom sektoru iznad Cetinja. Kako pise istaknuti bjelas Jovan Cetkovic, koji je neposredno ucestvovao u ugusivanju januarskog ustanka 1919. godine na podrucju Cetinja, u svojoj knjizi «Ujedinitelji Crne Gore i Srbije«, Dubrovnik 1940, situacija na zapadnom frontu oko Cetinja (iznad Skrke i Bogdanova Kraja) bila je najteza. »Protivnika mnogo, ovdje je najjaca njina snaga, a imaju jake zaklone. Nase puske i mitraljezi ne mogu da ih dignu iz ovih klisura, bombe smo vec sve utrosili, artiljerije za ovaj front nemamo. Bljeskaju sablje protivnickih oficira, a poneki se prkosno ukaze i razdere koliko ga grlo nosi. Na desnom nasem krilu tako se ukaza jednom, prkosno, izazivacki, na nepunih sto koraka pred nasima sa isukanom sabljom protivnicki vodja kapetan Djuro Draskovic i podviknu:- »Kralj Nikola jase vranca, a kralj Petar na magarca«. Jedan nas omladinac zgodno ga uze na nisan i obori ga jednim metkom. Draskovic pade mrtav«, pise Jovan Cetkovic.
Nikola Tomanov Zec, u svojim Memorima, pise i ovo: »Zelenasi su sa svoje strane cinili sve da do krvi ne dodje. Oni su cak i poslije Vukoticevog dolaska u Bajice preduzeli jos jedan put sto se moglo u prilog mirnog rjesenja. Po prethodnom dogovoru i pristanku bjelasa poslali su kapetana Djura Draskovica kao pregovaraca. U casu kada se Draskovic slobodno i sa povjerenjem priblizavao bjelaskoj strani (iznad Bogdanovoga kraja) sa bjelaske strane ispaljen je na njega plotun i Draskovic je pao mrtav. To je bio povod za otvaranje zestoke vatre sa obije strane, koju niko vise nije mogao sprijeciti«.
Djuro Draskovic je za pravo, cast i slobodu Crne Gore dostojanstveno poginuo, pjevajuci jednu crnogorsku rojalisticku i patriotsku pjesmu, noseci crnogorski slavni krstas barjak u jednoj, a sablju u drugoj ruci. U stavu gorstackom, lovcenskom, oficirskom pao je pokosen okupacionim kursumima.
Prema odredjenim izvorima, kapetan Djuro Draskovic je, pri potonjem izdisaju, uputio teske rijeci na racun politickog vodje ustanka Jovana Simovova Plamenca, koji je, umjesto da sa svojim snagama ucestvuje na frontu protiv okupacionih srpskih trupa, bez opaljenog metka pobjegao u inostranstvo. Prema iskazu ljudi koji su prisustovali momentu njegove smrti kapetan Djuro Draskovic je izgovorio: »Plamence, Plamence, kuca ti se iskopala sto me izdade«.

Score 1 2 3 4 5 (5=Excellent) Edit Message Delete Message

Zvek_Zivi_Cetinjanin
(Login Zvek_Zivi_Cetinjanin) KOMANDIR MATO TODOROVIÆ
No score for this post March 14 2006, 2:08 PM

KOMANDIR MATO TODOROVIÆ (1875-1920)



Kraljevina Crna Gora je 1918. godine postala zrtva ekspanzionizma, militarizma, agresivnog, ugnjetackog i despotskog velikosrpskog imperijalizma, politike terora i inkvizicije. Tada je, sa tragicnim posljedicama, na brutalan i kriminalan nacin, bila unistena drzavna samostalnost Crne Gore, njen medjunarodni subjektivitet i integritet, nacionalna sloboda, identitet i dostojanstvo. Crnogorski narod je krajem 1918. i pocetkom 1919. godine podigao oruzani ustanak za Pravo, Cast i Slobodu Crne Gore. Duhovni, politicki vodja ustanka bio je Jovan Simonov Plamenac iz Boljevica (Crmnica), a vojni predvodnik, komandant svih crnogorskih ustanika bio je proslavljeni crnogorski junak i patriota, dostojanstveni, prkosni i stameni oficir crnogorske vojske komandir (major) Krsto Zrnov Popovic iz Cuca (Katunska nahija). Crnogorski ustanak je prerastao u gerilsku i komitsku borbu, koja je razlicitog inteziteta trajala sve do 1929. godine.

Mato Markov Todorovic je rodjen 1875. godine u Markovini (Èevo - Katunska nahija), a kao dijete od dvije godine sa svojim roditeljima - ocem Markom i majkom Stanom (rodjenom Buric iz Zagrede) - preseljen je u selo Milocane kod Niksica, dje je odrastao i zivio. Imao je dva brata Vukasina i Ignjata i sestru Milicu. Ubijen je 1920. godine u selu Milocani, na pragu od rodne kuce, od strane okupacione srpske vojske i bjelaskih oruzanih formacija u 45. godini zivota.

Mato Todorovic je bio komandir (major) crnogorske vojske. Zavrsio je vojnu skolu na Cetinju. Bio je hrabar ratnik, iskusan i dobar oficir. Ucestvovao je u Balkanskim ratovima (1912 - 1913) kao kapetan crnogorske vojske. Tada se i istakao hrabroscu u borbama za zauzimanje Skadra. Bio je ucesnik i Prvog Svjetskog rata (1914 - 1916). Nalazio se u sastavu Hercegovackog odreda crnogorske vojske, kojim je komandovao divizijar vojvoda Djuro Petrovic. Od 1916. do 1918. godine bio je u zarobljenistvu u austro - ugarskom logoru Boldogason. Po oslobodjenju iz logora, vratio se 1918. godine u Crnu Goru.

Bio je pristalica odbrane crnogorske drzavne suverenosti, te ocuvanja prijestola kralja Nikole i dinastije Petrovic Njegos. Mato Todorovic je bio protivnik odluka tzv. Podgoricke skupstine (13/26. XI 1918. godine) i jedan od glavnih vodja Bozicnog ustanka (24. XII 1918/6. I 1919 godine) u niksickom kraju. Po slomu ustanka kapetan Mato Todorovic je izbjegao u San Djovani di Medua 26. I 1919. godine, odakle se, zajedno sa crnogorskim izbjeglicama prebacio u Italiju.

U Italiji je bio u sastavu crnogorske egzilantske nacionalne vojske, koja je tada bila pod komandom generala Andrije Raicevica. Mato Todorovic se vratio sredinom jula 1919. godine u Crnu Goru, zajedno sa 120 crnogorskih patriota koji su stigli pod vodjstvom komandira Krsta Zrnova Popovica u domovinu, radi podizanja ustanka i vodjenja gerilske oslobodilacke borbe za slobodnu i nezavisnost Crne Gore.

Zbog narocitih zasluga za Drzavu, Zastavu i Krunu crnogorsku - kralj Nikola i Crnogorska Vlada unaprijedili su kapetana Mata Todorovica u cin komandira crnogorske vojske. Kad se vratio u Crnu Goru sredinom 1919. godine nastavio je sa gerilskim oslobodilackim akcijama, najcesce, na prostoru Niksica i bio jedan od glavnih ustanickih, komitskih vodja.
Komandant okupacione niksicke Vojne posade, potpukovnik Svetozar P. Bodanovic, u izvjestaju, Pov. br. 133, Komandantu Zetske Divizijske Oblasti, dostavlja pregled crnogorskih komita na prostoru Niksicke oblasti, ili kako on to formulise »Pregled razbojnickih bandi u niksickoj oblasti«. U tome izvjestaju, pored ostalog, on navodi da komitske vodje Mato Todorovic iz Milocana i Tomica Pekovic iz Kusida, na prostoru Niksica, u svojim komitskim grupama, imaju 40 komita i da im se pridruzuju mjestani niksickih sela, te i da djejstvuju na prostoru Kocana, Golije, Rudina i Trepca.

Komandir Mato Todorovic komitovao je od jula 1919. do februara 1920. godine. Veoma cesto se njegova komitska grupa sukobljavala sa okupacionim militarnim formacijama na prostoru okoline Niksica. Tokom avgusta 1919. godine crnogorski oficiri, koji su dosli iz Italije, Mato Todorovic, Stevan Pavlovic i Miloje Jovovic bili su na podrucju Zupe Niksicke. Vrsili su politicku agitaciju i preduzimali oruzane akcije protiv organa vlasti. Narocito su bili aktivni na prostoru Duge Niksicke. Potjere, koje su za njima organizovane i izvodjene, su uspjeli da izbjegnu. U drugoj polovini oktobra 1919. godine na prostoru Duge Niksicke nalazio se Mato Todorovic sa grupom od oko 100 komita. A pocetkom i u prvoj polovini novembra 1919. godine, u neposrednoj blizini Velimlja, operisao je sa oko 120 komita, u zajednici sa komitskim grupama Ilije Damjanovica i Koste Radovica. Kako se navodi u pojedinim sluzbenim izvjestajima organa vlasti, Mato Todorovic je sredinom novembra 1919. godine krstario kroz Dugu Niksicu sa grupom od 40 - 50 ljudi, a 13. XI 1919. godine u Milocanima su mu mjestani, koji su ga podrzavali, priredili veceru. Imao je Mato Todorovic veliki uticaj na komitski pokret i ustanicku akciju u Niksicu i okolini.

U drugoj polovini i do kraja novembra 1919. godine nalazio se Mato Todorovic u Dugi Niksickoj i u Milocanima sa svojih 100 drugova. Pocetkom decembra 1919. godine sa vojskom i bjelasima na Pandurici (Pjesivci) i drugim mjestima u okolini, sukobili su se crnogorski ustanici, medju kojima i grupa Mata Todorovica i Milosava (Misje) Nikolica. U Dugi Niksickoj se 3. XII 1919. godine komitskoj grupi Mata Todorovica prikljucio iz Kocana, sa 20 seljaka, potporucnik Petar Vujovic. Potom je Mato Todorovic sa komitskom grupom presao preko Gornjeg polja za Milocane i vodio gerilske oslobodilacke akcije. Mato Todorovic i Tomica Pekovic sa oko 80 komita su, 6. XII 1919. godine, napali oruzane jedinice srpske vojske i bjelase u selu Pometnik, ali su bili odbijeni i odstupili su. Potom su, 19. XII 1919. godine, iz komitske grupe Mata Todorovica vlasti uspjele da uhvate i zarobe Marka Djurovica iz Brda i Blaza Minica iz Rovaca. Mato Todorovic i Tomica Pekovic su, sa svojim grupama, otisli prema mjestu koje se zove Zla Gora.

Mato Todorovic je medju vodjama crnogorskog narodnog ustanka za pravo, cast i slobodu Crne Gore jedan od potpisnika Predstavke koja govori o stanju u Crnoj Gori, zlocinima i teroru nad narodom od strane organa vlasti i borbama koje crnogorski ustanici vode sa okupacionim formacijama, koju su, iz sume 24. septembra 1919. godine, poslali na adresu Kraljevskog Crnogorskog Generalnog Konsula u Rimu gospodina Veljka Ramadanovica. Mato Todorovic i Ilija Damjanovic sa 11 crnogorskih komita predali su se 11. februara 1920. godine komandantu niksickog Goneceg odreda i potom su sprovedeni u niksicku tamnicu.
Godine 1920. u rodnim Milocanima na pragu vlastite kuce ubijen je Mato Todorovic od strane organa vlasti, posto je prethodno prokazan i prospijan od strane konfidenata ili dostavljaca. Stradao je kao crnogorski patriota u odbrani prava, casti i slobode Crne Gore. Bio je nosilac najvisih crnogorskih odlikovanja. Borio se kao oficir i komita protiv nasilne aneksije Crne Gore Srbiji. Porodica Mata Todorovica u selu Milocani kod Niksica bila je izlozena teroru, torturi i represijama od strane okupacionih vlasti i bjelaskih formacija. Njegovi roditelji otac Marko i majka Stana bili su hapseni i progonjeni. Kuca Mata Todorovica i njegovih srodnika u selu Milocani od strane vlasti je opljackana i zapaljena. Mato Todorovic je ubijen u noci sa mjesecinom pocetkom avgusta 1920. godine (tacan datum nije bilo moguce saznati), kada je dosao da obidje svoju porodicu u vlastitoj kuci. Naime, dosao je kuci i posto se bio jace prehladio ostao je da zanoci u njoj. Bio je bez pratnje i nije vodio dovoljno racuna o svojoj sigurnosti, zbog cega je i stradao. Vijest da je on stigao svojoj kuci i da je tu zanocio, seoski konfidenti javili su organima vlasti, vojsci i potjernim odjeljenjima, koji su potom opsadirali Matovu kucu i njega uhvatili u zamci. Mato Todorovic je pokusao da bjezi, ali je, na koji metar od praga vlastite kuce, pri pokusaju bjekstva, pao mrtav, pokosen puscanom paljbom. Nikakve sanse za uspjesno bjekstvo Mato Todorovic nije imao, jer je bio u obrucu iz kojega se nikako nije mogao izvuci. Brojna vojska je sprijecila njegov pokusaj bjekstva. U osvit zore nakon Matovog ubistva njegov brat Vukasin Todorovic, koji je zivio u drugoj kuci u selu, dosao je na mjesto Matove pogibije i prisao njegovom mrtvom tijelu, koje je bilo naslonjeno uz jedno drvo. Prigrlio je njegovo mrtvo tijelo cija su prsa bila izresetana puscanim mecima. Ostali ukucani su, u noci kada je Mato poginuo, bili sprijeceni da izadju napolje iz kuce i da mu pomognu, jer je pucano na njih, tako da su morali, da bi spasili glavu, ostati u kuci. Tek sjutradan dozvoljeno im je da napuste kucu. I poslije Matove pogibije u selu je kod njegove kuce ostavljena straza od 10 srpskih uniformisanih vojnika, koja je potom otisla prema Gornjem Polju i Niksicu. U potjeri i ubistvu Mata Todorovica ucestvovali su pored srpskih vojnika i zandarma i domaci renegati - bjelaski jurisnici – dakle, Crnogorci u sluzbi okupacionih vlasti. Oni su se izivljavali nad mrtvim tijelom Mata Todorovica – pucali su u njegov ljes.

Postoje podaci da su vodje potjere koja je ubila Mata Todorovica bili Radule Jaukovic (koji je u vrijeme kad je Mato Todorovic uspio da pobjegne iz niksickog zatvora, posto se prethodno bio predao, bio njegov upravnik) a pominje se ime i Boza Markovica iz Stedima, istaknutog bjelasa.

Naime, u noci izmedju 10 i 11. maja 1920. godine, iz niksickog zatvora, uspjeli su da pobjegnu crnogorski komiti: Mato Todorovic, Ilija Damjanovic, Stanko Ivanovic Sabak, Risto Kovacevic, Tomo Pocek, Milo Bojovic, Djuro Todorovic, Vasilije Mickovic, Marko Cetkovic, Blagoje Vucic, Bosko Avramovic, Obrad Janjusevic, Obren Aleksic i Tomica Pekovic. Protiv Mata Todorovica i ostalih crnogorskih komita koji su pobjegli iz niksickog zatvora organizovane su i izvodjene potjere od strane organa vlasti - vojske, zandarmerije i bjelasa. Kad je Mato Todorovic pobjegao iz zatvora Radule Jaukovic je preduzeo mjere da se za njim organizuje potjera u cilju njegovog hvatanja ili ubijanja, jer je Jaukovic bio pod sumnjom bjelasa i drugih organa okupacione vlasti da je on omogucio Matovo bjekstvo iz zatvora pa je zelio zato odagnati svaku sumnju i dokazati svoju cvrstu odanost rezimu.

O pogibiji Mata Todorovica pisao je beogradski list »Tribuna« u clanku »Jedna strasna optuzba - nekoliko crnih reci o crnim prilikama u Crnoj Gori« sljedece: »Zar Radule Jaukovic, preko svojih laznih organa, nije na vjeru domamio majora Mata Todorovica, da se je slobodan vratio svojoj kuci, gdje je Mato citava dva mjeseca sjedio kod svoje kuce, i jedne veceri dodje isti Radule s vojskom – opkoli mu kucu i ubije ga na svoje ognjiste; zbog cega je njegov rodjak, Djuro Todorovic, iz osvete za pok. Matom, ubio vise od 10 Crnogoraca i zatim preko Italije utekao za Ameriku«. Ovaj dio teksta iz beogradske »Tribune«, kao i njen integralni tekst, prenio je i emigrantski crnogorski list »Crnogorski glasnik«, u broju 43, god. VIII, od 15. 9. 1923. godine, koji je izlazio u SAD, u Detroitu.
Mato Todorovic je bio ozenjen i imao je cetiri sina - Nikolu, Blaza, Radoja i Dimitrija - Mitra.


Score 1 2 3 4 5 (5=Excellent) Edit Message Delete Message

Zvek_Zivi_Cetinjanin
(Login Zvek_Zivi_Cetinjanin) USTANICKE I KOMITSKE VODjE: ILIJA LAKICEVIC, BLAGOJE VUCIC I MARKO MILJANIC
No score for this post March 14 2006, 2:09 PM

USTANICKE I KOMITSKE VODjE: ILIJA LAKICEVIC, BLAGOJE VUCIC I MARKO MILJANIC



U tekstu koji slijedi navescu neke bitinije cinjenice i argumente o junackoj komitskoj borbi i stradanju poznatih crnogorskih gerilaca i komita Ilije B. Lakicevica, Blagoja Vucica i Marka Miljanica.

Nacelstvo niksickog Okruga u svom rjesenju br. 806, na osnovu clana 9 Zakona o javnoj bezbjednosti, poziva na predaju vlastima 72 crnogorska rodoljuba i gerilaca sa podrucja tog Okruga, pod optuzbom da su “se odmetnuli od vlasti i cine kaznjiva djela”. U tom rjesenju pod rednim brojem 47 navodi se ovo: “Ilija B. Lakicevic iz Stedima, sreza Niksickog, star 27. godina, rasta visokog, kose smedje, ociju graorastih, lica dugog, brkova malih smedjih”.
Jedan od istaknutih crnogorskih ustanickih i komitskih vodja Zivko M. Nikcevic trazio je 1921. godine od predsjednika crnogorske emigrantske Vlade Jovana S. Plamenca da odlikuje i unaprijedi brojne crnogorske ratnike, koji su vojevali pod zastavom za pravo, cast i slobodu Crne Gore, a koji su pripadali oruzanim ustanickim formacijama na cijem je celu on bio. Komandir Zivko Nikcevic trazio je od Jovana S. Plamenca da se vladinim ukazom, pored ostalog, odlikuje medaljom za hrabrost i Ilija Lakicevic.
U izvjestaju nacelnika niksickog Okruga Pov. br. 1012, iz Niksica 6. XI 1921. godine, koji obuhvata period od jula do oktobra 1921. godine, upucenom Ministarstvu unutrasnjih djela Kraljevine SHS, odnosno, njenom Odjeljenju javne bezbjednosti u Beogradu, izmedju ostalog, navodi se i ovo: “Pozitivno znam, da su u Gaetu presli Tomica Pekovic sa tri sina, Djuro Todorovic, Ilija Lakicevic, Velisa Pavicevic, Zeko Delibasic i Dragisa Micunovic”.
U zapisniku sa salusanja Spira Vujovica iz Ubala Cevskih, vrsenog u kancelariji nacelstva Sreza niksickog, 26. XII 1922. godine, kaze se i ovo: “Ilija Lakicevic, obicno druzi sa odmetnicima iz sreza Velimskog i to: Simovic, Stanojevic i Koprivica. Ova se grupa obicno nalazi oko Brocanca, Lastve Trepacke a prelaze cesto u Hercegovinu”.
Nacelnik cetinjskog Okruga Mitar Vukcevic u izvjestaju, Pov. br. 1241, od 3. februara 1923. godine, poslatom nacelstvu Sreza Cetinje, kaze da su 28. januara 1923. godine “od Niksickog okruga posli preko Cuca, Vaso Stanojevic, Ilija Lakicevic, Djuro Radojicic i neki Vucic sa jos dva nepoznata - svi odmetnici iz Niksickog okruga”. “Neki Vucic”, kako se navodi u tome izvjestaju je crnogorski komita Blagoje Vucic.
Crnogorski ustanik i komita Ilija B. Lakicevic je bio oglasen za hajduka i ucijenjen od strane vlasti tako da je u potjernicama za njim stojalo da ga svako ima pravo, potpuno slobodno, za novcanu naknadu ubiti, uhvatitii ili prijaviti vlastima. U rjesenju Ministra unutrasnjih djela Kraljevine SHS, J. Br. 9415, od 15. VII 1923. godine, pored ostalih, povecava se visina ucjene za ubistvo ili hapsenje Ilije B. Lakicevica sa 20. 000 na 30. 000 dinara. Molbu za povecanje ucjena za crnogorske komite trazio je od Ministra policije u Beogradu Veliki zupan Zetske divizijske oblasti Milovan Dzakovic aktom br. 2133 od 5. jula 1923. godine.
U vrhu piramide militarne vlasti u Kraljevini SHS koja je preduzimala sve nasilne mjere da se sprijeci povratak kralja Nikole u Crnu Goru i da se okupacija i nasilna aneksije Crne Gore dovede do kraja, te da se brutalnim mjerama ugusi crnogorski ustanak, pohvataju i pobiju crnogorski gerilci, komiti koji su se borili za slobodu i nezavisnost svoje domovine bio je i general srpske i jugoslovenske vojske i ministar vojni Srbije Bozidar Terzic (rodjen 7. X. 1867., Gornji Milanovac, umro u Beogradu 29. IX 1939). General Bozidar Terzic se 1919. i 1920. godine nalazilo na celu II Armijske oblasti u Sarajevu kao njen komandant. On je niz puta predlagao mjere o sprjecavanju povratka kralja Nikole u Crnu Goru. Otvoreno se izlasnio protiv slobode i drzavnosti Crne Gore. Tijesno je saradjivao i pruzao pomoc i podrsku okupacionim vojnim i civilnim vlastima u Crnoj Gori poslije 1918. godine kako bi se unistio crnogorski oslobodilacki komitski, ustaniciki pokret. Crnogorski komiti u sadejstvu sa nekim Hercegovcima, napali su 28. marta 1920. godine, na putu izmedju Mostara i Nevesinja generala Terzica, komandata II Armijske oblasti u Sarajevu i njegovu pratnju, kao i nacelnike odjeljenja koji su sa njim putovali. Crnogorski komiti su sa generala Terzica i njegove pratnje skinuli uniforme i odijela i odnijeli im pokretne stvari. Nijesu ih htjeli ubiti, iako su to objektivno, zbog premoci koju su bili ostvarili, mogli da ucine. Postedjeli su im zivote i pustili su ih. Za crnogorskim komitima potom je organizovana i izvedena potjera u koju su bile ukljucene mnogobrojne snazne civilne, vojne i zandarmerijske strukture. U napadu na generala Terzica, prema raspolozivim izvorima i literaturi, ucestvovali su crnogorski komiti: Krsto Pekovic iz Kusida kod Niksica, koji je potom uspio da izbjegne potjerama i da emigrira u Italiju, zatim, Djuro Todorovic, iz Velimlja, koji je, takodje, uspio da izbjegne potjerama i koji je i iza toga nastavio gerilsku borbu protiv vojnih i zandarmerijskih vlasti u Crnoj Gori, te Aleksa Biberdzic iz Hercegovine, iz okoline Bilece, Dusan Mandic, koji je ubijen ljeta 1920. godine, i kod koga je, prema nekim izvorima, pronadjen sat i caksire generala Terzica, Vaso Stanojevic, koji je ubijen tokom 1924. godine i kog koga se tvrdilo da se nalazilo odijelo pukovnika Milosa Jovanovica koji je bio u pratnji generala Terzica i koje je skinuto sa njega i odnijeto. O broju napadaca na generala Terzica, srijecemo u izvorima razlicite podatke, od kojih su najvjerovatniji oni koji govore da ih je bilo 9 (devetorica). U nekim izvorima se trojica Hercegovca pomijnu da su ucestvovala u napadu na generala Terzica i njegovu pratnju, a u nekim se tvrdi da je u tome ucestvovao samo jedan Hercegovac. Pominju se, dakle, kao ucesnici u napadu na generala Terzica: Siljagovic, Racic i Biberdzic, kao Hercegovci, dok su ostali bili Crnogorci i to: Krsto Pekovic iz Kusida, Ilija Lakicevic, Dusan Mandic, Vaso Stanojevic, Zeko Delibasic iz Lastve –Velimlje, kod koga se tvrdilo da se nalazila kapa i bluza generala Terzica, te Savo Basevic, kog koga se tvrdilo da se nalazio sinjel generala Terzica. Svi crnogorski komiti bili su iz Niksica i njegove okoline.
U rukopisnoj zaostavstini Nikole Tomanova Zeca nalazimo i ove podatke i opservacije: “Kod Lastve Trebinjske komiti su presreli automobil u kome se vozio poznati djeneral Bozidar Terzic. razoruzali su ga, skinuli sa njega uniformu, pa ga onako u vesu pustili da produzi za Trebinje. Zbog kukavickog drzanja ovaj djeneral je bio penzionisan, ali je uskoro opet vracen u aktivnu sluzbu”.
U zapisniku sa saslusanja uhapsenog crnogorskog oficira, pripadnika crnogorske izbjeglicke vojske stacionirane u Gaeti (Italija) Vidaka Cvijovica, vrsenog u drugoj polovini aprila 1921. godine, stoji i to da Vidak Cvijovic tvrdi da je Krsto Pekovic, star 22-23 godine iz Niksica stigao u Italiju i da se sa njim susreo i razgovarao. Tada mu je Krsto Pekovic, po izvjestaju sa Cvijovicevog saslusanja, rekao da je on sa komitskom grupom napao generala Terzica. Ucinio je to u drustvu sa Dusanom Mandicem, koji je kasnije poginuo, ubijen je od strane potjere zato sto ga je vlastima izdao izvjesni Ilija Savic iz Slata, za koga je Pekovic rekao “da ce mu se za to osvetiti”, te sa Aleksom Biberdzicem iz okoline Bilece, jedinim od Hercegovaca koji je, po Pekovicevim tvrdnjama koje iznosi Vidak Cvijovic, ucestvovao u napadu na generala Terzica. U napadu na generala Terzica u Hercegovini je, prema dokumentima, ucestvovao i crnogorski komita Ilija B. Lakicevic.
Ilija Lakicevic je rodjen je 1894, a ubijen je od strane okupacionih trupa 1924. godine u 30 godini starosti.
Marko Miljanic, iz sela Miljanic, iz sreza velimskog, bio je ucijenjen kao crnogorski komita. Na pozive na predaju od strane vlasti nije se odazivao. Od strane okupacionih vlasti bio je oglasen za hajduka. U pozivu na predaju, kojeg je nacelstvo okruga Niksickog izdalo 1923. godine, br. 5924, i potom dostavilo sreskom Nacelstvu Kraljevine SHS Cetinje, od 8. jula 1923. godine, a ovo sudskim organima vlasti, daje se licni opis Marka Miljanica na ovaj nacin: “Star 25. godina, stasa srednjeg, kose smedje, brkova malih crnih, ociju smedjih, nosa i usta pravilnih, bradu brije, osobenih znakova nema”.
Dakle, Marko Miljanic iz Veljimlja, rodjen je 1898. godine, a ubijen je u 26. godini starosti 1924. godine od strane okupacionih vlasti.
Blagoje Vucic iz Bajova dola, srez Velimski, okolina Niksica, rodjen je 1897. godine, kad je ubijen 1924. godine od strane okupacionih vlasti imao je 27. godina. Sve pozive na predaju upucivane od strane vlasti je konstantno odbijao. Ogalasen je bio za hajduka i ucijenjen. Blagoje Vucic je kao crnogorski komita bio uhvacen od strane vlasti, ali je u noci izmedju 10. i 11. maja 1920. godine, pobjegao. U grupi koja je tada sa njim pobjegla iz zatvora bili su i: komandir Mato Todorovic, kapetan Ilija Damjanovic, te Stanko Ivanovic, Risto Kovacevic, Tomo Pocek, Milo Bojovic, Djuro Todorovic, Vasilije Mickovic, Marko Cetkovic, Bosko Avramovic, Obrad Janjusevic, Obren Aleksic i oficir Tomica Pekovic. U pozivu na predaju, koji je objavljen iz kancelarije Nacelstva niksickog okruga iz Niksica 15. maja 1921. godine navodi se pod rednim brojem 19. opis i licni podaci o komiti Blagoju Vucicu. U tom aktu tvrdi se ovo: “Blagoje M. Vucic, iz Bajova dola, sreza Velimskog, star 25. godina, rasta malog, kose smedje, ociju graorastih, lica okruglog”. Blagoje Vucic, uz brojne druge crnogorske gerilce, aktom Ministra Unutrasnjih djela Kraljevine SHS, od 24. novemra 1922. godine, bio je ucijenjen na 15.000 dinara.

Jedno kombinovano odjeljenje srpskih militarnih formacija pod vodjstvom rezervnog potporucnika Boza Markovica, “uz pripomoc mjestana”, ubilo je u selu Trepca (Velimlje) 12. aprila 1924. godine crnogorske patriote i gerilce Iliju Lakicevica iz sreza Niksickog i Marka Miljanica i Blagoja Vucica iz sreza Velimskog. Ovo je informacija zastupnika Nacelnika niksickog Okruga sekretara I. Filipovica koju Nacelnik cetinjskog Okruga br. 2927. od 12. aprila 1923. godine dostavlja Nacelniku cetinjskog Sreza. Pomenuti crnogorski komiti su se herojski borili i svi izginuli za slobodu i dostojanstvo svoje zemlje i svojega naroda. Njihova mrtva tijela ubice su kasapili, vadili su im oci, lomili ruke i noge, parali lica i druge djelove tijela bajonetima, lomili im i izbijali zube. Tako ubijene i izmasakrirane, crnogorske komite i rodoljibe Iliju Lakicevica, Blagoja Vucica i Marka Miljanica ostavili su da se smrznu i ukoce. Poslije izvjenog vremena vezali su ih mrtve lancima, pa su ih odna privezali za odredjene improvizovane drvene stolice, koje su pribili i prikovali uz zid jedne gradjevine. To su ucinjeli da bi ih slikali i da bi se tako hvalili svojim plijenom. Postoji sacuvana fotografija, na kojoj se jasno vide unakazena tijela Ilije Lakicevica, Marka Miljanica i Blagoja Vucica. Ubice su na glavama mrtvih Blagoja Vucica i Marka Miljanica stavili zandarmske kape, da bi tako, na simbolican nacin, pokazali svoj sadisticki trijumf. Preko iskasapljenog tijela Ilije Lakicevica, od pojasa do brade, stavili su bijelu krpu da bi na taj nacin sakrili, tj. da ne bi forografisali njegovu izvadjenu utrobu. Mrtvom Iliji Lakicevicu otkinuli su polni organ i stavili ga izmedju njegovih ruku. Sve to se vidi i na slici njihovih mrtvih tijela.
O pogibiji crnogorskih komita i patriota, gerilskih boraca za drzavna i nacionalna prava i integritet Crne Gore i crnogorskog naroda- Ilije Lakicevica, Marka Rajova Miljanica i Blagoja Vucica pisao je i Radovan M. Miljanic u crnogorskom drzavnom dnevnom listu “Pobjeda” od 9. XII 2001. godine na strani 6 ovo:
“Marko Rajov Miljanic, iz Banjana, kao vojnik na dosluzenju vojnog roka prekomandovan je u zandarmeriju i rasporedjen u stanicu u Zupi Niksickoj. Tamo je zatekao komandira stanice vakmajstora Andriju Furlana. Ubrzo se Marko sukobio sa Andrijom, zbog toga sto je Andrija lose postupao prema Zupljanima. U tom sukobu aprila 1922. godine Marko ubija Furlana, a potom odlazi u komite.
Markov mladji brat Maksim, zvani Soro, koji je u to vrijeme sluzio vojni rok u Senti, bjezi iz vojske i prikljucuje se grupi komita u kojoj se nalazio njegov brat, a koju je predvodio Ilija Lakicevic.
Zandarmerijske snage stalno uhode, hapse, ucjenjuju i prebijaju Markovu i Sorovu rodbinu, a narocito njihovu majku Petranu, brata i mnoge druge bratstvenike porodice Miljanic.
Pocetkom marta 1924. godine zvanicne vlasti hapse 84 bratstvenika Miljanica, dovode iz iz Banjana u Niksic i zatvaraju pod volat Pivare, u namjeri da ih drze kao taoce do predaje ili ubistva Marka i Sora Miljanica.
Miljanici kao taoci i zatvorenici odredjuju grupu od tri bratstvenika da pronadju komite i mole Marka i Sora da se predaju. Ova grupa pregovaraca, poslije jednonedjeljnog lutanja pronalaze komite u Cucima, pa posto ne uspijevaju u svojoj namjeri vracaju se u Niksic, ponovo u zatvor.
Soro Miljanic stupa u kontakt sa vlastima i obecava da ce se predati, uz uslov da Miljanice puste iz zatvora. Oni to prihvataju, a Soro se 28. marta 1924. godine predaje zandarmerijskog stanici u Drenovstici. Tako, nakon skoro jednomjesecnog tamnovanja, 84 Miljanica ponovo ugleda svoju slobodu.
Grupa komita koju je predvodio Ilija Lakicevic krece iz Cuca preko Pjesivaca i Tomica i poslije nekoliko dana, 22. aprila 1924. godine, stize u selo Trepca (bivsa Rudino-Trepacka opstina). Smjeste se u jednu jarugu i tu zanoce. Prethodno su uspostavili vezu sa jatakom u selu, koji im i donosi veceru. Postavljaju strazara na uzvisenju, pa posto su bili umorni i iscrpljeni, odmah su zaspali. Na zalost, zaspao je i strazar. Jatak ih izdaje i dovodi nekoliko seljaka iz Trepaca. Neopazeno im prilaze i ubijaju mucki, na spavanju- Blagoja Vucica, Iliju lakicevica i Marka Miljanica. Mihailo Simovic, ranjen, bjezi i kasnije gine u Cucama.
Drugi dan nakon pogibije komita, njihove leseve zandarmi tovare na konje i dogone ih u Niksic. Kada su prisli gradu zbacuju ih sa konja, a potom su ih vezali konopima za konje i tako vukli po gradu, orgijajuci i masakrirajuci njihova tijela. Cesto su se zaustavljali, a narod se okupljao oko njih. Zandarmi su prijetili gradjanima da ce svako proci ovako ko ne podrzava i ne postuje aktuelnu vlast. Tijela komita bila su unakazena, a noge i ruke izlomljene, sto se vidi i na fotografiji koju je neko od njihovih dzelata i napravio. Koliko su orgijali i bestijalno se ponasali nad njihovim bezivotnim tijelima, najbolje se vidi po tome sto su poslije slikavanja Iliji Lakicevicu stavili dio tijela u usta”, pise Radovan M. Miljanic.
U ovom kontekstu relevantno je reci i to da je brat ubijenog Marka Miljanica- Maksim (Soro) Miljanic, rodjen 1903. godine, iz Miljanica u Banjanima, odmetnuo se od vlasti noci izmedju 18. i 19. novembra 1923. godine. Posto je oglasen za hajduka odlukom vlasti on je nekoliko mjeseci potom nastavio sa komitovanjem. Vlastima se predao marta 1924. godine i bio potom odmah zatvoren. Nakon dvogodisnjeg tamnovanja, izveden pred sud i na poznatom cetinjskom “odmetnickom procesu”, presudom Cetinjskog Okruznog suda, objavljenom 8. decembra 1926. godine, usljed nedostataka dokaza, oslobodjen je optuzbe, nakon cega je i pusten na slobodu.
O pogibiji komitskog cetovodje Ilije Lakicevica i njegovih saboraca Blagoja Vucica i Marka Miljanica pisao je i emigrantski crnogorski patriotski list “Crnogorski glasnik”, oficijelni organ “Crnogorskog potpornog saveza” i “Crnogorske narodne stranke seljaka i radnika”, koji je izlazio u Detroitu, Micigen, u Sjedinjenenim Americkim Drzavama. Naime, list “Cnogorski Glasnik”, godina izlaska, IX, broj 56, Detroit, od 15. maja 1924. godine na strani 3 u clanku “Vijesti iz Crne Gore”, u izvjestaju poslatom sa Cetinja 11. aprila 1924. godine, stoji i ovo: “Odmetnicke borbe neprestano se pojavljuju; prekjucer sukobila se policija i vojska sa odmetnickom cetom u okrugu niksickom i sa istima vodila borbu, u kojoj su poginula tri odmetnika ucijenjeni po 50.000 dinara, a to su Ilija Lakicevic i Vido Koprivica.
U istoj borbi poginula su tri zandarma i dva su ranjena. Ostali odmetnici utekose, blagodareci noci. (Nijesu to odmetnici no branioci narodne slobode)”, veli se u tome tekstu.
List “Cnogorski Glasnik”, godina izlaska, IX, broj 60, Detroit, od 15. jula 1924. godine na strani 3 u rubrici “Vijesti iz Crne Gore”, a u clanku “Biograd se hvali ljudozderstvom!” navodi sljedece:
“Srbijanska Vlada publikuje “Pobijeni odmetnici”. Kako je ozloglaseni odmetnik Ilija Lakicevic izvrsio mnoga dela to je Ministar Unutrasnjih Djela Iliji povisio ucenu na 100.000 dinara, a njegovim drugovima: Marku Miljanicu i Blagoju Vucicu na po 30.000 dinara.
Sava Lakicevic pronasao je svoga brata Iliju i njegovu druzinu i molio ih da se predadu vlasti. Ilija je svoga brata i zbog toga zlostavljao. Sava videci da ne moze privoljeti Iliju na predaju, razljucen prijavi poterenim odeljenjima gde se nalazio njegov brat Ilija sa druzinom, te ih ova na dan 1. aprila t. g. opkoli i ubije: Iliju, Marka i Blagoja.
Ministar po predlogu Velikog zupana resio je, da se ucena ove trojice ubijenih odmetnika u 160.000 dinara podeli ovako:
1 – Savi Lakicevicu, koji je odmetnike prokazao, 50.000 dinara.
2 – Bozi Markovicu, rez. potporucniku i vodji mestanskog poternog odeljenja, 14.000 dinara.
3 – Blazi Pesikanu, vodji kombinovanog odeljenja, 14.000 dinara.
4 - Petorici seljaka-omladinaca iz seoske straze i trinaestorici mestana iz poternog odeljenja B. Markovica, koji su napali i pobili odmetnike, svakom po 4.500 dinara.
5 - Petnaestorici seljaka, koji su tragali za odmetnicima, po 500 dinara”.
- Biograd je zaboravio, sto je crnogorski narod. Crnogorski narod je junak na oruzju; ali on je u stanju da i gumenim kuglicama – pri srbijanaskim nazovi izborima – pokaze svoju pravu volju. Biograde, nece te mimoici kazna za pocinjena zla po Crnoj Gori”, navodi u svome komentaru teksta beogradske vlade i stampe o pogibili Ilije Lakicevica, Blagoja Vucica i Marka Miljanica - “Crnogorski glasnik”.
Kada se govori o publikovanju srpske vlade vijesti o pogibiliji Ilije Lakicevica i njegovih saboraca, kao i o pisanju tadasnje stampe u Kraljevini SHS o tome, treba, u jednom dijelu, biti oprezan, skeptican i rezervisan, zapravo, kada je u pitanju podatak da je Iliju Lakicevica vlastima prokazao, prospijao ili izdao njegov brat Sava Lakicevic, te za smrt svojega brata od vlasti primio novcanu nagradu, odnosno, najveci dio iznosa ucjene za njihovo hvatanje ili ubijanje. U odnosu na taj podatak treba biti veoma nepovjerljiv, odnosno, treba ga uzeti u obzir s rezervom, jer nijesam uspio pronaci drugi izvor koji bi potvrdio tacnost ili vjerodostojnost te informacije.

Score 1 2 3 4 5 (5=Excellent) Edit Message Delete Message

Zvek_Zivi_Cetinjanin
(Login Zvek_Zivi_Cetinjanin) KOMITSKE VOÐE IZ PJEŠIVACA: PAVLE, ŽIVKO I MILISAV VUKIÆEVIÆI
No score for this post March 14 2006, 2:10 PM


KOMITSKE VOÐE IZ PJEŠIVACA: PAVLE, ŽIVKO I MILISAV VUKIÆEVIÆI

U album crnogorskih heroja i patriota, koji su krvarili i stradali za pravo, cast i dignitet Crne Gore u periodu od 1918. do 1929. godine spadaju i tri braca Vukicevica iz Pjesivaca i to: Pavle, Zivko i Milisav Vukicevici. Oni su pripadali crnogorskom oslobodilackom komitskom pokretu, koji je pokusavao iz pepela podici i ozivotvoriti Crnu Goru, koja je 1918. godine beskrupulozno zbrisana sa geografske karte Evrope i apsorbovana od strane Srbije, posredstvom njene vojske, zandarmerije i drugih militarnih trupa, koje su okupirale i potcinile Crnu Goru, nametnuvsi joj ropstvo.
Kralj Nikola je, u intervjuu kojeg je dao piscu i novinaru Herbertu Vivijenu jezgrovito opisao teror, koji je u to vrijeme vladao u Crnoj Gori, ovim rijecima: »Iz Crne Gore nemam vijesti, jer je srpska okupaciona vojska ustanovila kordon kroz koji ne pustaju ni pisma ni ljude. Dobijam izvjestaje, koji mi moji povjerenici donose po cijenu zivota. Izgleda da tamo vlada pravi teror. Ubijaju se bez suda ljudi, zene i djeca, bombe se bacaju u kuce mojih prijatelja a novac se prosipa kao voda da bi se Crnogorci odrekli zakletve. Sigurno ste culi o mome smjenjivanju i o aneksiji Crne Gore. Ali to je izglasala lazna Skupstina, koju su Srbi nazvali Velikom skupstinom – ime koje ne postoji po nasemu Ustavu. Niko tu skupstinu nije birao, vec su je izabrale razbojnicke cete u ime Srbije«.
Ljudi, rodoljubi, koji su, vjerni kralju Nikoli i crnogorskom drzavnom barjaku ustali protiv velikosrpskog terora i zlocina nad crnogorskim narodom, bili su i istaknuti komiti iz Pjesivaca- braca Pavle, Zivko i Milisav Vukicevic.
Pavle Djukanov Vukicevic je rodjen 1896. godine, a izvrsio je samoubistvo u zatvoru 1926. godine, u 30 godini zivota. Bio crnogorski rojalista, indipendista, ustanik, gerilac i komita iz Pjesivaca kod Niksica. Pavle Vukicevic je bio porucnik, oficir crnogorske vojske. S oruzjem u ruci borio se za vaspostavu i opstanak Crne Gore i za postovanje njenih legitimnih prava. Suprotstavljao se divljim okupacionim hordama, koje su ugnjetavale i terorisale Crnogorce. Vlasti su ga progonile i opljackale i zapalile njegovu imovinu i dom u Pjesivcima.
Kao crnogorski komita Pavle Vukicevic je operisao najcesce na prostoru Niksica i okoline. Pavle Vukicevic je bio lakse ranjen 30. juna 1919. godine, pod Budosem od ekspodirane bombe koja je slucajno ispala Todoru Backovicu iz Strasevine. Todor Backovic je tada podlegao zadobijenim povredama, a teze je ranjen njegov brat Srdan Backovic, crnogorski barjaktar i komita. Tada su jos bili ranjeni Ilija Kontic iz Strasevine i Djole Radovic. Svi su oni bili crnogorski komiti.
Porucnik Pavle Vukicevic, kao crnogorski ustanik i komita, nakon sloma ustanka i jenjavanja komitskih akcija, emigrirao je u Italiju. U Gaetu je stigao 5. jula 1921. godine sa grupom crnogorskih oficira i ustanika. Pavle Vukicevic bio je ucesnik Bozicnjeg ustanka 1919. godine protiv velikosrpske agresije na Crnu Goru. O njegovom odvaznom i hrabrom ustanickom i komitskom drzanju govori i crnogorski komandir Zivko Nikcevic juna 1921. godine, u pismu Komandantu Crnogorskih Trupa u Gaeti Krstu Zrnovu Popovicu. Naime, u tome pismu Zivko Nikcevic je dostavio spisak novopridoslih komita iz Crne Gore sa zahtjevom da se oni unaprijede u vojnickom smislu. Na tom spisku i zahtjevu za proizvodnju u visi cin nalazi se i Pavle Vukicevic.
Crnogorski oficir i komitski vodja Zivko Nikcevic u pismu Jovanu S. Plamencu 1921. godine trazi da se, pored ostalog, zbog zrtvovanja za Crnu Goru unaprijedi redovnim putem u cin potporucnika crnogorske vojske i Pavle Dj. Vukicevic. Taj zahtjev je uvazen i crnogorska Vlada je ukazno unaprijedila i Pavla Dj. Vukicevica u oficira, u rangu potporucnika crnogorske vojske u egzilu.
Pavle Vukicevic je rjesenjem Nacelstva Okruga Niksickog iz 1921. godine ucijenjen i oglasen za hajduka. Ucjena za njegovo hvatanje ili ubijanje stalno je rasla. Ministarstvo unutrasnjih djela Kraljevine SHS je aktom, broj 25172 od 24. novemra 1922. godine povisilo ucjenu za Pavla Vukicevica iz Cerove na 15 hiljada dinara. Iz Italije se Pavle Vukicevic vratio u zemlju 1921. godine i nastavio sa komitovanjem. Tokom 1922. godine Pavle Vukicevic se nalazio u komitskoj grupi sa Radojicom Nikcevicem i Ivom Nikcevicem i operisao u oklini Brocanca, Rudina, Trepaca, oko Medjedja i Cerova, opstine Pjesivacke, a cesto su prolazili kroz Glibavce i Zupu Niksicku. Tokom 1922. godine djejstvovao je u grupi Sava Raspopovica i Radojice Nikcevica, u kojoj su bili i Vuk Radovic iz Martnica i Ilija Vujovic, kao i drugi.
Kad je shvatio da je komitska borba uzaludna Pavle Vukicevic se predao vlastima 1924. godine. Nacelstvo cetinjskog Okruga Kraljevine SHS, Cetinje, br. 1109, od 23. februara 1924. godine, dostavlja Nacelniku Sreza Cetinje obavjestenje koje mu je stiglo 22. februara 1924. godine od Nacelnika niksickog Okruga. U tome obavjestenju stoji da su se 22. februara 1924. godine u 8 sati ujutro predali vlastima u Niksicu Pavle Vukicevic i Damjan Vukicevic, crnogorski komiti iz Pjesivaca, koji su bili ucijenjeni pojedinacno sa po 30.000 dinara. Oni su pripadali komitskoj grupi Radojice Nikcevica.
U izvjestaju nacelnika cetinjskog Okruga, Pov. Br. 1411, od 8. marta 1924. godine, dostavljenom nacelniku cevskog Sreza, navodi se da su se vlastima predali Stevo Pocek, Marko Nikolic, Milovan Pejovic i Musa Pejovic, Andrija Andrijevic i Milovan Andrijevic, Radosav Stojovic, Masan Markovic, Pavle Vukicevic i Obren Adzic.
Pavle Vukicevic je u zatvoru bio od februara 1924. godine do decembra 1926. godine, kada je izvrsio samoubistvo u tamnici. Pred Okruznim sudom na Cetinju, koji je sudio uhapsenim crnogorskim komitima, 30. i 31. decembra 1925. godine vodjena je rasprava. Tada su na optuzbe odgovarali i braca Pavle i Zivko Vukicevici. O tome je pisao list »Narodna rijec« od 14. januara 1926. godine. Na sudskom procesu odgovarajuci na optuzbe Pavle Vukicevic je rekao da je kao pripadnik crnogorske vojske odbio naredbu izjesnog majora Pavlovica koji im je zapovijedio da poloze zakletvu kralju Petru Karadjordjevicu. Na tom sudskom procesu Pavle Vukicevic je rekao da je odbio da to ucini, jer je bio vjeran zakletvi polozenoj kralju Nikoli Petrovicu. Navodi da je pobjegao u sumu da se bori za suverena prava Crne Gore i za dinastiju Petrovic Njegos. Potom je, veli, otisao za Italiju, iz koje se vratio oko Petrovdana 1919. godine pod komandom Krsta Popovica, tvrdeci da su izbjegli Crnogorci u Italiji bili u Crnu Goru poslani od strane divizijara Milutina Vucnica i predsjednika crnogorske Vlade Jovana S. Plamenca da se bore za samostalnost Crne Gore i za dinastiju Petrovic. Pavle Vukicevic na sudjenju istice da je namjera komita, kojima je sam pripadao, bila vaspostavljanje samostalne Crne Gore i da su taj cilj imali postici boreci se svim sredstvima. Na sudskom procesu Pavle Vukicevic je rekao da je do kraja razocaran postupkom Plamenceve predaje Beogradu, i njegovim imenovanjem za ministra rezidenta Kraljevine SHS u Pragu od strane rezima radikala. Pavle Vukicevic bio je ogorcen sto je Plamenac, kao duhovni vodja ustanka dobio fotelju i benefite, a oni kao borci u ustanku dobili su okove, pa je rekao da se stidi vodja kao sto je bio Jovan S. Plamenac, te da je on crnogorski pokret »izdao, da je sramni i spijunski vodja bio«. U tome odgogovu na postavljena pitanja od strane sudije, Pavle Vukicevic istice i to da je jedini ustanicki vodja bio general Milutin Vucinic, a da je »Jovan Plamenac pravi vodja, nikad ne bi ucinio ono sto je ucinio«. Dok je bio u odmetnistvu kao komita Pavle Vukicevic je priznao da je dobijao naredjenja politicke i vojnicke prirode, usmena i pismena, od divizijara Milutina Vucinica, predsjednika Vlade Jovana S. Plamenaca i crnogorskog konzula u Rimu Veljka Ramadanovica »da svima sredstvima radimo da srusimo danasnje stanje i vaspostavimo samostalnu Crnu Goru pod vladom dinastije Petrovic«. Na tom sudjenju Pavle Vukicevic je ukazao i na cinjenicu nepostovanja crnogorskih oficira od strane beogradskog rezima, koji su u vecini slucajeva bili degradirani i koji nijesu dobijali adekvatne starjesinske duznosti. Pavle Vukicevic je prizano da je »bilo rdjavih ljudi na obijema stranama« a da je inteligencija nedostajala »u nasim redovima«. Na tome sudskom procesu i njegov brat Zivko Vukicevic je takodje isljedjivan i on je tada rekao da posto je dosao njegov brat Pavle Vukicevic iz Italije, te posto su vlasti vrsile pritisak na njega i njegovu familiju, da je bio zatvaran nekoliko puta i da je potom pobjegao u sumu da se bori od zuluma vlasti.
Braca Vukicevici od strane organa vlasti bili su proglaseni hajducima. Tako je Ministarstvo unutrasnjih djela Kraljevine SHS, aktom od 24. novembra 1922. godine povecalo ucjene za 52 crnogorska komita iz niksickog okruga, i tada je Pavlu Vukicevicu povecana ucjena na 15 hiljada dinara, a Milosavu Vukicevicu i Djoku Vukicevicu na 10 hiljada dinara.
Dakle, presudom Okruznog suda na Cetinju decembra 1926. godine Pavle Djukanov Vukicevic je osudjen na vjecitu robiju, a njegov brat Zivko Djukanov Vukicevic na 15 godina robije.
Brat Pavlov bio je Zivko Djukanov Vukicevic, takodje crnogorski ustanik i komita, kojega su vlasti uhvatile i utamnicile kao politickog zavorenika. Drugi Pavlov brat bio je Milosav Djukanov Vukicevic, takodje crnogorski gerilski ratnik. Nacelstvo okruga Niksickog je aktom br. 5121 od 10. VIII 1922. godine, dostavilo poziv na predaju Zivku Djukanovu Vukicevicu, tezaku iz Cerova, opstine Pjesivacke, starom 25. godina, rasta viskog, kose kovrdzaste smedje, ociju plavih, lica dugog, nosa velikog, brkove brije, mrsavog, kao i Milosavu Djukanovu Vukicevicu, tezaku iz Cerova, opstine Pjesivacke, stara 19. godina, rasta srednjeg, kose smedje, ociju plavih, lica okruglog, nosa obicnog, nema brkova, mrsav, pozivajuci ih da se u ruku od 20 dana od dana objavljivanja tog akta u sluzbenim novinama predaju vlastima, a ako to ne ucine oglasice se za hajduke i bice slobodno svakome ubiti ih za nagradu.
Zivko Djukanov Vukicevic je bio najcesce u komitskoj grupi sa Spirom Vujovicem, Vukom Dragovicem, Pavlom Vukicevicem. Zivko Vukicevic je uhvacen od strane zandarmerijske potjere novembra 1922 u selu Todos. Drzan je u pritvoru od 1922. godine do decembra 1926. godine, kada mu je sudjeno za »veleizdaju«, iako je on svojim akcijama branio pravni i politicki sistem Kraljevine Crne Gore. Na spisku osudjenih Crnogoraca koji se nalaze u zatvoru u Zenici nalazio se i Zivko Vukicevic, koji je bio osudjen na 15 godina zatvora, a 1927. godine dobio je pravo na uslovni otpust.





Score 1 2 3 4 5 (5=Excellent) Edit Message Delete Message

Zvek_Zivi_Cetinjanin
(Login Zvek_Zivi_Cetinjanin) CRNOGORSKI JUNAK SAVO RASPOPOVIÆ
No score for this post March 14 2006, 2:11 PM

CRNOGORSKI JUNAK SAVO RASPOPOVIÆ

U istorijskoj epizodi, koja poèinje 1918. godine okupacijom i aneksijom suverene crnogorske kraljevine od strane zvanièno saveznièke srpske vojske, jedan od najpoznatijih crnogorskih gerilaca i ustanika bio je Savo Raspopoviæ, oficir crnogorske vojske.


Narodni ustanak je uslijedio odmah po okupaciji i aneksiji Crne Gore od zvaniènih srpskih trupa



Na kraju Prvog svjetskog rata, Crna Gora je, kao ratni saveznik, jedan od ratnih pobjednika, žrtvovana kao da se radilo o gubitnièkoj ili poraženoj državi. Na svirep naèin, bez presedana u istoriji, uništen je 1918. godine suverenitet, državna nezavisnost, integritet i meðunarodni subjektivitet Kraljevine Crne Gore. Taj magnum crimen (veliki zloèin), nijesu poèinili ratni neprijatelji, nego, formalno, saveznici Crne Gore iz bloka Velike Antante. Tragièan kraj crnogorskog Kraljevstva znaèio je pobjedu zla nad dobrim i trijumf nepravde i neprava nad pravdom i pravom. Kriminalno umorstvo Crne Gore, izvršeno 1918. godine, njena invazija, okupacija i aneksija sprovedena od strane oružanih snaga zvaniène Srbije, oznaèavali su grotesknu, tužnu i ružnu pobjedu nasilja, podvale, obmane i korupcije.
Èinjenica je da je tada Crna Gora likvidirana potpuno suprotno - meðunarodnom pravu, ugovorima, obièajnim pravnim pravilima, meðunarodnom moralu i imperativnim, obevezujuæim, jus cogens, normama vlastitog, meritornog i punovažnog Ustava i nacionalnog zakonodavstva.
Crnogorski narod nije 1918. godine dobrovoljno pristao na ropstvo i nije se pomirio sa brutalnim uništenjem svoje države. Odmah nakon izvršene okupacije i aneksije Crne Gore od strane trupa zvaniène Srbije, uslijedio je, 21. decembra 1918. godine, crnogorski narodni ustanak za Pravo, Èast i Slobodu Crne Gore. Bio je to oružani otpor crnogorskog naroda teroru, nasilju, prevari, lažima i korupciji. Meðutim, crnogorski ustanak, podignut krajem 1918. i poèetkom 1919. godine, doživio je u obliku frontalnih sukoba, neuspjeh i slom. Razlozi za to bili su brojni i imali su objektivnu i subjektivnu prirodu. Crnogorski ustanak je potom prerastao u gerilski rat, u komitski, partizanski naèin oslobodilaèke borbe, koja je, razlièitog intenziteta, trajala cijelu jednu deceniju.
Sa stanovišta vjernosti svojoj domovini, njenoj Zastavi, Slobodi i Kruni, crnogorski ustanici, gerilci i komiti djelovali su sa pozicija nužne odbrane i imali su pravo i nesporni legitimitet, da koriste i upotrebljavaju sva sredstva koja su opravdana i dozvoljena u sluèaju bezobzirnog napada neprava na pravo. Borili su se crnogorski komiti sa snagom, odluènošæu, èvrstinom i dosljednošæu vitezova bez mane i straha za slobodu, nezavisnost i dostojanstvo svoje zemlje Crne Gore. Vojevali su crnogorski gerilci kao patriote s namjerom da se okonèa nesnošljiva situacija u kojoj je izdaja dovodila vjernost na optuženièku klupu, izricala i izvršavala kazne. Ustanici koji nijesu izginuli i stradali, koji nijesu uhapšeni, zatvoreni ili onesposobljeni, koji nijesu emigrirali, sklonili su se u planine, u šume, i podijeljeni u manje èete i grupe nastavili oslobodilaèku borbu gerilskog, komitskog karaktera. Jedan od najpoznatijih crnogorskih gerilaca i ustanika u tome periodu bio je Savo Raspopoviæ, oficir crnogorske vojske.
Treba zapamtiti èinjenicu da su u godinama poslije 1918. stavljeni bili izvan zakona svi Crnogorci koji nijesu bili u službi Beograda, koji nijesu bili kao renegati velikosrpski janjièari. Takoðe, treba zapamtiti da su srpska okupaciona vojska, žandarmerija i druge naoružane grupacije ubijali crnogorske patriote onako kako su se ubijale divlje zvijeri u slobodnom lovu. Od strane civilnih i militarnih okupacionih srpskih vlasti, crnogorski patrioti, ustanici i komite, su lažno optuživani da su “izdajnici”, “separatisti”, “odmetnici”, “banditi”, “hajduci” itd. Raspisivane su za njima potjernice, organizovane i izvoðene potjere, ucjenjivani su, tako da ih je bez ikakve odgovornosti za nagradu svaku mogao ubiti ko je htio, ali i imao hrabrosti i mogao da to uèini.
Slavni crnogorski komita Savo Raspopoviæ roðen je 1879. godine u Martiniæima u Bjelopavliæima, a ubijen je 28. decembra 1923. godine u Šæepan Dolu u selu Rubeža kod Nikšiæa. Otac Savov zvao se Risto, a majka Savova zvala se Bosiljka. Savo Raspopoviæ je imao tri brata: Marka, Mirka i Mila Raspopoviæa i èetiri sestre: Anðelinu, Maru, Sofiju i još jednu koja se udala u Italiji, a èije ime nijesam uspio da saznam. Roditelji Sava Raspopoviæa, sa svom djecom preselili su se iz Martiniæa u Bar. Nastanili su se u Rapu (lokacija u Starom Baru).
Savo Raspopoviæ je bio oženjen sa Petranom Petroviæ sa Njeguša. Imao je troje ðece: sina Iliju (koji je još živ, ima 88 godina i nastanjen je u Rovinju) i kæerke Jelenu (udatu Jovanoviæ, koja je živjela i umrla u Ulcinju) i Daru (bila je udata u Skadru, razvela se i živjela i umrla u Ulcinju). Savo Raspopoviæ je Vojnu akademiju završio u Italiji. Sa svojom porodicom bio je u Gaeti od 1920. do 1922. godine. Familija mu je ostala u Italiji, kad se on vratio u Crnu Goru i poginuo za njenu slobodu krajem 1923. godine.


U pismu iz 1919. naveo je da se bori za prava Crne Gore, a da je Jugoslavija, u stvari - velika Srbija


Savo Raspopoviæ je bio poznati crnogorski junak i patriota. Spada u red znamenitih crnogorskih liènosti XX vijeka. Odrastao je i živio u Baru. U doba Kraljevine Crne Gore bio je pripadnik crnogorske policije. Do poèetka Prvog svjetskog rata bio je crnogorski žandarm u Baru. Tokom Prvog svjetskog rata uèestvovao je u bojevima kao crnogorski vojnik. U doba okupacije Crne Gore izvršene od strane Austro-Ugarske, bio je komitski èetovoða. Jedno vrijeme bio je u grupi poznatog crnogorskog komite Vida Paviæeviæa, koji je docnije, u grupi èiji je šef bio Savo Raspopoviæ, vojevao protiv srpske okupacije Crne Gore i njenih oružanih snaga. Treba reæi da se hrabro i uspješno Savo Raspopoviæ borio protiv austro-ugarske okupacije njegove države.
U vrijeme aneksije i okupacije Kraljevine Crne Gore, izvršene brutalnim nasiljem od strane srpske vojske, žandarmerije i crnogorskih renegata u njihovoj službi, Savo Raspopoviæ je jedna od najpoznatijih liènosti crnogorske oslobodilaèke borbe u periodu od 1918. do 1929. godine. Bio je kao oficir crnogorske kraljevske vojske, kao crnogorski vitez, junak, jedan od najpoznatijih gerilskih, komitskih voða. Herojski je živio, herojski se borio za pravo, èast, slobodu i nezavisnost Crne Gore i herojski je poginuo 1923. godine.
U izvještaju o stanju na podruèju “Zetske divizijske oblasti” Ministarstva vojske i mornarice, od 4. januara 1919. godine, dostavljenom Ministarstvu unutrašnjih djela, Ministarstvu inostranih djela i Predsjedniku Ministarskog savjeta Kraljevstva SHS, kojeg je, po zapovijesti Ministra vojnog, potpisao naèelnik pukovnik Mih. B. Jovanoviæ, navodi se i to da je na podruèju, kako se kaže, “Barskog Odsjeka”, od strane crnogorskih komita, kojih je, prema tome izvještaju, bilo oko 200, meðu kojima je jedan od voða bio Savo Raspopoviæ, napadnut pušèanom vatrom brod “Škodra” koji je plovio Bojanom i koji je bio prinuðen da se vrati u Bar (vidjeti o tome: Arhiv Jugoslavije, 14 - 181 - 672 i dr Šerbo Rastoder, “Skrivana strana istorije”, Tom I, Bar, 1997, dok. br. 64, str. 162).
Savo Raspopoviæ je u prvoj polovini 1919. godine vršio gerilske akcije na podruèju Bara i drugih mjesta. Savo Raspopoviæ je u jednom pismu, kojega je potpisao kao “komandant ustaških èeta”, od 3. maja 1919. godine, a kojega je sa Rumije uputio okupacionom civilnom guverneru za Crnu Goru èija je fukcija službeno nosila ime “Povjerenik Kraljevske vlade za Crnu Goru” - Ivanu Loli Paviæeviæu, na kojemu se nalazio crveni žig koji je glasio “Crnogorski komitet za pravdu”, saopštio razloge zbog kojih se odmetnuo u šumu, objasnio svoja politièka uvjerenja, naveo da se bori za prava Crne Gore, te da je Jugoslavija u stvari velika Srbija itd. Ivan - Lola Paviæeviæ je depešu Naèelnika barskog Okruga, koja sadrži to pismo Sava Raspopoviæa, koja mu je dostavljena, uputio 5. maja 1919. godine komandantu “Zetske Divizijske oblasti” na Cetinju generalu Miloradu Mihailoivæu (Biblioteka Istorijskog instituta, 367 i dr Šerbo Rastoder, c. d. Tom I, dok. br. 217, str. 314).
Savo Raspopoviæ se sa svojom komitskom krugom maja 1919. sukobio sa srpskim žandarmima u Vladimiru (okolina Bara). U tom oružanom konfliktu poginula su tri crnogorska komita, a dvojica srpskih žandarma su ranjena. To se konstatuje i u Izvještaju Vrhovne Komande od 7. maja 1919, upuæenom Ministarstvu inostranih djela Kraljevstva SHS u Beogradu, kojeg je ovo ministarstvo 15. maja 1919. godine uputilo srpskoj delegaciji na Konferenciji mira u Parizu. Taj izvještaj je potpisao po naredbi Ministra, šef Politièkog odjeljenja M. Mihailoviæ. (Vidjeti o tome: Arhiv Jugoslavije 336, f. 25 VIII i dr Šerbo Rastoder, c.d. Tom I, dok. br. 223, str. 318-319). U tom dokumentu tvrdi se da je Savo Raspopoviæ, krajem aprila 1919. godine, sa družinom napao blagajnu barskog Okruga i oduzeo joj deset hiljada dinara.
Porodica Sava Raspopoviæa bila je na udaru okupacionih vlasti. Komandant mjesta u Baru je uhapsio ženu Savovu, Petranu i troje ðece, sina Iliju i dvije kæerke - Jelenu i Daru. Potom ih je uputio, po sporazumu sa povjerenikom beogradske vlade za Crnu Goru - Ivanom Lolom Paviæeviæem, okružnom Naèelstvu u Baru na dalji postupak. O tome treba vidjeti i dokument kojeg je Komandant “Zetske divizijske oblasti” general Milorad Mihailoviæ uputio naèelniku cetinjskog Okruga povodom hapšenja porodice Sava Raspopoviæa, a koji nosi datum od 20. juna 1919. godine. U izvještaju Komande mjesta u Baru, pov. br. 415, od 18. juna 1919. godine, Komandantu 29. pješadijskog puka, kojeg je podnio i potpisao komandant major G. Nikoliæ, navodi se da je od strane vlasti, 17. juna 1919. godine, uhapšena familija Sava Raspopoviæa (žena i troje ðece, to jest, sin i dvije kæerke). U tom aktu tvrdi se da je Savo Raspopoviæ prijethodno ubio jednog srpskog vojnika. Nakon toga, 29 pješadijski puk je, aktom pov. br. 232, od 19. juna 1919. godine, u depeši Komandantu “Zetske divizijske oblasti” naveo da istome sprovodi familiju Sava Raspopoviæa na dalji postupak (vidjeti o tome: Državni Arhiv Crne Gore, ONC, f 1, 59/ 1919 i dr Šerbo Rastoder, c.d. Tom I, dok. br. 282, str. 381).


Marta i Petruša nijesu puštale srpski puk u kuæu, pa je vojska morala da interveniše!



Tokom jula 1919. godine sa svojom komitskom grupom Savo Raspopoviæ se, na podruèju Barskog okruga i šire, sukobljavao sa oružanim snagama organa okupacionih vlasti. Sa svojom komitskom družinom Raspopoviæ je, 3. jula 1919. godine, napao žandarmerijsku patrolu na mjestu udaljenom oko 5 km istoèno od Bara (u blizini Mikuliæa), kom prilikom su dvojica žandarma ranjeni. Potjera koja je potom organizovana za Raspopoviæem i njegovom družinom bila je bez rezultata.
Kako se tvrdi u izvještaju naèelnika barskog Okruga, upuæenom 30. jula 1919. godine “Kancelariji Povjerenika Kraljevske Vlade za Crnu Goru” na Cetinju, kojeg je ovaj proslijedio Komandantu “Zetske divizijske oblasti”, Savo Raspopoviæ je 29. jula 1919. godine oko 15 sati sa grupom od 60 komita napao žandarmerijsku stanicu u Mikuliæima, kom prilikom je jedan žandarm ranjen, jedan zarobljen, a uveèe istog dana u Mrkojeviæima napao je vojnièku stražu (vidjeti: Biblioteka Istorijskog instutita, 365 i dr Šerbo Rastoder, c.d. Tom I, dok. br. 393, str. 516-517).
Savo Raspopoviæ je, 7. avgusta 1919. godine, sa komitskom grupom od 12 ljudi, u 11 sati prije podne, razoružao srpsku stražu u Kuèima, oduzeo je oružje i municiju njenom komandiru i sedmorici vojnika, skinuo im cipele i vojnièke uniforme. Njima je Savo Raspopoviæ uruèio pismo, potpisano i peèatirano sa “Crnogorski komitet za pravdu”, u kojemu obavještava kapetana Milanoviæa da je vojnike razoružao i da im je poštedio živote zato što ih ne smatra krivcima, ali da ubuduæe neæe opraštati nikome ko nije na pravom crnogorskom putu. Iza toga, vlasti su organizovale i izvele potjeru za Savom Raspopoviæem i njegovom družinom, koju su vodili potporuènici Maraš i Moravac sa nekoliko desetina uniformisanih i naoružanih lica, ali ta potjera bila je potpuno jalova. (O tome vidjeti: Biblioteka Istorijskog instituta, 365 i dr Šerbo Rastoder, c.d. Tom I, dok. br. 432, str. 554).
Savo Raspopoviæ je u 9 i po èasova prije podne 8. septembra 1919. godine, napao sa grupom od 50 komita, sa dvije mašinske puške, žandarmerijsku kasarnu u Mikuliæima. Borba je bila žestoka. “Raspopoviæu su se pridružili svi seljaci”, navodi se u izvještaju zastpunika Vladinog povjerenika za Crnu Goru, Pov. br. 1392, od 8. septembra 1919. godine, Komandantu “Zetske divizijske oblasti” na Cetinju (vidjeti: BIIT, 365 i dr Šerbo Rastoder, c.d, Tom II, dok. br, 534, sr. 672-673).
Savo Raspopoviæ je sa družinom 8. i 9. septembra 1919. u barskom Okrugu napadao vojne i žandarmerijske postaje i straže na prostoru Rumije. Uspio je, u noæi 8 / 9. septembra 1919. godine, sa svojim komitima da razoruža posadu bjelaške omladine, a da 9. istog mjeseca, u sukobu sa vojskom rani 4 vojnika. Sve se to dogaðalo u okolini Bara. Savo Raspopoviæ ih je tada sa društvom razoružao, odnio im oružje i drugu opremu, da bi se zatim povukao u šumu.
Savo Raspopoviæ, Jovan Bulatoviæ i Radisav Nikeziæ su u ime “Crnogorskog komiteta za pravdu”, 6. novembra 1919. godine, iz Rumije, uputili pismo crnogorskom ministru finansija i graðevina Milu Vujoviæu u Rimu, u kojemu su naveli da su vojnici 29. pješadijskog puka pod komandom potpukovnika Svetozara Nikoliæa, po njegovoj naredbi 3. XI 1919. godine, upali u kuæu pokojnog Puniše Brajoviæa, u kojoj su se nalazile tri žene. Vojnici su, kako oni izvještavaju, silom nastojali uæi u kuæu, ali su im te žene pružile otpor. Onda su vojnici pucali na njih i ranili su dvije žene: Martu Raduloviæ i Petrušu Milièiæ, kaže se, uz ostalo, u tome dokumentu (vidjeti: DACG, FEV, Ministarstvo spoljnih poslova 1920-1922, f 107 i dr Šerbo Rastoder, c. d. Tom II, dok. br. 727, str. 906-907). Savo Raspopoviæ je, prema službenim izvještajima organa vlasti, 8. novembra 1919. godine, bio na podruèima u Sjevernoj Albaniji i namjeravao je da se sa svojom grupom prebaci na teritoriju Crne Gore s ciljem preduzimanja gerilskih akcija i vršenja propagande i agitacije za crnogorsku nezavisnost.
Sa svojom komitskom grupom Savo Raspopoviæ je, 2. decembra 1919. godine u 9 sati prije podne, napao oružane formacije pod komandom Naèelnika sreza Krajinskog izvjesnog Lukiæa. Naèelnik Lukiæ i njegovih sedam žandarma su uspjeli da pobjegnu, dok je komitska grupa Sava Raspopoviæa uspjela da uhvati èetiri žandarma, koje je razoružane i bez odijela, kasnije oslobodila (vidjeti o tome: Izvještaj kojeg je pomoænik Vladinog povjerenika za Crnu Gori, pov. br. 2350, od 2. decembra 1919. godine, podnio Komandantu “Zetske Divizijske oblasti” na Cetinju - BIIT, 366).
Savo Raspopoviæ je, na podruèju Bara 7. decembra 1919. godine, napao odjeljenje koje je bilo odreðeno kao sprovodno za transport hrane, koje su vlasti slale svojim postajama u Kotoru. Osam vojnika koji su pratili taj transport napadnuti su od njegove komitske grupe, od kojih su 6 vojnika ubijeni, a jedan je bio ranjen. Potjera organizovana potom za Raspopoviæem i njegovom grupom bila je bezuspješna. To se navodi u izvještaju Ministarstva inostranih djela Kraljevstva SHS, Pov. br. 1480, od 10. decembra 1919. godine upuæenom iz Beograda Delegaciji na Konferenciji mira u Parizu. Po Naredbi Ministra taj izvješaj je uputio direktor Politièkog Odjeljenja M. Gavriloviæ (vidjeti: Arhiv Jugoslavije, 336, f. 25 IX i dr Šerbo Rastoder, c.d. Tom II, dok br. 861. str. 1052-1053).


Razni doušnici nijesu mogli pomoæi vlastima: Sava je na prevaru bilo nemoguæe uhvatiti



Tokom decembra 1919. godine komitskoj grupi Sava Raspopoviæa pridružilo se oko 50 komita iz Vrake i Tuzi. S Raspopoviæevim komitima ti gerilci su se združili u Muriæima.
Tokom decembra 1919. godine potporuènik Savo Raspopopviæ, oficir Jovan Bulatoviæ, major Petar Lekiæ i drugi nalazili su se na barskom i ulcinjskom podruèju i na prostoru Albanije vršeæi akcije i agitaciju za crnogorsku stvar. Raspopoviæ je operisao na podruèju Sutormana, Rumije, Crmnice, Bara, Ulcinja i duž granice sa Albanijom krajem decembra 1919. godine, u zajednici sa majorom crnogorske vojske Markom Vuèerakoviæem sa grupom od oko 150 komita.
Sa èetom od 150 ljudi, 27. decembra 1919. godine sa komitima napao je laðu “Škodra” na Bojani iz mitraljeza i pušaka u zajednici sa èetom Rama Musliæa. Laða “Škodra” i manja laða “Satir” nijesu nastavili svoje putovanje, veæ su bili prinuðeni da se vrate natrag. Raspopoviæ je predao kapetanu “Satira” jedno pismo u kojemu ga obavještava da je Bojana zatvorena za snabdijevanje srpskih i drugih trupa u Crnoj Gori. O tome detaljno govori izvještaj delegata Nešiæa iz Skadra, poslat Ministarstvu inostranih djela Kraljevstva SHS, o razgovoru sa francuskim generalom Defurtuom povodom napada komita Sava Raspopoviæa na brodove “Škodra” i “Satir” na Bojani. Taj telegram je Ivan Lola Paviæeviæ otpremio sa Cetinja 1. januara 1920. godine za Beograd u kojemu su ga organi vlasti primile 2. januara 1920. godine ( vidjeti o tome: BIIT, 369 i dr Šerbo Rastoder, c.d. Tom III, dok. br. 958, str. 1179 - 1180, kao i Izvještaj Komandanta Zetske Divizijske oblasti - Vrhovnoj komandi od 1. januara 1920. godine).
Savo Raspopoviæ se sa svojim komitima sukobio na podruèju izmeðu Bojane i Skadarskog jezera 3. januara 1920. godine sa odjeljenjem specijalnih srpskih militarnih formacija.
U sukobu Raspopoviæa i njegovih komita sa potjerama i kontrakomitima u Ratišu i Kravarima 3. januara 1920. godine, od strane okupacionih oružanih formacija, bio je jedan vojnik ranjen.
U sukobu Sava Raspopoviæa i njegovih 20 komita sa srpskim kontrakomitskim oružanim grupama (“leteæim èetama”) i bjelaškom omladinom, u Mikuliæima i Rumiji 10. januara 1920. godine, na strani potjere za komitima bio je jedan mrtav i jedan ranjen. O tome govore nekoliko izvještaja predstavnika organa okupacionih vojnih i civilnih vlasti.
Na osnovu izvještaja Ministarstva inostranih djela Kraljevstva SHS, Pov. br. 453 iz Beograda 15. januara 1920. godine, upuæenom Ministarstvu unutrašnjih djela, zakljuèuje se da je, što se konstatuje na osnovu referata Povjerenika Kraljevske Vlade za Crnu Goru Ivana Paviæeviæa kojeg je ovaj podnio na osnovu raporta Naèelnika barskog Okruga, “leteæa èeta” srpske vojske i žandarmerije napala, na podruèju planine Rumija, komitsku grupu Sava Raspopoviæa. Trojica iz potjere su tada ubijena, a jedan je ranjen. Na strani komita Raspopoviæa bilo je takoðe ljudskih žrtava. Raspopoviæ je sa družinom potom otišao u nepoznatom pravcu (vidjeti: Arhiv Jugoslavije, 14-181-672).
Tokom januara 1920. godine, Savo Raspopoviæ je bio u Velje Mikuliæe i u drugim mjestima u okolini. Ni razgranata špijunska mreža vlasti, razni doušnici, nijesu pomogli vlastima. Sava Raspopoviæa nije bilo moguæe na prevaru domamiti i uhvatiti. U izvještaju crnogorskog komandira Petra Lekiæa iz San ðovani di Medua, upuæenog 20. januara 1920. godine, ministru crnogorskom u Rimu Milu Vujoviæu, pored ostalog, govori se o napadu družine Sava Raspopoviæa i Marka Vuèerakoviæa na brod “Škodra”, njegovom zaustavljanju, kretanju komita Sava Raspopoviæa na podruèju Ulcinja, Bara i drugih mjesta, itd. U tom izvještaju navodi se i to kako se Savo Raspopoviæ sa svojim komitima 10. januara 1920. godine u Mikuliæima sreo i sukobio sa èetom kontrakomita, te kako je ta borba trajala od jutra do mraka, kako su u društvu Sava Raspopoviæa poginuli njegovi saborci Vaso Paviæeviæ i Mušika Rajkoviæ, a ranjen Milovan Kaleziæ, a da je sa strane neprijatelja bilo znatno više gubitaka. Raspopoviæ i Vuèerakoviæ su sa komitskom grupom, pred najezdom moænih neprijateljskih snaga, bili prinuðeni da se povuku i odstupe u Medovu, ðe su ostali do 18. januara 1920. godine, kad su se ponovo vratili na teritoriju Crne Gore da bi preduzimali gerilske oslobodilaèke akcije. U tome aktu Petar Lekiæ navodi da su u Medovu potom pozvati od strane predstavnika legalne i legitimne crnogorske vlasti u egzilu komandiri Vojin Lazoviæ, Pero Vukoviæ i Marko Vuèerakoviæ, kao i Savo Raspopoviæ radi postizanja sporazuma o daljim operacijama i aktivnostima (Vidjeti: DACG, FEV, MSP 1920-1922, f. 107, i dr Šerbo Rastoder c.d. Tom III, dok. br. 1031, str. 1276-1279). Taj sastanak je održan i na njemu je prisustvovao i major Rajniæ i utvrðen je dalji naèin rada i izvoðenja vojnièkih i politièkih akcija u Crnoj Gori od strane crnogorskih patriota.
Na sastanku dijela crnogorskih ustanièkih voða u San ðovani di Medua, održanom 24. januara 1920. godine saèinjen je referat o stanju u Crnoj Gori, poziciji i uslovima pod kojima djeluju ustanici i komiti, stradanju stanovništva itd, i na kojemu su utvrðeni prijedlozi za dalju aktivnost i istaknuti konkretni zahtjevi od strane majora Petra Lekiæa, majora Vojina Lazoviæa, majora Marka Vuèerakoviæa, majora Pera Vukoviæa, kapetana Mila S. Lekoviæa, kapetana Nika Ðeloševiæa, kapetana Boža Beæira i poruènika Sava Raspopoviæa (Vidjeti: DACG, FEV, Ministarstvo spoljnih poslova 1920-1922, f. 107).


Raspopoviæ je kao jedan od voða crnogorskog ustanka i komitski èetovoða opjevan u pjesmi "Smrt ili sloboda”



Nekolicina istaknutih crnogorskih ustanika, gerilaca, komita, patriota i junaka su, u ime svih ustanièkih voða i ustanika u Crnoj Gori, iz San Ðovani di Medua, 26. januara 1920. godine, u jednom pismu upuæenom crnogorskom ministru finansija gospodinu Milu M. Vujoviæu, koji se tada nalazio u Rimu, a u kojemu su sadržani i zahtjevi crnogorskih ustanika Kraljevskom Ministarskom Savjetu u progonstvu, u Neju, kod Pariza, u Francuskoj, naglasili i to da su “ubijeðeni u uspjeh naše pravedne stvari, gorostasno cijeneæi: da je èast, sloboda i nezavisnost naše domovine iznad svega. Od te ideje samo smrt može nas razdvojiti i ništa drugo; za tu ideju borimo se neprestano” - pisali su komandir Petar Lekiæ, komandir Vojin Lazoviæ, komandir Pero Vukoviæ, pješadijski kapetan Milo Lekoviæ, kapetan Božo Beæir i poruènik Savo Raspopoviæ (vidjeti: Državni arhiv Crne Gore, FEV, f. 107 i dr Šerbo Rastoder, “Skrivana strana istorije”, Dokumenti, Tom Treæi, Bar, 1997, str. 1314).
Tokom februara 1920. godine Savo Raspopoviæ je operisao u primorskom pojasu sa svojim komitima. Boravio je èesto u San Ðovani di Medua, a kako navode pojedini izvori u Kakarašu mu se nalazio magacin oružja i municije. Na prostoru duž Bojane, Raspopoviæ je bio 28. februara 1920. godine sa “tri svoja druga”, kako navodi major Marko Vuèerakoviæ u izvještaju ministru crnogorskom u Rimu Milu Vujoviæu iz Medove od 1. marta 1920. godine.
Savo Raspopoviæ se sa svojom komitskom družinom 4. februara 1920. godine, u okolini Mikuliæa, sukobio sa okupacionim vojnim formacijama. Lavovski se borio i neprijateljskim formacijama nanio gubitke (ubijeni su trojica vojnika, dok je jedan ranjen). Iz grupe Sava Raspopoviæa tada je stradalo nekoliko ljudi.
U Sutormanu je Savo Raspopoviæ bio tokom februara 1920. godine, ðe su iz Gaete kod Napulja dolazili crnogorski emigrantni i pružali mu pomoæ i podršku u ljudstvu, oružju i opremi.
Kao glavni crnogorski gerilski ustanièki voða za podruèje Bara, Ulcinja i Krajine Savo Raspopoviæ se i tokom marta 1920. godine suprotstavljao s oružjem u ruci srpskim oružanim formacijama. To je èinio i tokom narednih mjeseci, sve do svoga prebacivanja u Italiju polovinom 1920. godine, ali i po povratku iz Italije 1921. godine, kada je operisao sa svojom komitskom grupom na najveæem dijelu teritorije Crne Gore.
Tokom aprila 1920. godine Savo Raspopoviæ se sa svojih 40 komita nalazio u Obliku i nastojao je da odatle prodre u unutrašnjost Crne Gore. Tokom maja i juna 1920. godine Savo Raspopoviæ je bio u Crnoj Gori i borio se gerilskim akcijama za njenu slobodu i nezavisnost.
Raspopoviæ je kao jedan od voða crnogorskog ustanka i komitski èetovoða opjevan i u pjesmi “Smrt ili sloboda” Rada Dedoviæa, napisanoj decembra 1919. godine u Marselju, a objavljenoj u emigrantskom “Glasu Crnogorca” i “Državnom kalendaru Kraljevine Crne Gore za 1920”. U toj pjesmi, o Raspopoviæu govore ove stihovi: “ I od Bara Raspopoviæ Sava/ Kažu da je samovoljna glava/ èetovoða to je od komita/ On za pasoš nikoga ne pita/ Ni za vlasti srbijanske èuje/ Veæ po svojoj volji presuðuje”.
Major crnogorske vojske i jedan od ustanièkih, komitskih voða Ivan P. Bulatoviæ, u izvještaju o ustanku plemena Rovca za pravo, èast i slobodu Crne Gore, za period od 13. novembra 1918. do jula 1920. godine, navodi, pored ostaloga, i to da je sa brojnim crnogorskim ustanicima stigao u San Ðovani di Medua, ðe se sastao sa Savom Raspopoviæem i u zajednici sa njim jula 1920. godine priješao u Italiju. Taj izvješaj Ivan P. Bulatoviæ je napisao u mjestu Sulmano 29. X 1921. godine (vidjeti: DACG, Ministarski savjet, f. 111-114 i dr Šerbo Rastoder, “Skrivana strana istorije”, tom IV, Bar, 1997, dok br. 1477, str. 1940).
Divizijar Mulutin M. Vuèiniæ, ministar vojni u crnogorskoj izgnanièkoj Vladi, èiji je predsjednik bio Jovan Simonov Plamenac, svojom Naredbom br. 120, od 5. jula 1920. godine, unaprijedio je 13 crnogorskih oficira. Tim dekretom potporuènik crnogorski Savo Raspopoviæ unaprijeðen je u èin pješadijskog poruènika. Predsjednik crnogorske Vlade Jovan S. Plamenac je, 20. jula 1920. godine, potpisao u svojstvu zastupnika ministra vojnog Dekret kojim je Njegovo Velièanstvo Kralj Gospodar Nikola I Petroviæ Njegoš vanredno zbog postignutih zasluga unaprijedio poruènika Sava Raspopoviæa u èin kapetana crnogorske vojske. Taj dekret dostavljen je “Komandi crnogorskih trupa” u Gaeti kod Napulja (Italija) (O tome vidjeti: Mile Kordiæ, “Crnogorska buna 1919-1924”, Beograd, 1986, str. 153-154).
Savo Raspopoviæ, kapetan crnogorske kraljevske vojske, jedan od najpoznatijih komitskih voða crnogorske oslobodilaèke borbe, emigrirao je iz Crne Gore u Italiju. Stigao je u Rim, odakle je 10. avgusta 1920. godine došao u Gaetu, u kojoj je bila “Komanda crnogorskih trupa” (DACG, FEV, KCT, 28 i dr Šerbo Rastoder, “Skrivana strana istorije”, Tom IV , Bar 1997, str. 1797).
Iz emigracije se Savo Raspopoviæ vratio u Crnu Goru radi produženja oslobodilaèke gerilske borbe. Naèelnik okruga nikšiækog Mih. Stojkoviæ, u izvještaju naèelniku okruga Cetinje, od 8. marta 1922. godine, aktom Pov. br. 77, navodi da je doznao kako je Jovan S. Plamenac iz Italije uputio za Crnu Goru 22. februara 1922. godine “u cilju agitacije i podizanja naroda na bunu, radi otcepljenja Crne Gore od Kraljevine SHS”, kako se navodi u tome izvještaju, sljedeæa lica: Radojicu Nikèeviæa iz Nikšiæa, Sava Raspopoviæa iz Bara, Mihaila Vujoševiæa i Draga Preleviæa iz Kolašina i Maksima Draškoviæa iz okoline Cetinja sa društvom.


Prije no što je oslobodio civile, saopštio im je: “Zakumio me Jovan Plamenac da ne bijem Crnogorce”



U tom aktu tvrdi se da su oni krenuli iz Rima preko Albanije za Crnu Goru i da namjeravaju da se preko Skadra i Taraboša prebace u nju. Taj izvještaj je naèelstvo nikšiækog Okruga, Pov. br. 257, dostavilo iz Nikšiæa 10. marta 1922. godine Naèelniku okruga Cetinje (vidjeti: AIIT, V 3 - 15 (22) i dr Šerbo Rastoder, Tom IV, dok br. 1518, str. 2006-2007).
Od brojnih akcija koje je komitska grupa Sava Raspopoviæa izvela, svakako je najpoznatija ona preduzeta 22. septembra 1922. godine. Tada je Raspopoviæ sa svojim društvom, prema odreðenim izvorima, u jednom selu u Crmnici, zaustavio voz koji je išao od Bara za Virpazar. U tom vozu su, pored putnika, bili devetorica vojnika i žandarma. Putnici su tada izbaèeni iz voza, a sve vojnike i žandarme Savo Raspopoviæ i njegova grupa su pobili, sem žandarma Mihaila Uzeva, po narodnosti Rusa, koji je tada bio ranjen. Savo Raspopoviæ je naredio vozovoði da vrati pomenuti voz za Bar bez putnika koji su pušteni da slobodno odu, a kojima se obratio rijeèima: “Zakumio me Jovan Plamenac da ne bijem Crnogorce” (o tome vidjeti Mile Kordiæ, c.d. str. 280). O tome dogaðaju pisao je prorežimski list “Narodna rijeè”, od 4. oktobra 1922. godine, u svom èlanku s komentarom “Trijebimo gubu iz torine”, u kojemu se Savo Raspopoviæ i društvo tretiraju kao “drumski razbojnici”, “pljaèkaši “ i “ubice”. U tom èlanku navodi se da su 22. septembra 1922. Raspopoviæ i njegova gerilska grupa u željeznièkom vozu, koji je saobraæao na putu Bar-Virpazar, likvidirali osam vojnika i jednog žandarma. Prorežimski list “Slobodna misao” o tome je takoðe tada donio èlanak, tvrdeæi da je Savo Raspopoviæ sa društvom, na željeznièlkoj pruzi Bar-Virpazar, u selu Tuðemili, ubio “devet vojnika i dva žandarma” (vidjeti i Mile Kordiæ, c.d. str. 282). Zbog te gerilske akcije, vlasti su organizovale potjere za grupom Sava Raspopoviæa, koje su izvodila potjerna odjeljenja vlasti na èelu i sa predstavnikom vlasti Miladinom Kontiæem, koji je iz Niša bio prekomandovan u “Zetsku divizijsku oblast”. Radi akcije gonjenja crnogorskih komita formirane su brojne kontrakomitske grupe. Jednu od tih grupa predvodila je osoba koja se prezivala Miliæ i koja je kroz crmnièka sela prljavo i rðavo, zlikovaèki postupala, palila ih i pljaèkala. Savo Raspopoviæ je sa društvom uspio tada da izbjegne potjerama.
U šifrovanoj depeši, pov. br. 30, naèelnika cetinjskog okruga Mitra Vukèeviæa, predatoj Ministarstvu unutrašnjih djela 22. januara 1923. godine, u kojoj se govori o kretanju komita, tvrdi se i ovo: “Savo Raspopoviæ je stalno u Barskom okrugu odakle je poslao u Italiju za novac i upustva Vida Paviæeviæa, odmetnika iz okruga podgorièkog” (Arhiv Jugoslavije, 14-9-29 i dr Šerbo Rastoder, c.d. tom IV, dok. br. 1587, str. 2074). Kako se navodi u jednom službenom aktu naèelnika Okruga podgorièkog, od 23. janura 1923. godine, vlasti su tada, dakle, poèetkom 1923. godine, pokušale ubiti Sava Raspopoviæa, koji se nalazio u okolini Ulcinja, ali u tome nijesu uspjele. On se uspio spasiti uz pomoæ odreðenih lica.
Savo Raspopoviæ je imao veliki broj prijatelja, pristalica i jataka u Krajini. Pouzdana skloništa bila su mu u Livarima i Šestanima. U povjerljivom izvještaju Špira Markoviæa, sreskog pisara upuæenom naèelniku sreza Cetinje 27. marta 1923. godine, navodi se, izmeðu ostalog, i to kako je Savo Raspopoviæ u Gornjim Šestanima odrastao, i otkako je komita, meðu tamošnjim življem zadobio je veliko povjerenje i uvažavanje. Seljaci iz Šestana “njega smatraju za junaka i èovjeka kome puška ne može ništa uraditi, pa i da bi bio koji sklon da ga ubije, nema plotuna da æe ga puška moæi ubiti”, kaže se u tome aktu. Iz toga akta proizilazi da je kod stanovnika Šestana Savo Raspopoviæ tretiran kultno. Živalj je fantastièno vjerovao u njegov otpor prema smrti - u njegovu navodnu besmrtnost. U tom izvještaju stoji kako je Savo Raspopoviæ bio “vrlo vješt i okretan”.
Savo Raspopoviæ je i u Skadru imao zapaženo uporište. Meðu nj-egovim prijateljima bio je i trgovac iz Skadra Ramo Muslija, koji je njemu i majoru Marku Vuèerakoviæu u mnogim akcijama bio od pomoæi (vidjeti: DACG, ONC, f. 5, 8/ 1923 i dr Šerbo Rastoder, c.d. Tom IV, dok. br. 1595, str. 2084-2086).
U izvještaju naèelnika barskog okruga Vlada Pejoviæa naèelniku cetinjskog Okruga, pov. br. 404, od 14. aprila 1923. godine, navodi se i to da velika veæina stanovništva opštine Šestane i Livarske jatakuju i pomažu Sava Raspopoviæa (vidjeti: DACG, ONC, 15, 8/ 1923 i dr Šerbo Rastoder, c. d. Tom IV, dok. br. 1606, str. 2095). Savo Raspopoviæ je sa svojom komitskom grupom operisao na podruèju èitave Crne Gore, u okruzima Barskom, Ulcinjskom, Podgorièkom, Cetinjskom, Nikšiækom...
U telegramu naèelnika cetinjskog sreza B. Martinoviæa naèelniku sreza Èevo predatom 26. aprila 1923. godine, govori se o napadu Sava Raspopoviæa sa društvom na poštu kod Repljišta izmeðu Bajica i Dubovika. U tom aktu, tvrdi se da je ujutro 26. aprila 1923. godine, u osam i po sati, Savo Raspopoviæ sa komitima napao poštu i da je ubijen Jakov Kosiæ, èinovnik saobraæaja, da je ranjeno šest lica, te da je za Savom Raspopoviæem i društvom organizovana potjera (vidjeti: Arhiv Istorijskog instituta, V3 - 9(23) i dr Šerbo Rastoder, c.d. dok. br.1602, str. 2091-2092).
U izvještaju naèelnika èevskog sreza upuæenom naèelniku cetinjskog Okruga, str. pov. br. 386, od 24. avgusta 1923. godine, pominje se da je Savo Raspopoviæ ranjen i da je žandarmerijska potjera za njim koju je pomagala i bjelaška omladina bila bez rezulatata (AIIT, V 3 - 35( 23) i dr Šerbo Rastoder, c. d. tom IV, dok. br. 1641, str. 2127).


U nekim dokumentima i pripovjedanjima navodi se i verzija da su Savo Raspopoviæ i drugovi otrovani



List “Narodna rijeè” u broju od 1. septembra 1923. godine piše o sastanku predstavnika vlasti, o sastanku šefova okružnih naèelnika Bara, Nikšiæa, Podgorice i Andrijevice, na kojemu je dogovarano da se, u zajednici sa velikim županom “Zetske divizijske oblasti” Milovanom Džakoviæem i inspektorom ministarstva policije Komnenom Spahiæem, preduzmu sve mjere, kako da se uhvate ili likvidiraju komitske grupe Sava Raspopoviæa i Radojice Nikèeviæa.
Crnogorski gerilci braæa Andrija, Pero i Milovan Pejoviæ iz Bjelica i braæa Savo i Marko Raspopoviæ su, kako se navodi u telegramu naèelnika cetinjskog sreza, izvjesnog Gojkoviæa, upuæenom 15. decembra 1923. godine, naèelniku èevskog sreza, ubili trojicu žandarma i “umakli u nepoznatom pravcu”, kako se kaže u tome izvještaju (vidjeti: AIIT, V 2 - 53(23) i dr Šerbo Rastoder, c.d. Tom IV, dok. br. 1660, str. 2146-2147). U jednom drugom izvoru navodi se da su braæa Pejoviæi i Raspopoviæi, 15. decembra 1923. godine, u 11 i po sati, u opštini konadžijskoj “ubili iz zasjede komandira uganjske žandarmerijske stanice i dva žandarma a jednog žandarma ranili”, te kako su oni “ostavili cedulju koju su svi potpisali, da su ova ubojstva navodno za osvetu Milosava Nikèeviæa”. Ovo se navodi u izvještaju naèelnika cetinjskog Okruga upuæenog Ministarstvu unutrašnjih djela u Beogradu, pov. br. 890, sa Cetinja 15. decembra 1923. godine (vidjeti: AIIT, V 3 - 52 (23) i dr Šerbo Rastoder, c.d. tom IV, dok. br. 1667, str. 2152-2153). Crnogorski komita uèitelj Milisav Nikèeviæ iz Nikšiæa ubijen je 16. novembra 1923. godine od strane srpskih okupacionih vlasti, a braæa Raspopoviæi i Pejoviæi su pomenute žandarme likvidirali u znak osvete zbog ubistva uèitelja Nikèeviæa, kako se navodi u izvorima i literaturi.
Dr Ivan - Ivo Joviæeviæ (1883-1965) iz Èešljara, iz Ceklina, kod Cetinja, crnogorski politièar, konzul i diplomata, u svojim memoarima “O ljudima i dogaðajima - sjeæanja jednog federaliste” opisuje svoj potonji susret u progonstvu, u Rimu, sa crnogorskim oficirom i komitskim voðom Savom Raspopoviæem. U svojim sjeæanjima dr Ivo Joviæeviæ piše i ovo: “Jednom se sretoh sa Savom Raspopoviæem, pristalicom Jovana Plamenca, koji mi reèe:
- Ja veæ vidim kud je ovo krenulo! Neka ide ðe god ko hoæe, a što se mene tièe ja æu pravo u Crnu Goru i poginuæu za njenu slobodu.
Dvije suze zablistaše u njegovim lijepim plavim oèima, a njegova gusta, plava brada zadrhta.
- Vala, ako se to dogodi a ja budem živ, spjevaæu ti jednu pjesmu - rekoh mu (Dr Ivo Joviæeviæ, “O ljudima i dogaðajima”, Cetinje, 1995, str.143).
Dr Ivo Joviæeviæ, u svojim memoarima, piše da je bio emigrant u Carigradu, u Turskoj, kada je doznao za tužnu vijest o ubistvu Sava Raspopviæa i drugova kod Nikšiæa. On navodi i ovo “Doznadoh i za pogibiju Sava Raspopoviæa, koji je otrovan u nekom hanu u blizini Nikšiæa, zajedno sa njegovih deset drugova, ðe su ih žandarmi i potukli. Odmah se sjetim obeæanja koje sam u Rimu dao Raspopoviæu kad smo se zauvijek rastali pa napisah pjemu “Na grobu jedanaest osvetnika” i poslah je u Ameriku “Glasu Crnogorca” u kojemu je i štampana” (c.d. str. 145-146). Dakle, u odreðenim dokumentima i pripovjedanjima ljudi navodi se i verzija da su Savo Raspopoviæ i drugovi otrovani. Tvrdilo se da su pili otrovano vino.
U pjesmi “Na grobu jedanaest osvetnika”, napisanoj u Carigradu 26. februara 1924. godine, a objavljenoj u listu “Amerikanski Glas Crnogorca”, br. 11, godina II, Èikago 29. marta 1924. godine na strani 1, dr Ivo Joviæeviæ navodi da su, izdajstvom, Savo Raspopoviæ i društvo smaknuti i da su beogradske vlasti, da bi ih likvidirali, prosule silne novce “svud na žbire i trgovce, da izdadu slavnu èetu na spavanju ili u smetu”. Ivo Joviæeviæ konstatuje da su oni poginuli u borbi, pošto su prijethodno špijuni otkrili vlastima ðe se oni nalaze. Navodi da su Savo Raspopoviæ i društvo, u velikoj zimi, u snijegu i meæavi, na planinskim visovima, bez odijela, bez obuæe, bez hljeba i bez kuæe, otišli kod svojih jataka da se odmore, da poèinu od stalne, neprekidne borbe koju su vodili. Po pjevanju Iva Joviæeviæa, oni su dospjeli u kuæu jednog svog jataka blizu Nikšiæa, tu su prenoæili i poèinuli, ali špijuni koji su se u blizini nalazili, kad su saznali ðe su odsjeli, njihov dolazak dojavili su svojim nalogodavcima, predstavnicima okupacione vlasti, nadajuæi se da æe zbog doušništva i izdajstva dobiti od vlasti silne darove. Po tvrdnjama Iva Joviæeviæa, Savo Raspopoviæ i društvo su izginuli, zato što je izdaja uspjela i što su konfidenti vlasti za pare i druge privilegije prodali njih, obavijestili ðe se oni nalaze.


Crnogorski komiti su se borili s poklièem “živjela sloboda”, i u neravnopravnoj borbi su svi izginuli



Kad su vlasti saznale ðe su pomenuti crnogorski komiti skriveni, angažovali su vojsku i žandarmeriju iz okruga nikšiækog i opkolili sa svih strana kuæu u Šæepan Dolu u selu Rubeža kod Nikšiæa, u kojoj su se nalazili komiti. Oni su bili na spavanju u vrijeme kad se obruè oko kuæe stezao. Iz sna su se probudili u momentu kad je vojska i žandarmerija udarila, u èasu kad su zapucale na stotine pušaka iz polja i brda. Ivo Joviæeviæ navodi da su Savo Raspopoviæ i ostali komiti prihvatili borbu i tako “otpoèe boj krvavi”, koji je trajao pola dana “dok nestade džebehana crno-gorskim herojima”. Savo Raspopoviæ i društvo su poginuli herojski na megdanu, u obraèunu sa, daleko u ljudstvu i oružju premoænijim neprijateljem. Crnogorski komiti su se borili s poklièem “živjela sloboda”, i u neravnopravnoj borbi su svi junaèki izginuli. Ubijeni su “od izroda i tirjana”, kako se navodi u toj pjesmi.
Jednu od najpoznatijih komitskih gerilskih grupa u crnogorskoj oslobodilaèkoj borbi od 1918. do 1929. godine saèinjavali su Savo Raspopoviæ, Mujo Bašoviæ, Petar Zvicer, Marko Raspopoviæ, Miloš Kovaèeviæ, Majo (Mado) Vujoviæ, Jovo Krivokapiæ, Andrija Pejoviæ, Golub Vujoviæ, Miloš Pejoviæ i Radovan Bigoviæ. Toj grupi pripadali su i Stevo Božoviæ i Mile Miljaniæ. Ti crnogorski komiti likvidirani su na brutalan naèin od strane srpske vojske i žandarmerije i domaæih renegata pod komandom srpskog žandarmerijskog kapetana i komandanta nikšiæke žandarmerije Milana Kalabiæa u Šæepan Dolu u Rubežima kod Nikšiæa krajem 1923. godine. Odgovornost za njihovo ubistvo pada i na sreskog naèelnika Živka Kosoviæa i velikog župana Milovana Džakoviæa. Postoji saèuvana fotografija na kojoj se vidi jedanaest izmasakriranih tijela, ubijenih u petak 28. decembra 1923. godine. Tada su, prema najveæem broju izvora i literature, junaèki poginuli: Savo Raspopoviæ, Mujo Bašoviæ, Petar Zvicer, Marko Raspopoviæ, Miloš Kovaèeviæ, Majo (Mado) Vujoviæ, Jovo Krivokapiæ, Andrija Pejoviæ, Golub Vujoviæ, Miloš Pejoviæ i Radovan Bigoviæ. U odreðenim izvorima tvrdi se da Majo (Mado) Vujoviæ tada nije poginuo, ali da je bio u grupi, te da je uspio bjekstvom da se spasi. Majo (Mado) Vujoviæ je prema odreðenim izvorima poginuo 25. januara 1925. godine kod Ožegovice. U nekim izvorima se navodi da je poginuo na podruèju Hercegovine.
Drugi izvori navode da su u Šæepan Dolu u Rubežima, na udaljenosti oko šest kilometara od Nikšiæa, zajedno sa pomenutom crnogorskom komitskom grupom poginuli i Mile Miljaniæ i Stevo Božoviæ (o tome vidjeti: dr Dimitrije Dimo Vujoviæ, “Ujedinjenje Crne Gore i Srbije”, Titograd, 1962, str. 518, list “Slobodna misao” od 31. decembra 1923; dr Šerbo Rastoder, “Janusovo lice istorije”, Podgorica, 2000, str. 223 i dr Šerbo Rastoder, “Skrivana strana istorije”, Tom IV, Bar, 1997, dok. br. 1692, str. 2174).
Neki podaci govore o tome da tada nije poginuo Andrija Pejoviæ, veæ da je uspio da pobjegne u Albaniju, a da su zajedno sa pomenutom grupom stradali i Kiæin Popoviæ iz Cuca i Stevo Božoviæ s Njeguša (vidjeti: Mile Kordiæ, “Crnogorska buna 1919-1924”, Beograd, 1986, str. 290). Crnogorski književnik Jevrem Brkoviæ je, u svom djelu “Komitske balade”, objavio i poemu o smrti pomenutih crnogorskih komita, navodeæi da su tada u grupi Sava Raspopoviæa poginuli: Mujo Bašoviæ, Majo Vujoviæ, Petar Zvicer, Kiæin Popoviæ, Marko Raspopoviæ, Golub Vujoviæ, Jovan Krivokapiæ, Miloš Pejoviæ, Miloš Kovaèeviæ, Stevan Božoviæ i Miljo Miljaniæ. Dakle, on navodi da je stradalo 12 crnogorskih komita (vidjeti: Jevrem Brkoviæ, “Komitske balade”, III izdanje, Zagreb, 1998, str. 68-74).
List “Slobodna misao”, u broju od 31. decembra 1923. godine, donosi èlanak o pogibiji Sava Raspopoviæa sa još deset crnogorskih komita. List za Sava Raspopoviæa i Muja Bašoviæa tvrdi da su bili komitske voðe i da “njihova se rijeè slušala i oni su bili ne samo gospodari svojih odjeljenja nego i stvarni gospodari cjelokupnog odmetnièkog rada”. Taj list u tome tekstu takoðe kao jednog od komitskih voða navodi Petra Zvicera. Treba reæi da je pisanje “Slobodne misli” bilo u službi režima i u funkciji opravdavanja terora koji se sprovodio, organizovano i planski, nad crnogorskim narodom. Pomenuta grupa je od strane lista “Slobodna misao” tretirana potpuno neprimjereno i netaèno kao skup “razbojnika”, “zloèinaca”, “ubica”... U tom èlanku se tvrdi da je navedena komitska grupa 23. decembra 1923. godine ušla na podruèje nikšiækog sreza i dodaje ovo: “Preduzimljivošæu zastupnika okružnog naèelnika g. Dedoviæa i žandarmerijskog kapetana g. Kalabiæa izdata su nareðenja da sve stanice u okrugu pa i u okolnim okruzima budu u pokretu ka selu Župi.

Režimske verzije o pogibiji komita bile su pune tendencioznosti, smišljenih u propagandne svrhe


Isto tako leteæa odjeljenja kao i jedan policijski pisar sa izvjesnim brojem žandarma bio je upuæen u Župu. Tri dana je sve bilo u pokretu. Odmetnici su se povukli iz Župe i nikud drugo nego u pravcu Nikšiæa, svakako su imali najveæe povjerenje da im iz varoši prijeti najmanja opasnost”, navodi se u tome tekstu i dodaje da su na šest kilometara od Nikšiæa “odmetnici došli u selo Rubeža u Šæepan Do". Kretanje im je bilo opasno i htjeli ne htjeli, morali su tu konaèiti. Oko deset èasova uveèe, banuli su u kuæu Marka Draškoviæa, jednog pukog siromaha sa ženom i jednim djetetom. Bilo ih je po njegovom prièanju dvanaest druga. Tražili su mu da im da veèeru, ali kako ništa nije imao sem brašna, otišao je u selo Mujo Bašoviæ i poslije dugo vremena vratio se sa suvim mesom i drugim potrebama. Veèerali su, bilo je prošla ponoæ. Razgovori su se vodili o njihovim obiènim stvarima iz borbe sa žandarmima. Prije nego što su legli Savo Raspopoviæ je upitao da li je straža postavljena. Bašoviæ mu je odgovorio da je "u èetiri pravca postavio straže" i da "nema šta da brine”, navodi se u tome èlanku. Potom se konstatuje da je grupa žandarma iz Župe krenula u pravcu Nikšiæa i da su u sedam sati ujutro stigli u Šæepan Do ispred kuæe Marka Draškoviæa, u kojemu su crnogorski komiti konaèili. Potom se dodaje i ovo, što zaista ima elemente fantastiènog: “Dvojica od njih svratili su na vrata i pitali ko je unutra? Na odgovor domaæina, da je puna kuæa odmetnika, oni pokušavaju da zauzmu bolje mjesto. U tom momentu jedino je bio budan Mujo Bašoviæ i istrèi i sukobi se sa Ðurom Ignjatoviæem. Jedan drugoga su uzeli na nišan i obojica su pali na mjesto mrtvi. Osam žandarma bili su dovoljno prisebni, okrenuli su plotun kroz prozor i odmah smtno rane u sobi Sava Raspopoviæa. Poslije pogibije dvije “vojvode”, meðu odmetnicima nastala je potpuna panika. Otpoèela je prava bitka. Na prvu pucnjavu prispjele su u pomoæ žandarmima i ostale stanice iz sreza, koje su bile u pokretu kao i odjeljenja B. Pešikana, cijela žandarmerija iz varoši sa sreskim naèelnikom g. Kosoviæem. Puškaranje je trajalo sve do deset èasova, kada je uèinjen napad sa bombama. Nekoliko odmetnika istrèalo je iz kuæe, meðu njima i Petar Zvicer”, kaže se uz ostalo u tome èlanku. Iza toga list piše i to da “u jednom opštem pokolju niko nije pošteðen, da je tom prilikom poginuo žandarm Niko Ðuraškoviæ a teško ranjeni Milan Raketiæ i Božo Popoviæ”, te se konstatuje da je “u 10 i po èasova borba bila završena. Kuæa i cio prostor kuæe predstavljao je krvavo razbojište”. To je bilo saopštenje “Slobodne misli” o pogibiji jedanaest èuvenih crnogorskih komita, verzija, koja u mnogome ne odgovara realnim èinjenicama, veæ obiluje brojnim nepreciznostima, netaènostima i nevjerovatnostima, tendenciozno, smišljeno plasiranim u propagandistièke svrhe. Ipak, ta verzija pruža brojne znaèajne informacije i podatke koji doprinose pokušaju adekvatne istorijske, nauène rekonstrukcije i analize tog dogaðaja i utvrðivanja onoga što se tada stvarno zbilo.
Jedan srpski prorežimski list donosi svoju verziju o njihovoj pogibiji. Taj list objavio je èlanak naslovljen: “Pogibija odmetnika u Crnoj Gori”, s podnaslovom: “Pažnja g. Ministru unutrašnjih dela”. U tom tekstu navodi se izvještaj o borbi sa crnogorskim komitima, i konstatuje se i ovo: “Mi smo nekoliko puta donosili kako je kretanje odmetnika u Crnoj Gori sadanjim vremenom otežano. Odmetnici su se bili našli pred ogromnim teškoæama i jedva su odolevali velikim poterama koje je protivu njih priredio naèelnik okruga nikšiækog g. Dedoviæ. Juèe smo doneli izveštaj o njihovoj pogibiji koja je ovako tekla.
Prekjuèe je naèelnik sreza nikšiækog g. Živko Kosoviæ saznao da je jedna jaka i prilièno velika odmetnièka grupa prešla iz sreza èevskog u Nikšiæko polje. Kosoviæ je u društvu sa komandantom žandarmerije g. Kalabiæem pošao odmah u Ozriniæe, a drugo odelenje žandarmerije poslao je odmah u drugom pravcu.
Ovo drugo odelenje primetilo je odmetnike baš kad su oni izlazili iz kuæe Marka Draškoviæa u selu Rubeža. Žandarmi su odmah otvorili vatru na odmetnike, no ovi se povuku u kuæu i iz kuæe poènu pucati na poteru. Žandarmi su se našli pred dilemom: nisu mogli pucati jer je u kuæi bilo i drugih ukuæana, koji bi izginuli, a s druge strane morali su odgovarati na èeste odmetnièke plotune. U tom su momentu na pucnjavu pušaka došli g. Kosoviæ i Kalabiæ koji su prvo preduzeli mere da spasu porodicu iz kuæe koja je bila opsednuta. Malo docnije došla je u pomoæ žandarmerija sa stanice iz Lukova, Nikšiæa i Župe sa kojom su došli žandarmerijski poruènik g. Božidar Markoviæ i policijski pisar g. Kontiæ. Na ovaj naèin žandarmerija je sada mogla da gusto posedne kuæu i da povede borbu na život i smrt.
Borba je otpoèela u 7 èasova ujutro, a trajala je do 2 èasa po podne. Odmetnici su se oèajnièki branili. Nijesu nijedanput hteli da odgovore pozivima na predaju.


Žandarmi su mrtvim Crnogorcima sjekli noseve, rasparali tijela bajonetima i vadili utrobice


"Oko jedanaest èasova iz kuæe su se èuli sve slabiji i sve reði pucnji, a oko dva èasa oni su sasvim prestali. Kuæa je bila sva izrešetana od kuršuma. Tada su žandarmi ušli unutra. Videli su pred sobom jezovitu sliku. Jedanaest odmetnika bili su veæ mrtvi i ležali po sobi. Jedan se nalazio u samrtnim trzajima i kad su naišli žandarmi on je glasno kriknuo i izdahnuo. Bio je to èuveni Savo Raspopoviæ.
Odmah na licu mesta utvrðen je identitet leševa. To su: Savo Raspopoviæ, Mujo Bašoviæ, Marko Raspopoviæ, Petar Zvicer, Miloš Kovaèeviæ, Andrija Pejoviæ, Mijo Vujoviæ, Golub Vujoviæ, Radovan Bigoviæ, Jovo Krivokapiæ i Mihajlo Dugoviæ. Sem pobijenih odmetnika uhvaæeni su jataci Blažo Pejakoviæ i Marko Draškoviæ.
U ovoj borbi poginula su dva žandarma. Ubijeni Raspopoviæ i Bašoviæ bili su ucenjeni sa po 100 000, ostali sa 30 000, na taj naèin uèesnici ovog velikog uspeha dobiæe po pet hiljada dinara”, kaže se u tom tekstu. Na osnovu njega se može zakljuèiti da se protiv jedanaest crnogorskih komita borilo oko stotinu vojnika i žandarma. Pomenuti tekst može da se koristi kao dokazno sredstvo u utvrðivanju èinjenica vezanih za pogibiju crnogorskih komita krajem 1923. godine. Ali, ne mora biti parametar za presuðivanje.
Emigrantski crnogorski list “Amerikanski Glas Crnogorca”, zvanièni organ “Saveza nezavisnih Crnogoraca” u Americi, koji je izlazio u Èikagu, godina II, broj 11, od 29. marta 1924. godine, na strani 1 i 2 objavljuje tekst, to jest, pismo crnogorskih ustanièkih èetovoða od 6. februara 1924. godine upuæeno u Americi crnogorskom egzilantu poznatom i uglednom komiti i arhimandritu Crnogorske pravoslavne crkve - Nikodimu Janjuševiæu. U tome pismu, navodi se, izmeðu ostalog, da su na komitski zbor došli 600 crnogorskih gerilaca i dodaje: “Svi smo zakletvu položili jedan drugome da mira i spokojstva imati neæemo sve dokle dostojno i po Crnogorski ne osvetimo Sava Raspopoviæa sa društvom kao i mnoge druge, i dokle Crnu Goru od gedža ne oslobodimo pa makar da æemo i mi svi glave izgubiti.
E moj dragi Nikodime da ti je bilo viðeti kako su nam prièali oni koji su gledali, kako je srbijanska vojska i oficiri postupala sa Raspopoviæem i njegovim društvom, sa mrtvim tijelima. Oèi su im vadili, noseve su im odsijecali bajonetima, utrobice su im vadili, lice svakome su nagrdili, svakome sa bajonetima tijelo isparali, tako su im tijela nagrdili od kako istorija ljudskoga èovjeèanstva na šaru zemaljskome pamti, niko niskim nije tako uèinio kao što su oni sa Raspopoviæem i njegovim društvom.
Pored ovoga ostale muke i pritisak na naš žalosni narod Crnogorski, to ti brate ne mogu nikako opisati velike strahote i grozne muke i takvi pritisak da niko nikuð maknuti ne može; tako nije bilo ni u vrijeme cara Nerona i Dioklecijana kad su Hrišæane muèili i bacali lavovima”, kaže se u tome dokumentu i konstauje da su arhimandritu Nikodimu Janjuševiæu poslali slike Sava Raspopoviæa i drugova, naglašavajuæi “da im jednom njihove sjenke poljubiš i opoješ svetu liturgiju i druga pjenija, pa makar ta služba bila i pod vedrim nebom”. U tome pismu navodi se da je arhimandrit Nikodim Janjuševiæ crnogorske ustanike lièno poznavao, da je sa njima èetovao “kao prosti vojnik više od dvije godine kroz Crnu Goru. Znamo i to, da su tebi Savo i Marko Raspopoviæi i serdar Mujo Bašoviæ prièasni kao lièni pobratimi. Znamo da æe te ova njihova slika kao i ovo pismo duboko potresti, žao ti je svijeh kao braæu. A osobito pobratime, dobro nam vjeruj da æemo ih dostojno osvetiti”, piše “Amerikanski Glas Crnogorca”.
U ovom tekstu objavljujem i svedoèenje Milivoja Draškoviæa, profesora iz Bara, kojeg je on 11. novembra 2001. godine dao piscu ovih redova, s naglaskom da je tu verziju o pogibiji Sava Raspopoviæa i drugova više puta slušao od svog oca Šæepana Draškoviæa, koji je bio uèesnik i oèevidac tog dogaðaja. Milivoje Draškoviæ prièa da su “cnogorski komiti krajem decembra 1923. godine boravili u kuæi Ðura Ramova Draškoviæa, starinom sa Èeva, u Šæepan Dolu u mjestu Rubeža kod Nikšiæa, u kojoj su živjeli njegovi sinovi Marko Draškoviæ i Šæepan Draškoviæ sa porodicama. Njihov treæi brat Jošo Draškoviæ ubijen je ranije kao crnogorski komita od strane srpske žandarmerije. U toj kuæi nalazila se krajem decembra 1923. godine grupa komita sa Savom Raspopoviæem i još jedanaest drugova , veèerala, jela i pila. Tu je noæila neposredno pred svoju pogibiju. Kad su komiti stigli u kuæu, Marko Draškoviæ je otišao sa njihovim znanjem da donese još piæa, a njegov brat, a moj otac Šæepan Draškoviæ, koji je tada imao 17 godina, ostao je u kuæi sa snahom, Markovom ženom, Marijom Draškoviæ i njihovim djetetom sinom Momèilom (Marija je tada bila trudna i kasnije je rodila kæerku Milevu).


Onaj koji je žandarmima odao crnogorske komite ubijen je tokom Drugog svjetskog rata kao èetnik


"Marko Draškoviæ se nije bio vratio kuæi u vrijeme kad su srpska žandarmerija i vojska i njihovi pomagaèi opkolili našu kuæu u kojoj su bili crnogorski komiti. Nije se vratio ni kasnije u vrijeme borbe sa komitima. Pošto je naša porodica bila komitska i zelenaška, a pošto su vlasti znale da je Marko Draškoviæ komitski jatak, presrele su ga na putu, uhvatili, prebili i uhapsili. Vojska i žandarmerija je saznala od doušnika, dostavljaèa, da se u našoj kuæi nalaze komiti. Dojavili su im to špijuni. U pitanju je bila klasièna izdaja od jednog jataka iz sela Rubeža kod Nikšiæa (zna se od koga ali mu ja namjerno ime neæu spomenuti) u kojega komiti nijesu sumnjali. U stvari, oni su došli u selo Rubeža zbog toga što je jedan od komitskih voða Mujo Bašoviæ u toga jataka imao povjerenje, ne sumnjajuæi da ga on može izdati, to jest odati i prošpijati vlastima. Na poziv tog jataka Mujo Bašoviæ i komitska grupa došla je u Rubeže. Kad je Savo Raspopoviæ kasnije shvatio da su otkriveni od strane vlasti zbog izdaje i špijunaže, u vrijeme kad je vojska veæ bila opkolila kuæu i poèela paljbu na njih, posvaðao se sa Mujom Bašoviæem, optuživši ga da je on kriv što æe oni poginuti, jer su na njegov nagovor oni došli u Rubeže. Istina je da Mujo Bašoviæ nije imao nikakvu krivicu i odgovornost, jer nikako nije mogao predvidjeti što æe se desiti, pošto je bio prevaren od strane onih u koje je imao povjerenje, bez obzira što je Savo Raspopoviæ bio ljut na njega što su otkriveni. Taj koji ih je izdao ubijen je tokom Drugog svjetskog rata kao èetnik. Likvidirali su ga zelenaši. Kad su vlasti saznale ðe se nalaze komiti, poslali su potjerna odjeljenja. Svi gonioci nijesu došli odjedanput, veæ sukcesivno. Postepeno su se grupisale snage koje su s pojaèanjima koja su stizala sukcesivno opsadirali našu kuæu u kojoj su bili komiti i ukuæani. Bilo je oko stotinu vojnika i žandarma koji su napadali komite. Komiti u kuæi su otkrili da su potjerna odjeljenja opsadirala kuæu prije nego što je potjera poèela da puca. Mujo Bašoviæ je prvi izašao napolje i rekao im da su opkoljeni. Tada je nastupila svaða izmeðu Bašoviæa i Raspopoviæa, u kojemu je Raspopoviæ rekao Bašoviæu: “Ti si kriv što si nas ovamo doveo”! U tome trenutku, vojska i žandarmerija je pozvala komite da se predaju. Oni su to odbili. Poèela je potom oružana borba. U kuæi sa komitima bili su moj otac Šæepan, njegova snaha Marija sa jednim ðetetom. Komiti su se branili iz kuæe, odbijali su sve pozive na predaju, ali su dovikivali potjeri da omoguæi ukuæanima da bezbjedno napuste kuæu i tako spasu svoje živote. Moj otac Šæepan i njegova snaha Marija s ðetetom nijesu htjeli napustiti kuæu, jer su vjerovali da æe biti ubijeni, s obzirom da su znali kako vojska i žandarmerija postupa sa porodicama i jatacima crnogorskih komita. Plašili su se da neæe biti pošteðeni, pa su ostali u kuæi sa komitima. Oko njihovog napuštanja kuæe nije bilo nikakvih pregovora, veæ je to èinjeno glasnim dozivanjem. Pucnjava je trajala dugo, nekoliko èasova. Pristizala je sve veæa vojska i žandarmerija. Napadaèi su sa sobom potom dovukli artiljeriju i kad su komiti shvatili da æe oni topovima gaðati kuæu i da æe kuæa biti granatirana, da æe biti srušena, te da æe tako oni, ako ostanu u kuæi, svi izginuti, odluèili su da napuste kuæu. Uspjeli su da provale iz kuæe, probili su zid i izašli napolje. Tražili su zaklone da bi se uspješnije suprotstavili napadaèu. Borba se nastavila oko kuæe i oko kuæe su svi crnogorski komiti izginuli, osim jednog koji je, kako mi je otac prièao, uspio da pobjegne. Pretpostavlja se da je to bio Mado Vujoviæ, ali to nije sigurno. U kuæi su ostali moj otac Šæepan i snaha mu Marija s ðetetom. Tu ih pronašla vojska i žandarmerija. Nijesu ih ubili, ali su ih tukli i muèili. Mog oca Šæepana Draškoviæa su isprebijali, muèili su ga tako i toliko da je ispljuvavao krv. Nanijeli su mu teške tjelesne povrede. Svuda po tijelu su ga udarali èizmama i puškama. Tako isprebijanog su ga ostavili. On je jedva preživio. Ženi Marka Draškoviæa sa ðetetom su pošteðeli život”.



Jedanaest crnogorskih heroja poginulo je u bici sa srpskim okupacionim formacijama 28. decembra 1923.



Vojska i žandarmerija je pobijene crnogorske komite odatle prenijela u Nikšiæ. Njihova mrtva i izmasakrirana tijela položili su u jedna kola i prenijeli ih u grad. Vozili su se nikšiækim ulicama i hvalili se svojim plijenom. Potom su ih odnijeli ispred crkve Svetog Vasilija Ostroškog, položili ih na snijeg i slikali se iznad njih.
Moj stric Marko Draškoviæ je bio tada u zatvoru. Kasnije je osloboðen. Kad je pušten na slobodu, Marko Draškoviæ se 1929. godine sa porodicom, ženom i dvoje ðece, odselio u Vojvodinu. U kuæi, u kojoj su bili crnogorski komiti 1923. godine, i iz koje su se junaèki borili prije nego što su izašli iz nje i oko nje poginuli u oružanom obraèunu sa vojskom i žandarmerijom, moji roditelju su potom nastavili da žive. U toj kuæi su zasnovali brojnu porodicu. U njoj se rodilo devetoro ðece, èetiri sina i pet kæeri. U toj kuæi živjeli smo zadugo. Kuæa je vremenom po sebi ruinirana, tako da je na kraju porušena i na njeno mjesto podignuta je nova 1954. godine, u kojoj je živjela moja familijaÓ. Ovo mi je isprièao profesor Milivoje Draškoviæ, rekavši mi da je ovu prièu dobro zapamtio od njegovog oca koji mu je to èesto prièao.
Na osnovu prikupljene graðe, arhivskih i drugih izvora i literature, u vezi lica koja se pominju da su poginula u Šæepan Dolu u Rubežima kod Nikšiæa, u sukobu sa srpskom vojskom i žandarmerijom, treba reæi sljedeæe: od petnaest lica, èija se imena i prezimena pominju kao žrtve, ubijeno je jedanaest. To je sigurno i ne može biti sporno. Neizvjesno je jedino jesu li tada poginuli: Mado Vujoviæ, Andrija Pejoviæ, Kiæun Popoviæ, Mile Miljaniæ, Stevo Božoviæ i Mihailo Dugoviæ. Od njih su sigurno dvojica poginuli, ali nijesam uspio taèno ustanoviti koja su to dvojica. Ostali, èija su imena i prezimena navedena u ovome tekstu, su sigurno tada poginuli.

Evo tih lica:

Savo Raspopoviæ , iz Martiniæa (Bjelopavliæi), roðen je 1879. godine, kad je ubijen imao je 44 godine.

Mujo (Milutin) M. Bašoviæ, iz Prošèenja iz Drobljaka, sreza Šavnièkog, roðen je 1893. godine, kad je ubijen imao je 30 godina.

Miloš Kovaèeviæ iz Žabljaka, sreza Šavnièkog, roðen je 1893. godine, kad je ubijen imao je 30 godina.

Jovo Savov Krivokapiæ iz Zaljuti, iz Cuca, Cetinje, roðen je 1887. godine, kad je ubijen imao je 36 godina.

Petar Zvicer iz sela Rokoèi iz Cuca, roðen je 1896. godine, kad je ubijen imao je 27 godina.

Andrija Lazarev Pejoviæ, iz sela Pejoviæi u Bjelicama roðen 1896. godine, kad je ubijen imao je 27 godina. Prema nekim izvorima on tada nije ubijen, veæ je emigrirao u Albaniju.

Krsto (Kiæun) Simov Popoviæ iz Lipe (Cuca), roðen je 1898. godine, prema nekim izvorima, poginuo je 1923. godine u 25. godini života.

Miloš Pejoviæ, iz Pejoviæa u Bjelicama, poginuo 1923. godine u Šæepan Dolu u Rubežima kod Nikšiæa.

Marko Raspopoviæ, brat Sava Raspopoviæa, roðen u Mariniæima, živio u Baru, poginuo 1923. godine u Šæepan Dolu u Rubežima.

Radovan J. Bigoviæ, iz sela Kobilji Do (Cuce), roðen 1901. godine, kad je ubijen imao je 22 godine.

Mile Miljaniæ, iz Velimlja, iz sela Miljaniæ, poginuo je prema nekim podacima u Rubežima 1923. godine.

Marko (Mado/Majo) B. Vujoviæ, iz Ožegovice (Èevo), roðen je 1893. godine, prema nekim izvorima poginuo je u Šæepan Dolu 1923. godine, a prema drugim 1925. godine. Ako uzmemo da je poginuo 1925. godine u Hercegovini, kad je ubijen imao je 32 godine.

Stevo Ivov Božoviæ iz Erakoviæa sa Njeguša, u nekim izvorima se navodi da je poginuo 1923. u Rubežima.

Golub M. Vujoviæ iz Ubala (Èevo), ubijen 1923. godine.

Pominje se da je i Mihailo Dugoviæ poginuo u toj grupi. O njemu nemamo podataka.

Pomenuta grupa od jedanaest crnogorskih komita, heroja, boraca za pravo, èast i slobodu Crne Gore, poginula je u žestokoj oružanoj bici sa srpskim okupacionim vojnim i žandarmerijskim formacijama 28. decembra 1923. godine. Nakon što su crnogorski komiti izginuli, okupacione militarne formacije odnijele su izmasakrirana tijela jedanaest crnogorskih komita i položili ih na snijeg ispred crkve Svetog Vasilija Ostroškog u Nikšiæu. Ubice su se potom slikali iznad tijela svojih žrtava i uživali u svome zloèinu.


U vrijeme pogibije Raspopoviæeve grupe izašla je knjiga Aleksa Devina s naslovom "Muèenièka nacija”



Tu klasiènu okupatorsku fotografiju horornog karaktera objavio je beogradski “Ilustrovani list” od 20. januara 1924. godine, u broju 3 na strani 2. Tu jezivu sliku ubijenih crnogorskih komita prenio je i engleski list “Dejli grefik”. Iza toga, u Donjem domu britanskog parlamenta poslanik Morel je, povodom ovog zloèina, 20. februara 1924. godine postavio pitanje “o ucjenjivanju i ubijanju boraca za nezavisnost”. Vlasti Kraljevine SHS uputile su demanti, kojeg je objavio uticajni list “Dejli telegraf”, u kojemu se navodi da su pobijeni sa slike bili samo “obièni razbojnici”. Potpuno lažno je bilo oficijelno saopštenje beogradskog Presbiroa da je Petra Zvicera “ubio sam crnogorski narod”, kako je navedeno. To je èak objavio i engleski ugledni list “Tajms”. Englesko Ministarstvo spoljnih poslova (Forin ofis) je, u odgovoru na zahtjeve Ministarstva inostranih poslova Vlade Kraljevine SHS, saopštio da engleska Vlada neæe praviti nikakve smetnje i probleme vlastima u Beogradu, te da æe, u skladu s tim, ovlašæeni Vladin predstavnik interpelantu koji je postavio pitanje Crne Gore odgovoriti da “ako ima ubijanja u Crnoj Gori to stradaju sve sami razbojnici”. Istina je bila potpuno supotna. Ubijeni crnogorski komiti Savo Raspopoviæ, Petar Zvicer, Mujo Bašoviæ i drugovi nijesu bili razbojnici nego rodoljubi, a oni koji su ih likvidirali bili su razbojnici.
U vrijeme pogibije ove grupe crnogorskih komita izašla je iz štampe knjiga Aleksa Devina o Crnoj Gori s naslovom “Muèenièka nacija”, a na zidovima stepeništa Forin ofisa naslikana je bila alegorija “Srbija stavlja ruke oko Crne Gore, ali to je smrtonosni zagrljaj” - pisao je Devin. Nešto ranije, amerièki intelektualac Vitni Voren objavio je, u Njujorku 1922. godine, knjigu “Crna Gora- zloèin Mirovne konferencije”. Vitni Voren u svom djelu, pored ostalog, navodi: “Sauèesnici smo zloèina poèinjenog u našem prisustvu. Protiv je mira svih ljudi kad ubica podigne ruku. Nijedna žrtva ne umire sama. Ako pustimo Srbiju i njene saveznike da dotuku ranjenu suverenost Crne Gore, mi jaèamo svaku ruku koja udara na bezbjednost svijeta. Ako dopustimo da balkanska laž proðe kao istina, potkopaæemo temelje vlastite slobode. To ne može biti, to ne smije biti! Kraj još nije došao. Još ima daha u zemlji na umoru i možemo je spasiti. Crna Gora se mora obnoviti!”.
Dok je u Crnoj Gori vladao krvavi režim terora nad crnogorskim narodom, dok su crnogorski ustanici vodili gerilsku borbu, jedan od njihovih voða, oficir, komandir Dušan Vukoviæ napisao je 1926. godine pjesmu koja se zove “Crna Gora”. Ona glasi:

“Kako ne bih volio te,
I ne bi mi draga bila,
Gordi kršu Crna Goro,
Kosturnico od starina.

U svijema muzejima,
Car si straha oka tuða,
A za tvoje Crnogorce,
Ka zrak sunca ti si vruæa.

Vrh planine kam do mora,
Sveto stijenje blago naše,
Nad svijema oltarima,
Oltar slave sazidaše.

U našemu svetom dolu,
Ruža ružu krasom kiti,
Sa planine vjetar šapti,
Ti èeš opet naša biti”.


P. S.
“Istorièar koji svjesno preæutkuje dogaðaje vrši svjesnu obmanu isto kao i onaj koji piše o onome što se nije dogodilo” - govorio je davno Amijan Marcelin.




Score 1 2 3 4 5 (5=Excellent) Edit Message Delete Message

Zvek_Zivi_Cetinjanin
(Login Zvek_Zivi_Cetinjanin) CRNOGORSKI KOMITA IZ ROVACA MIKO VLAHOVIÆ
No score for this post March 14 2006, 2:11 PM

CRNOGORSKI KOMITA IZ ROVACA MIKO VLAHOVIÆ (1881- 1927)



Autenticni istorijski izvori, arhivska gradja i relevantna literatura predstavljaju sasvim jasno, precizno i uvjerljivo svjedocanstvo o zlocinima nad crnogorskim narodom, koji su, organizovano i planski, vrseni od 1918. godine, od kada je Kraljevina Crna Gora likvidirana kao nezavisna drzava, prisajedinjena Srbiji i okupirana od strane njenih regularnih trupa i drugih militarnih grupacija pod njenom komandom i kontrolom. U tekstu koji slijedi osvrnucemo se na proganjanje, ucjenjivanje i stradanje crnogorskog patriote, ustanika, gerilca, komite Mika Vlahovica (1881-1927) iz Rovaca, koji je 1927. godine, kao borac za pravo, cast i slobodu Crne Gore, ubijen od strane okupacionih srpskih vlasti.
Crnogorski ustanik Miko Vlahovic se u »Spisku crnogorskih vojnika u Gaeti 1919«, pod rednim brojem 234 pominje kao redov. Na spisku oficira i podoficira kraljevske crnogorske vojske u Italiji, u okviru Drugog Bataljona (Prva ceta) pod rednim brojem 32, kao vodnik, navodi se Miko Vlahovic. On se nekoliko puta pominje i u Izvjestaju komandira crnogorske vojske Ivana Bulatovica o »ustanku bataliona Rovackog za odbranu prava i casti Crne Gore«, koji obuhvata perod od 13. novembra 1918. godine do jula 1920. godine. U tom izvjestaju Miko Vlahovic se pominje kao crnogorski ustanik, gerilac, komita. Navodi se da je bio pripadnik ustanicke Cete Crkvicke i da je u tom svojstvu prisustvovao sastanku ustanickih vodja u Brocancu 1919 godine. U tom izvjestaju komandir Ivan Bulatovic navodi i ovo: »U novembru 1919.g. posao sam sa Perom Vukovicem, Petrom Savovicem, Dragitinom Radovicem, Milijom Rakocevicem, Mikom Vlahovicem i sa jos nekoliko Rovcana, da ucinimo sastanak sa komandirom Krstom Popovicem u Cuce. Po dolasku na granicu Cuca saznali smo da se komandir Popovic nalazi u blizini Brocanca dje smo se sastavili sa Popovicem i Zivkom Nikcevicem i na sastanku donijeli odluku, da se svi crnogorski ustanici pripreme za putovanje i da se na dan 6. decembra 1919. g. sastanemo navrh Pjesivaca, odakle da se produzi putovanje i priprema za osvajanje Bara«. Crnogorski komandir Ivan Bulatovic navodi da je licno ucestovao u borbama protiv srpskih okupacionih snaga i da je posao u pomoc Piperima krajem 1919. godine zajedno »sa komandirom Ibrom Bulatovicem, oficirom Bozom Bulatrovicem, post. cinovnikom Ilijom Bulatrovicem, Mikom, Grujicom i Dragisom Vlahovicima, sa 117 Rovcana jos«, izvjestava Ivan Bulatovic. On u tom izvjestaju navodi da su 1920. godine, prlikom napustanja Rovaca, popaljenih od strane srpske okupacione vojske, on i njegovi saborci jedne noci kad su zagazili krozu rijeku Moracu na Pjenavac bili napadnuti od strane srpskih vojnika i da je, pored ostalog, tada ranjen Miko Vlahovic. O tome komandir Ivan Bulatovic pise u svom izvjestaju od 29.oktobra 1921. godine /Sulmano/.
Postoji sacuvan arhivski dokumenat, a to je Rjesenje Nacelstva kolasinskog okruga o oglasavanuu za hajduke Mika Vlahovica i Jokana Bulatovica. Naime, Nacelstvo Okruga Kolasinskog, aktom br. 172. od 17. januara 1922. godine, Nacelstvu Sreza Cetinje dostavlja Rjesenje kojim su oglaseni za hajduke: Miko Vlahovic i Jokan Bulatovic, oba iz opstine Rovacke, sreza Moracko-Rovackog, posto se nijesu prijavili i predali vlastima na osnovu poziva pomenutog nacelstva od 13. novembra 1921. godine. U tom aktu navodi se da ih je »slobodno svakome ubiti«. Navodi se da su Miko Vlahovic i Jokan Bilatovic ucijenjeni sa po 1.000 dinara. U tom rjesenju pise i ovo: »Miko Vlahovic, star 40 godina, rasta srednjeg, kose i brkova crnih, ociju crnih, lica okruglog, nosa i usta pravilnih, nosi povecu crnu bradu«. Za Jokana Bulatovica u tom rjesenju tvdi se da je »star 25 godina, rasta viskog, kose smedje, brkova zutih, ociju graorastih, lica dugog, nosa i usta pravilnih, nosi zutu bradu«.
Iz kancelarije Nacelstva Okruga Kolasinskog br. 3117 proistekla je i sljedeca Objava: »Rjesenjem gospodina Ministra Unutrasnjih Djela J. B. Broj 13346 od 3. juila 1922. povisene su ucjene oglasenih hajduka i to za:
Milovana Bulatovica iz Rovaca od 10.000 (deset hiljada) na 20.000 (dvadeset hiljada) dinara.
Radojicu Orovica iz Stitarice i Mika Vlahovica iz Rovaca od 1.000 (hiljadu) po na 10.000 (dest hiljada) dinara.
Miladina Mestera iz Gornje Morace od 1.000 (hiljadu) na 5.000 (pet hiljada) dinara.
Radosa Bulatovica iz Smailagica-polja i Mihaila Milikica iz Bjelojevica od 1.000 (hiljadu) na po 3.000 (tri hiljade) dinara.
Ova ucjena dace se onome ko kojeg od naprijed imenovanih hajduka ubije, uhvati ili prokaze vlastima da se hajduk uhvati ili ubije, a isplatice se odmah iz Drzavne Kase, po osnovu cl. 6. Zakona o Javnoj bezbjednosti«.
Sresko Nacelstvo Kraljevine SHS Cetinje, aktom br. 4758, od 14. jula 1923. godine, dostavlja Raspis Velikog Zupana Zetske oblasti Milovana Dzakovica, br. 2133 od 5. jula 1923. godine, kojim je on trazio da se povecaju ucjene za brojne crnogorske komite, medju kojima i za Mika Vlahovica. Veliki zupan Milovan Dzakovic trazi da se ucjena za njega poveca sa 10.000 na 25.000 dinara. Ministar unutrasnjih djela Kraljevine SHS je aktom J. Br. 9415 od 15. VII 1923. godine Rijesio da se povecaju ucjene za trazene crnogorske komite. Za crnogorskog gerilca iz Rovaca kod Kolasina Mika Vlahovica rjesenjem ministra policije Kraljevine SHS povecana je ucjena sa 10.000 na 25.000 dinara Crnogorski komita Miko Vlahovic je tokom 1924. godine boravio u Albaniji, odakle se, preko Skadra, Kastrata i drugih mjesta, kao i preko Skadarskog jezera vracao u Crnu Goru i preduzimao ustanicke, gerilske akcije sa svojim saborcima. To konstatuje i veliki zupan Zetske oblasti Milovan Dzakovic 13. oktobra 1924. godine, na osnovu informacija koje mu je dostavio konzul Kraljevine SHS u Skadru (Albanija). Inace, Milovan Dzakovic je bio na teritoriji okupirane i ukinute Crne Gore kao drzave veliki zupan Zetske oblasti od marta 1922. do 1927. godine kada je penzionisan. Imao je zadatak i ovlascenja da preduzme sve represivne i druge mjere za likvidaciju crnogorskog komitskog pokreta. Miko Vlahovic je poginuo 1927. godine. Visina posljednje ucjene koju su vlasti odredile za ubistvo ili hvatanje Mika Vlahovica iznosila je 70.000 (sedamdeset hiljada) dinara.
List »Slobodna misao«, br. 2645 od 25. IX 1927. godine, pise u clanku »Pogibija odmetnika Vlahovica« ovo: »U nedjelju poslije podne u Katunima Rovackim poginuo je poznati odmetnik Miho Vlahovic, ucijenjen 70.000 dinara. Jedno potjerno odjeljenje sa narednikom Vujicem naislo je u Rovacke Katune. Vlahovic je sjedio pod jednim borom i citao proglas federalisticke omladine. Na pet koraka rastojanja pucao je Vujic. I od prve puske Vlahovic je smrtno ranjen.
Isljednik podgorickog Suda g. Radovic izasao je na lice mjesta. Kod ubijenog nadjeno je cetiri dinara u gotovom i jedna objava izdata iz Tirane na ime Radovana Kovacevica kojom se Vlahovic sluzio«. Radi napomene: umjesto imena Miho, kojeg je objavila »Slobodna misao«, valjda treba da stoji Miko!
Povodom pogibije poznatog crnogorskog rodoljuba i heroja, komite Mika Vlahovica, koja se zbila 18. septembra 1927. godine u Stitovu, list »Radni narod«, god I, u broju 7 od 1. oktobra 1927. godine objavio je clanak »Robovanje i agovanje«, u kojemu stoji i sljedce: »U planini Stitovu poginuo je 18. septembra odmetnik Miko Vlahovic. Ubilo ga je potjerno odjeljenje od sest ljudi, koje je predvodio Radovan Vujovic sa jos jednim kontrakomitom i 4 zandarma iz stanice Radovce. Pokojni Vlahovic bio je od vlasti ucijenjen sa 70.000 dinara, a u odmetnistvu je bio jos od doba austrijske okupacije. Nije bio pljackas, niti drumski razbojnik.
Posto je Vlahovic ubijen nastao je pravi uzas u Katunima na Stitovu. Radovan Vujovic sa druzinom uhvatio je Boska Vucinica i strasno ga izudarao kundacima. Njegovu zenu Novku probacili su kroz sake i udarali njome o vrata od kolibe. Od zadobivenih ozljeda na ledjima srusila se na zemlju, pa su je potom iskudnacili. Marka Milacica iz Rogama isprebijali su puskama. Miletu Vukanovica, starca od 50 godina, bez desne ruke, izvrnuli su na ledja, cupali ga na jednu stranu za brkove, a na drugu vukli za donju vilicu, rasklopili mu usta, pljuvali u njih i namoravali ga da guta njihovu pljuvacku. Miliju Vukanovica, cobana od 16 godina siljali su u Zupu da donese vina. On nije poslusao i tukli su ga toljagama sve dok je rekao da ce poci za vino. Vojina Vukanovica, cobana od 14 godina, tukli su tri puta za dva dana prostrta po zemlji samo za to sto je pukasao da se primakne i vidi mrtva Vlahovica. Djevojcice Kosu Vukanovic od 10 godina, Desanku Vucinic od 10 godina i Daru Vukanovic od 7 godina, koje su pokusavale da bjeze, preplasene od cuda koje su gledale, stigli su kontrakomiti i zandarmi, gadjali kundacima preko noga, obalili na zemlju i ispremlacivali. Jos nekoliko djece sitne, ispod 10 godina ispremlacivano je. Svi tuceni su iz opstine piperske, sreza podgorickog.
Sve seljake iz okolnih katuna sjurili su za stokom kod mrtvog Vlahovica. Seljake su postavili da cuvaju Vlahovica, a oni zametnuli kolo, pjesmu i pucanje. Od tolike treske razbjezala se stoka u bespuce i za dugo se nije mogla okupiti. Naslo se od te stoke i slomljenije noga sto su polomile u bjezanju od pucanja i veselja. Mrtvome i izresetanome Vlahovicu razvrtali su vilice i pljuvali mu u usta.
Sudska komisija je izvrsila uvidjaj na mjestu gdje je Vlahovic poginuo i nije okrivila nikoga od postradalih seljaka. Zandarmerija je izvrsila premetacinu Bosku Vucinicu i Marku Milacicu, ali nije nista nasla sto bi ih teretilo. Bili su dva dana zatvoreni, a sad su pod policijskim nadzorom u Podgorici«, navodi, pored ostalog, list »Radni narod«.
Negatori svega sto je nacionalno i drzavotvorno crnogorsko, poput velikosrpskih istoricara i istoriografa, kao sto su dr Zoran Lakic, dr Novak Raznatovic, dr Vladimir Jovicevic, dr Slavenko Terzic, dr Aleksandar Stamatovic i drugi frustrirani asimilatori ispod sinjela Amfilohija Radovica uvijek i svuda u svojim radovima i javnim nastupima namjerno precutkuju da navedu zlocine vrsene u Crnoj Gori iz krvavog albuma Karadjordjevica u periodu od 1918. do 1941. godine. Stradanje i smrt crnogorskog komite Mika Vlahovica, ciji sam portret u ovom tekstu nastojao da prikazem, ilustrativan je primjer kako je surovo ubijana crnogorska nezavisnost i sloboda. A danasnji velikosrpski eksponenti janjicarskog profila kojima je puna Crna Gora to svjesno i planski falsifikuju i hoce da potru. No, kako kaze Livius, »istina i previse trpi ali se nikada ne moze zatrti«.

Score 1 2 3 4 5 (5=Excellent) Edit Message Delete Message

Zvek_Zivi_Cetinjanin
(Login Zvek_Zivi_Cetinjanin) CRNOGORSKI OFICIR I KOMITSKI VOJVODA MAJO VUJOVIÆ
No score for this post March 14 2006, 2:12 PM

CRNOGORSKI OFICIR I KOMITSKI VOJVODA MAJO VUJOVIÆ (1893-1925)



U albumu heroja crnogorskog komitskog pokreta, koji je od 1919. do 1925. godine, plamtio crnogorskim planinama protiv okupacionog srpskog terora, dostojno mjesto zauzima i Marko (Majo) Vujovic iz cevskog sela Ozegovice kod Ceva.
Marko (Majo) Vujovic opisan je u manuskriptu istorijsko-politickog eseja i memoarskog rada Nikole Tomanova Zeca pod nazivom »Zelenasi«. Vujovic je tretiran kao jedan od najcuvenijih komitskih vodja u ustanickoj i gerilskoj crnogorskoj borbi »Za pravo, cast i slobodu Crne Gore« vodjenoj od 1919. do 1925. godine. Bio je poznat i po nadimcima Mado i Majo, koje cesto srijecemo u izvorima i literaturi koji o njemu.
Rodjen je 1893. godine. Otac mu je bio Bajo Vujovic, a majka Vidna Vujovic. Majo je imao mladjeg brata Jovana i sestru Petranu. Ucesnik je balkanskih ratova (1912-1913) i prvog svjetskog rata (1914-1916). Marko (Majo) Vujovic bio je istaknuti komitski borac portiv austro-ugarske okupacije Crne Gore od 1916. do 1918. godine.
Kad je Crna Gora nasilnim putem ukinuta kao drzava, 1918. godine, Majo Vujovic se sa puskom u ruci pobunio protiv odluka, koje je po nalogu dvora Karadjordjevica i Pasiceve Vlade, izglasala marionetska i veleizdajnicka tzv. Podgoricka skupstina. Jedan je od aktivnih ucesnika i boraca u Bozicnjem ustanku crnogorskog naroda od 24. XII 1918/6. I 1919. godine, koji je pod vrhovnim vojnim zapovjednistvom Krsta Zrnova Popovica buknuo u odbrani slobode i nezavisnosti crnogorske drzave. U Bozicnjem ustanku Majo je pripadao Katunskim trupama, odnosno, Cevskom ustanickom odredu, ciji je komandant bio komandir Djuro Draskovic, koji junacki gine u ustanku za oslobodjenje Crne Gore pocetkom 1919. godine nadomak Cetinja.
Nakon neuspjeha crnogorskog januarskog ustanka 1919. godine, Majo Vujovic je uspio da se prebaci 17. januara 1919. godine u San Djovani Di Medua. Odatle je u cinu potporucnika crnogorske vojske emigrirao u Italiju, u Gaetu, na obali Tirenskog mora, koja je bila stjeciste crnogorskih politickih emigranata i u kojoj je bio formiran Stab Komande Crnogorske vojske u emigraciji. Vujovic je u Gaeti bio u sastavu crnogorske vojske, u okviru njenog I Bataljona, ciji je komandant bio komandir Pero Tujov Vukovic iz Pipera. Vujovic je formacijski pripadao III ceti ovog bataljona i imao je rang porucnika, proizvedenog u drugoj polovini 1919. godine ukazom, kojeg je po odluci kralja Nikole donio Ministar vojni divizijar Milutin M. Vucinic. Vujovic se iz Italije sredinom jula 1919. godine vratio sa ekspedicionom grupom od 120 crnogorskih oficira i vojnika, predvodjenih Krstom Z. Popovicem, da ponovo u Crnoj Gori rade na podizanju ustanka. U vrijeme povratka u Crnu Goru, bio je u rangu potporucnika crnogorske vojske. Na spisku Crnogorskog ministarstva vojnog aktivnih oficira koji su se iz Italije povratili tada u Crnu Goru radi podizanja ustanka, a koji broji 57 lica, pod rednim brojem 19 navodi se Majo Vujovic.
Okupacione srpske vojne i policijske vlasti proglasile su Maja Vujovica, »odmetnikom«, »banditom« i »razbojnikom« i ucijenile ga samo zato sto nije prihvatio, vec se tome energicno odupro oruzanim sredstvima, da njegova Domovina i Drzava Crna Gora bude pretvorena u najobicniji srpski provincijski okrug, a Crnogorci u srpsko roblje.
U izvjestaju nacelnika sreza Cevo poslatom 29. maja 1919. godine okruznom nacelstvu Cetinje govori se o sukobu srpske zandarmerije sa crnogorskim komitima iz Pjesivaca: Jovicom Perovicem, kojega je zandarmerijska patrola tada ubila, te Milicem, Milom i Vasom Perovicem, koji su na prostoru Ceva dosli sa ciljem da podizu narod na ustanak protiv rezima. Pomenuti Perovici, prema tome izvjestraju, dosli su u Ozegovicu na Cevu i stupili u kontakt sa svojim saborcima Pekom Djokovim Vujovicem, Djokom Vujovicem, Masutom Vujovicem i Spasojem Vujovicem. Tom prilikom uhapseni su od strane zandarmerije Masut Vukov Vujovic, Bozo Vujovic i Jovan B. Vujovic, rodjeni brat istaknutog komite Maja B. Vujovica, koji je tada bio u Italiji. Pomenuti su uhapseni kao komitski jataci. Tada je radi gonjenja komita u cevskom srezu angazovana srpska vojska, zandarmerija i bjelasi, naoruzani topovima i mitraljezima. U gonjenju crnogorskih komita veoma je aktivan bio srpski major Jovan Micunovic, istaknuti bjelaski palikuca.
Prema izvjestaju kojeg je komandant bataljona srpske vojske na Cevu potporucnik Mil. Vukotic dostavio sreskom nacelstvu na Cevu 1. avgusta 1919. godine, naveden je spisak od 30 crnogorskih komita sa cevskog prostora, medju kojima se nabrajaju i crnogorski oficiri: Jovan Nikolic sa Ceva, Dusan Vukovic iz Bjelica i Majo B. Vujovic iz Ozegovice. Ozegovica je inace jedno od crnogorskih sela koje je srpskom okupacijom najvise stradalo.
Marko (Majo) Vujovic, bio je jedan od tvoraca i potpisnika cuvene predstavke, koju su 42 crnogorskih ustanickih vodja, iz sume 24. septembra 1919. godine uputile kraljevskom crnogorskom konzulu u Italiji Veljku Ramadanovicu. U predstavci se govori o stanju u Crnoj Gori, borbama crnogorskih ustanika - komita sa srpskom vojskom, zandarmerijom i bjelasima, nevidjenom teroru kojeg okupacione vlasti provode nad crnogorskim narodom. U predstavci se protestvuje protiv politike Saveznika prema Crnoj Gori; trazi se da srpska vojska odmah napusti Crnu Goru!
Sresko nacelstvo Kraljevine SHS sa Ceva u izvjestaju nacelstvu okruga Cetinjskog, br. 39, poslatog 3. oktobra 1919. godine navodi spisak crnogorskih komita (oglasenih za odmetnike) iz cevskog sreza, opstina cevske, zagaracke, komanske i bjelicke, od 88 lica, medju kojima su, izmedju ostalih, iz Ozegovice i potporucnik Petar S. Vujovic i vojnici Mihailo S. Vujovic, Majo B. Vujovic, Petar B. Vujovic i Spasoje Nj. Vujovic. U izvjestaju nacelnika cevskog sreza Rad. Dj. Djordjevica o stanju u srezu od 25. novembra 1919. godine srpskom pukovniku Stojanu Popovicu, komandantu vojnih odreda za gonjenje crnogorskih komita, navodi se spisak od 300 gerilaca iz cevske, komanske, zagaracke, bjelicke i cucke opstine. U tome spisku pominje se i Majo B. Vujovic iz Ozegovice.
Izvjestaj crnogorskih ustanickih i komitskih vodja Predsjedniku Crnogorske vlade u egzilu, Jovanu S. Plamencu, sa Budosa 28. marta 1920. godine, podnijeli su i potpisali Zivko Nikcevic, Milisav Nikcevic, Radojica Nikcevic, Jovan Nikolic, Djordjije Kustudic, Marko (Majo) Vujovic, Marko Popovic i Spasoje Draskovic.
U izvjestaju cevskog sreskog nacelstva od 11. januara 1921. godine nacelstvu cetinsjkog Okruga navodi se i spisak crnogorskih komita koji se nalaze i djeluju kao borci u crnogorskim sumama. Na tom spisku od 91 crnogorskog komite pod rednim brojem 5 navodi se Majo B. Vujovic iz Ozegovice.
Na spisku crnogorskih komita iz cevskog sreza od 16. aprila 1921. godine, koji broji 126 lica, navodi se i Majo B. Vujovic, iz Ozegovice, za kojega se tvrdi da se u sumu odmetnuo od 28. XII 1918. godine. I tokom januara i februara 1922. godine Majo Vujovic je bio u Gaeti. Postoji sacuvana fotografija od 5. februara 1922. godine iz Gaete na kojoj se nalaze u rangu crnogorskih oficira sa epoletama na ramenima uniforme crnogorske izbjeglicke vojske i oficirskim grbovima na kapama: Blagoje Vucic, Ilija Lakicevic, Marko (Majo) Vujovic i Vaso Stanojevic. Iz Gaete se sredinom 1922. godine Majo Vujovic vratio u Crnu Goru da vodi gerilski rat za oslobodjenje Crne Gore ispod srpskog okupatorskog jarma i cizme.
U izvjesataju nacelnika cevskog sreza Luke Lekica od 26. juna 1922. godine navodi se spisak od 13 crnogorskih komita i daje njihov licni opis. U tome aktu pod rednim brojem 12 navodi se Majo Vujovic iz Ozegovice Cevske za kojega se veli da je »star, 29 godina, rasta srednjeg, lica duguljastog, ociju smedjih, kose smedje, brkova smedjih, usta i nosa pravilnih«. Vlasti su progonile i ucijenile Maja B. Vujovica i oglasile ga za odmetnika i hajduka. Pozivale su ga na predaju, ali je on te pozive energicno uvijek odbijao.
Tako je nacelstvo cetinsjkog okruga pozvalo na predaju iz sreza cevskog i cetinjskog 15 crnogorskih komita 29. juna 1922. godine. Tada je pozvan na predaju vlastima i Marko (Majo) B. Vujovic iz Ozegovice. Ali, taj poziv na predaju bio je uzaludan. Majo Vujovic je, u noci izmedju 14. i 15 septembra 1922. godine bio u selu Rokoci u Cucama u kuci cuvenog komite Petra Zvicera, zajedno sa svojim gerilskim crnogorskim borcima Jovom i Ilijom Savovim Krivikapicima, Djurom Jovanovim Krivokapicem i Savom Vujovicem iz Ubala Cevskih.
Na osnovu zahtjeva velikog zupana Zetske Oblasti Milovana Dzakovica, Ministarstvo unutrasnjih poslova Kraljevine SHS povecalo je ucjene za brojne crnogorske komite iz raznih bratsva i plemena. Ministar unutrasnjih poslova Kraljevine SHS je donio 15. jula 1923. godine odluku o povecanju ucjena za crnogorske komite. Tada je crnogorskom komiti iz cevske Ozegovice Marku (Maju) B. Vujovicu povecana ucjena za njegovo hvatanje ili ubijanje na 20.000 dinara. I Brat Maja Vujovica, Jovan Bajov Vujovic bio je oglasen za odmetnika i ucijenjen.
Cevska zandarmerijska stanica II zandarmeijske brogade, u dopisu sreskom poglavaru na Cevu 27. septembra 1923. godine, dostavlja spisak rodbine komite Maja Vujovica uhapsene i internirane zbog komitskog djelovanja Maja Vujovica. Na tom spisku navodi se brat Maja Vujovica, Jovan B. Vujovic, stricevi Maja Vujovica, Marko M. Vujovic, Joko M. Vujovic i rodjaci Marko R. Vujovic i Peko Dj. Vujovic.
Tokom 1922 i 1923. godine Majo Vujovic je djelovao u komitskoj grupi zajedno sa Savom Raspopovicem i Petrom Zvicerom.
Prema najvecem broju istorijskih izvora i literature, Majo Vujovic je poginuo 28. decembra 1923. godine u selu Rubeza u Scepan Dolu kod Niksica zajedno sa komitskom grupom Sava Raspopovica, Muja Basovica i Petra Zvicera. To se navodi, kako u brojnoj srpskoj stampi iz toga vremena, tako i u crnogorskoj emigrantskoj stampi, kao sto su »Amerikanski Glas Crnogorca« iz Cikaga i »Crnogorski Glasnik« iz Detroita. U vrijeme kad su Savo Raspopviic, Petar Zvicer i jos devetorica crnogorskih komita poginuli u Scepan dolu, Majo Vujovic, po svemu sudeci, ipak, nije sa njima stradao. Glava Maja Vujovica bila je tada ucijenjena od strane vlasti na 30.000 dinara.
Majo Bajov Vujovic je crnogorski komita koji je bio medju onima koji su najduze uspjeli da se odrze vodeci gerilsku borbu u crnogorskim sumama i da izbjegnu potjere vlasti. Tako se u dopisu poglavara sreza Cetinjskog od 4. januara 1925. godine velikom zupanu Milovanu Dzakovicu navodi da jos nijesu uhvaceni ili ubijeni iz opstine cevske komiti »Majo Vujovic s Ceva, Andrija, Milovan i Pero Pejovic iz opstine bjelicke«. Prema tom dopisu »njihovo sadasnje boraviste ne moze se tacno utvrditi«.
Majo Vujovic je komitski cetovao do 1925. godine, kada je od strane vojske i policije Kraljevine SHS (iznevjeren i izdan od laznih jataka, podlom prevarom) ubijen tokom 1925. godine u Hercegovini.
Kao crnogorski patriotski borac i komita i gorstacki vitez u borbi za odbranu i afirmaciju crnogorskog drzavnog i nacionalnog digniteta i casti Majo Vujovic je opjevan u »Komitskim baladama« knjizevnika Jevrema Brkovica, koji je u tom djelu, posvecenom junacima crnogorske komitske tragicne epopeje, potpuno zasluzeno dobio dostojno mjesto. Poteski prikaz borbe i stradanja Maja Vujovica u »Komitskim baladama« Jevrema Brkovica nasao je svoj puni iskaz i izraz, koji cuva od zaborava i odupire se negaciji Crne Gore i Crnogoraca.

Score 1 2 3 4 5 (5=Excellent) Edit Message Delete Message

Zvek_Zivi_Cetinjanin
(Login Zvek_Zivi_Cetinjanin) CRNOGORSKI OFICIRI I KOMITI PETAR, PANTO, RADOVAN I MILOS SAVOVIC IZ PIPERA
No score for this post March 14 2006, 2:13 PM

CRNOGORSKI OFICIRI I KOMITI PETAR, PANTO, RADOVAN I MILOS SAVOVIC IZ PIPERA


Mnogobrojni su zlocini, razliciti po prirodi, koji su vrseni masovno, u sirokim razmjerama, dugi niz godina zaredom, raznovrsnim sredstvima i na razne nacine, na teritoriji Crne Gore, od doba njenog razaranja kao samostalne drzave 1918. godine. Cinjeni su protiv pojedinaca i zajednice.
Objekat srpskih zlocina u okupiranoj Crnoj Gori bili su djeca, zene i muskarci, mladji i stariji. Crnogorskim ustanicima, njihovim jatacima i srodnicima, civilnom stanovnistvu ruseni su i spaljivani domovi i oduzimani zivoti na svirep i podmukao nacin. Sve crnogorske svetinje i vrijednosti bile zrtva varvarizma okupatora. Crnogorski je narod od 1918. godine bio polozen u stvarnu a ne mitolosku Prokrustovu postelju i sukcesivno dozivljavao pogrome koji se mogu smatrati kao Vartolomejska noc na ovim prostorima.
Dr Sekula Drljevic, poznati crnogorski pravnik i politicar, u jednoj svojoj knjizi zabiljezio je i ovo: »Srpska vojska, okupirajuci Crnu Goru pri kraju 1918, usla je u nju istim putem, kojim je bjezala pri kraju 1915, da ne bude zarobljena. Usla je u Crnu Goru preko grobova Crnogoraca, koji su izginuli, da ona, saveznicka vojska, ne bude zarobljena. Bila je pod vodjstvom castnika, koji su, po vanjstini, nalikovali na ljude. Njihova kasnija djela u Crnoj Gori dokazala su, da su zvijeri«.
Ljudi koji su se borili protiv pretvaranja Crne Gore u zgarista i groblja bili su i istaknuti crnogorski patrioti iz Pipera: Petar Savovic, Panto Savovic, Radovan Savovic i Milos Savovic.
Komandir Petar Savovic i kapetan Radovan Savovic, spadaju medju 73 crnogorska emigranta iz Gaete, koji su 20. aprila 1920. godine napisali svecanu izjavu o nastavljanju borbe za nezavisnost Crne Gore, a koju su uputili u Pariz predsjedniku crnogorske Vlade Jovanu S. Plamencu. U toj izjavi veli se i ovo:
»Beogradski lopovi i razbojnici svojim lazima, podvalama i intrigama stavise Njegovo Velicanstvo i Kraljevsku Vladu u tezak polozaj, t. j. onemogucise im povratak u domovinu, a svojim razbojnickim bandama okupirase nasu zemlju i lisise je slobode, unizavajuci nasu slavnu proslost, istoriju i barjak.
Poslije ovakvog stvorenog stanja, slavnim i namucenim sinovima Crne Gore, nije preostajalo nista drugo, nego sa tuznim srcem latiti se oruzja i goniti uzurpatore i razbojnike sa svojega svetoga ognjista, te sa potocima prolivene krvi cijelom svijetu manifestovati da trazimo vaspostavu domovine koju smo vjekovima svojom krvlju ocuvali.
Nesrecni polozaj nase domovine i njenog naroda, poslije godinu ipo jos stoji nerijesen. Za sve ovo vrijeme potocima se u njoj krv prolijeva, a hiljade njenih sinova gnjiju po tamnicama; hiljade nevine djece i zena krepaju na ulice bez krova i sklonista, a hiljade opet u izgnanstvo. Sve se ovo po zdravom razumu ne bi moglo raditi pred ocima saveznika od jednog malog ali po istoriji i proslosti velikog i vjernog saveznika - nase mile Crne Gore«. U toj izjavi crnogorski rodoljubi, medju kojima i oficiri Petar i Radovan Savovic iz Pipera, traze da se crnogorskom narodu, na temelju ustava i zakona, omoguci pravo na samoopredjeljenje, pa dodaju: »To je ono sto mi trazimo i ocemo, to je ono za sto smo sve osim casti izgubili, to je ono zasto cemo i potonju kap krvi dati i protivu svakoga ko nam bude ovo ometao boriti se do potonjega«. O izjavu integralno je objavio dr Serbo Rastoder u knjizi “Crna Gora u egzilu 1918-1925”, Tom II, Podogrica, 2004, str. 282-283.
Petar Nikolin Savovic rodjen je u selu Gornji Crnci u Piperima 1863. godine, a umro je 1947. godine. Bio je oficir – komandir crnogorske vojske. Ucestovao je u balkanskim ratovima (1912-1913) i Prvom svjetskom ratu (1914-1916). Petar Savovic bio je plemenski kapetan i poslanik Crnogorske narodne skupstine za Spusku kapetaniju u doba vladavine kralja Nikole. Bio je osvjedoceni protivnik unistenja crnogorske drzave i velikosrpske vojne invazije i okupacije njegove domovine, koja se zbila krajem 1918. godine.
Istakao se kao zestoki oponent odluka tzv. Podgoricke skupstine iz novembra 1918. godine, kojima je ukinuta Crna Gora kao drzava. Ucesnik je Bozicnog ustanka crnogorskog naroda 21. decembra 1918. godine i bio je, kao crnogorski rojalista i patriota, pripadnik komitskog oslobodilackog pokreta. Nakon sloma ustanka pocetkom 1919. godine emigrirao je u Italiju i bio je u crnogorskoj izbjeglickoj vojsci u Gaeti, i to u njenom starjesinskom sastavu kao komandir do kraja 1921. godine. Petar Nikolin Savovic bio je u crnogorkskoj emigraciji u Gaeti, zajedno sa 22 godisnjim sinom Milosem Savovicem Misom i srodnikom Radovanom Milutinovim Savovicem. Njihov rodjak Panto - Zeko Milovanov Savovic, brat od strica Petra Savovica, kao crnogorski komita 1919. godine odbjegao je u sumu radi produzenja ustanicke borbe. Zbog toga sto je bio crnogorski ustanik i borac za restauraciju Crne Gore i za kralja Nikolu i njegovu dinastiju porodica i imovina Petra Savovica su stradali i bili izlozeni uzasnim represivnim akcijama, preduzetim od strane srpskih okupacionih vlasti i domacih kvislinga u njihovoj sluzbi. Kuca Petra Savovica u selu Crnci u Piperima, nedaleko od Podgorice je opljackana i srusena. Nije zapaljena zato sto su u jednoj velikoj kuci pod istim sljemenom zivjela tri brata, vec je onaj odijeljeni dio kuce koji je njemu pripadao opljackan i srusen. Njegova zena Miruna i njegove kceri Milica, Gorda, Ljubica, Vidosava i Jovanka su uhapsene i utamnicene u podgorickom zatvoru gdje su imale dostojanstveno drzanje. Srpska okupaciona vojska i bjelaske formacije su cinjele sve represivne mjere u znak odmazde zbog patriotizma njegove porodice i najblizih rodjaka. Tako da kuca Petra Savovica spada u nekoliko piperskih kuca koje su se tada casno borile za Crnu Goru i njenu drzavnost i naciju.
Vlasti su pokusale da ubiju Petra i Milosa Savovica na Lukavici, ali su oni uspjeli da izmaknu ubicama. Otisli su u inostranstvo. Na spisku Prvog bataljona crnogorske bojske u Gaeti, u okviru prve cete, koja je brojala 140 ljudi, pominje se, pored ostalih i ime Petra Savovica u cinu komandira. A na spisku crnogorskih oficira i vojnika u Gaeti, od juna 1921. godine, Petar Savovic se pominje takodje kao komandir. Komandir Ivan Bulatovic, u izvjestaju o ustanku Rovaca za pravo, casti slobodu Crne Gore, kao i o borbama vodjenim u periodu od novembra 1918. do juna 1921. godine, kojeg je crnogorskoj Vladi podnio 29. oktobra 1921. godine, izmedju ostalog navodi, da je on zajedno sa Perom Vukovicem, Petrom Savovicem, Dragutinom Radovicem, Milijom Rakocevicem, Mikom Vlahovicem i jos nekolicinom ljudi uspio u selu Brocanac kod Niksica da se sastane sa Krstom Zrnovim Popovicem i Zivkom Nikcevicem, dje je sa njima i drugim ustanickim prvacima odrzan komitski sastanak, te donijete odluke o preduzimanju ustanickih i komitskih operacija. Petar Savovic je bio u Gaeti iz koje se vratio nakon dobijene politicke amnestije u Kraljevinu SHS 1922. godine. Nakon toga, zivio je u rodnim Piperima. Umro je 1947. godine.
Panto Savovic je kao crnogorski ustanik i rodoljub pokusao 1919. godine da pobjegne preko Kotora u Italiju, ali su ga srpske okupacione vlasti sprijecile u tome i u oruzanom sukobu ubile. Poznato je da je pruzio viteski otpor Srbima. Naime, grupa crnogorskih komita je pokusala da se uz pomoc Italijana preko mora sa jednim njihovim brodom prebaci u Italiju. Grupa od 12 zandarma i 24 vojnika, iz sastava 29 pjesadijskog puka se 20. jula 1919. godine, izmedju 11 i 12 sati, sukobila se sa grupom naoruzanih crnogorskih komita, koja se prethodno bila utaborila u Dubroti, u sumi iznad mjesta dje se nalazila italijanska komanda. Srpski zandarmi i vojnici su se sukobili sa grupom crnogorskih komita u Kotoru, na cijem je celu bio Panto Savovic. Paljba je bila zestoka. Brojcano znatno slabiji crnogorski komiti su se hrabro drzali. Vojnici i zandarmi su ih sprijecili u pokusaju bjekstva za Italiju. Tada su u oruzanom sukobu izginuli cetiri crnogorska komita, a dva tesko ranjena. Medju tesko ranjenim crnogorskim komitima bio je i njihov vodja Panto Savovic, koji je od zadobijenih povreda umro rano izjutra 21. juna 1919. godine. Na samrti je klicao Crnoj Gori i kralju Nikoli! Crnogorski komiti su od strane srpskih vojnih i zandarmerijskih vlasti uhapseni tada i to: Usman Negic Ajdur, Milic Plackovic, Radivoje Plackovic, Milos Makocevic, Djuro Plackovic, Bogic Plackovic, Mitar Makocevic, Bozo Novakovic, Milovan Makocevic, Mito Plackovic i Ilija Novakovic. Identitet preostalih poginulih i jednog tesko ranjenog komite nije tada utvrdjen.
Panto Savovic je bio ozenjen i imao je sina koji je ubijen tokom Drugog svjetskog rata (1941-1945), tako da od njegovog potomstva niko nije ostao. Rekli smo, od rana je umro u Kotoru, dje je i sahranjen. Panto Savovic je ucio skolu u Rusiji, a bio je oficir kapetan crnogorske vojske!
Radovan Savovic je bio crnogorski ustanik i komita koji je emigrirao u Italiju, pa je odatle, po raspustanju crnogorske vojske u egzilu, otisao u Rusiju, iz koje se vise nije vracao. Nakon sloma crnogorskog ustanka izbjegao je Radovan Savovic 19. januara 1919. godine, po starom kalendaru, u San Djovani di Medua, odakle se brodom prebacio u Italiju. Radovan Savovic je bio u cinu komandira III cete od 141 covjeka, koja je bila u sastavu bataljona crnogorske vojske u Italiji na cijem je celu bio komandir Pero Vukovic. Na spisku crnogorskih oficira u Gaeti iz 1919. godine nalazi se u sastavu crnogorskih trupa i artiljerijski porucnik Radovan Savovic. On je u emigraciji avanzovao od cina porucnika do ranga komanidra. Radovan Savovic se potpisuje u cinu aktivnog komandira i na pismu - protestu grupe crnogorskih oficira, koje je iz Gaete podnijeto 16. maja 1921. godine izaslaniku italijanske Vlade Atiliju Vidjevanu, u kojemu se izrazava zaljenje i energican protest zbog postupaka italijanske Vlade i njenih oficira u pogledu rasturanja crnogorske vojske u Italiju i politicke propagande vodjene protiv Crne Gore, kao i protiv nastojanja da se Crnogorci deportuju u Jugoslaviju i obustavi pomoc izbjeglim Crnogorcima od strane italijanske Vlade. U tome aktu, ciji je jedan od potpisnika i Radovan Savovic, trazi se da se prema Crnogorcima u Italiji promijeni odnos i da se eliminisu negativne tendencije ispoljene prema Crnogorskoj vojsci u egzilu itd.
Iz Italije 1922. Radovan Savovic odlazi za Rusiju, odnosno, Sovjetski Savez, i tamo mu se gubi svaki trag. Likvidiran je u Staljinovim cistkama. Radovan Savovic nije zasnivao porodicu.
Milos Savovic je sin Petra Savovica. Rodjen je 1898, a umro je 1970. godine. Zavrsio je cetiri razreda gimnazije i cetiri razreda Kadetskog korpusa, te potom postao aktivni pjesadijski potporucnik crnogorske vojske. Skolovao ga je Kralj Nikola. Bio je ucesnik balkanskih ratova (1912-1913) i Prvog svjetskog rata (1914-1916) kao dobrovoljac. Protivio se odlukama tzv. Podgoricke skupstine i otisao u crnogorske komite. Bio je u Gaeti u emigraciji kao politicki pristalica kralja Nikole i uspostave crnogorske drzavne samostalnosti. Na spisku Crnogoraca, koji su izbjegli iz Crne Gore i stigli 19. januara 1919. godine u San Djovani di Medua navode se i potporucnici Radovan i Milos Savovic. U okviru prvog bataljona crnogorske vojske u Italiji, ciji je komandant bio Pero Vukovic, u sastavu III cete, koja je brojala 141 lice, navodi se i oficir Milos Savovic u cinu potporucnika. Kad se vratio u zemlju, nakon dobijene amnestije, podrzavao je aktivnost Crnogorske stranke (federalista). Beogradski list »Balkan« od 16. novembra 1921. godine navodi i to da su tada srpske okupacione vlasti u Piperima lisile imanja Djordjija Grujovica i Milosa Savovica i zabranili im da izlaze iz sela »da bi ih gladju primorali da se pokore«. Milos Savovic je, sljedbeno svojem ocu i svojoj kuci, ostao do kraja zivota castan covjek, koji je prizeljkivao konacnu crnogorsku samostalnost. Supruga mu je bila Milica Paovic, sestra Tomice Paovica, sa njom je imao kceri Nacu i Lenu i sinove Nikolu i Petra. Lena i Petar su zivi.

Score 1 2 3 4 5 (5=Excellent) Edit Message Delete Message

Zvek_Zivi_Cetinjanin
(Login Zvek_Zivi_Cetinjanin) Milutin Mijajlov Vuèiniæ, divizijar,
No score for this post March 14 2006, 2:14 PM

Milutin Mijajlov Vuèiniæ, divizijar, ministar i predsjednik crnogorske Vlade u egzilu paradigma je borbe za pravo, èast, slobodu i nezavisnost svoje zemlje - o životnom putu proslavljenog crnogorskog vojskovoðe piše istorièar države i prava Novak Adžiæ


Knjaz Nikola I Petroviæ Njegoš ga je zbog zasluga 1909. proizveo u èin divizijara crnogorske vojske


Milutin Vuèiniæ je sin poznatog crnogorskog brigadira Mijajla Nišina Vuèiniæa. Mijajlo N. Vuèiniæ (1834 -1910) bio je crnogorski perjanik, koji se svojim junaštvom i lojalnošæu domovini Crnoj Gori istakao još u vrijeme vladavine knjaza Danila Petroviæa Njegoša. Mijajlo N. Vuèiniæ je u Veljem ratu 1876 - 1878. godine bio komandant Piperskog bataljona crnogorske vojske. Potom je postao brigadir crnogorske vojske. Knjaz Nikola I Petroviæ Njegoš ga 1909. godine, zbog postignutih zasluga unapreðuje u èin divizijara crnogorske vojske. Bio je u rangu komandanta divizije. Mijajlo Vuèiniæ je, uz ostalo, bio i predsjednik crnogorskog Velikog vojnog suda za suðenje okrivljenima za anarhistièke zloèine u Kolašinskom procesu 1909. godine. Vojvoda Mijajlo Vuèiniæ imao je dva brata: Puka Vuèiniæa i Vula Vuèiniæa (èiji je sin bio advokat i jedan od prvaka Crnogorke stranke - federalista -Dušan Vuèiniæ) i dvije setre. Vojvoda Mijajlo N. Vuèiniæ bio je oženjen Maricom Markoviæ iz Pipera. Sinovi vojvode Mijajla Vuèiniæa bili su: Ðuro Vuèiniæ (oženjen Anðom Ðukanoviæ), Milutin Vuèiniæ (oženjen Marijom Plamenac), Miloš Vuèiniæ (oženjen Anom Martinoviæ, sestrom divizijara Mitra Martinoviæa), Jovan Vuèiniæ (oženjen Rumicom Vukotiæ, sestrom divizijara serdara Janka Vukotiæa) i Nikica Vuèiniæ (umro mlad). Kæeri vojvode Mijajla Vuèiniæa bile su: Vidna Vuèiniæ (udata za Boška Grujoviæa iz Pipera), Mila Vuèiniæ, udata za sina popa Radovana Markoviæa iz Pipera) i Stane Vuèiniæ (koja je bila udata za vojvodu Steva Vukotiæa - brata kraljice Milene i protivnika kralja Nikole I Petroviæa Njegoša - jednog od glavnih organizatora tzv. Podgorièke skupštine novembra 1918. godine, èlana njenog “Izvršnog narodnog odbora” i podržavalac tada sprovedene srpske okupacije i aneksije Crne Gore).
Milutin Vuèiniæ je roðen 12. aprila 1869. godine u mjestu Gornji Rogami u Piperima, a umro je u izgnanstvu, 31. avgusta/ 14. septembra 1922. godine u Rimu. Završio je visoku vojnu školu u Italiji. U Prvom balkanskom ratu komandovao je Spuškom brigadom koja je bila u okviru Zetskog odreda crnogorske vojske kojim je komandovao sin kralja Nikole I Petroviæa Njegoša, generalisumus knjaz Danilo Petroviæ. Poslije toga je postao brigadir (general) crnogorske vojske. Pod njegovom komandom formacije crnogorske vojske zauzele su Bardanjolt, poslije kojega je posjednut i Skadar. Bio je komandant Prve mješovite brigade od èetiri bataljona, koja je vršila operacije na frontu rijeke Kiri do podnožja Velikog Bardanjolta širine oko 3 kilometra. U Drugom balkanskom ratu 1913. godine, kojeg je Crna Gora vodila u znak solidarnosti sa Srbijom u ratu protiv Bugarske, brigadir Milutin Vuèiniæ bio je komandant crnogorskih vojnih formacija u borbama na Govedarniku i Dulièkim visovima. Crnogorski "Deèanski odred" pod zapovjedništvom serdara - divizijara Janka Vukotiæa, sastavljen je bio od èetiri brigade. On se, od 16. juna 1913. godine, u Skoplju, poèeo mobilisati i okupljati pod nazivom "Crnogorska divizija". Èetvrta brigada, koja se nalazila u sastavu "Crnogorske dizivije", bila je pod komandom brigadira Milutina Vuèiniæa.
U Drugom balkanskom ratu (1913) bugarska vojska na frontovima je trpjela poraze, tako da je njena Vrhovna komanda bila prinuðena da zatraži primirje. Pregovori o miru poèeli su u Bukureštu 13. jula 1913. godine. Delegat Kraljevine Crne Gore na tim pregovorima bio je serdar divizijar Janko Vukotiæ. U njegovom odsustvu komandu nad crnogorskim "Deèanskim odredom" preuzeo je brigadir Milutin Vuèiniæ. Mir u Bukureštu zakljuèen je 28. jula 1913. godine. Drugi balkanski rat se završio pobjedom saveznika Srbije, Crne Gore, Grèke i Rumunije protiv Bugarske. I u Drugom balkanskom ratu Milutin Vuèiniæ se istakao kao uspješan vojskovoða. Prvi svjetski rat 1914. godine, doèekuje kao divizijar crnogorske vojske (najviši rang u oficirskim èinovima). Kao komandant Treæe divizije Milutin Vuèiniæ ratuje na hercegovaèkom frontu, a zatim kraæe vrijeme i na sandžaèkom ratištu. Sredinom 1916. godine, u vrijeme austro - ugarske okupacije Crne Gore, interniran je u zarobljenièki logor Karlštajn. Povodom smrti knjaza Mirka Petroviæa, srednjeg sina kralja Nikole, koji je umro u jednom sanatorijumu kod Beèa 3. marta 1918. godine, meðu potpisnicima telegrama sauèešæa kralju Nikoli, kojeg su poslali crnogorski internirci iz Karlštajna u Austriji, nalazi se i njegovo ime.


Na Podgorièkoj skupštini je traženo da se æivot svetog Petra izbaci iz manastira i javno spali


U konfinaciji general Milutin Vuèiniæ ostaje do kraja 1918. godine. Poslije osloboðenja iz logora, po nareðenju srpske Vrhovne komande nije mu dozvoljen povratak u Crnu Goru. Zadržan je prisilno u Sarajevu do završetka rada tzv. Podgorièke skupštine.
Brojni su podaci, u zvaniènim dokumentima, koji kazuju da je Vrhovna vojna komanda srpske vojske izdavala naredbe svojim komandama sa sjedištem u Sarajevu, Zagrebu i Beogradu, da preduzmu mjere i izvršavaju konkretna èinjenja kojima æe zadržavati internirce iz Crne Gore, koji su se vraæali iz austro - ugarskih logora, kako ne bi došli u Crnu Goru "dok se pitanje ujedinjenja ne riješi". Naredbe, raspisi i uputstva o tome nalaze se u fondu dokumenata Vrhovne vojne komande srpske vojske.
Ilustrativno navodim sljedeæe podatke iz te dokumentacije.
Naèelnik Vrhovne komande, vojvoda Živojin Mišiæ, naredio je 16. novembra, komandantu II armije, vojvodi Stepi Stepanoviæu, da generalu Radomiru Vešoviæu "omete ulazak u Crnu Goru". Naredio je i delegatu Vrhovne komande u Zagrebu, potpukovniku Simiæu, da tako postupi prema vojvodi Ðuru Petroviæu i brigadiru Milutinu Vuèiniæu, i da se “crnogorske èete ni u kom sluèaju ne šalju u Crnu Goru”.
Na osnovu tih naredbi, u Bosanskom Brodu zadržani su: generali Radomir Vešoviæ, Jovan Beæir i Jakov Jovanoviæ, majori St. Radoviæ, Radovan Radoviæ, Živko Nikèeviæ i Vlado Vrbica, barjaktari Marko Popoviæ i Marko Matrinoviæ”, piše akademik Mijat Šukoviæ u knjizi “Podgorièka Skupština 1918. godine”.
Na II redovnoj sjednici održanoj u Podgorici 13/26. novembra 1918. godine "Srpska Velika Narodna Skupština u Crnoj Gori" odluèila je:
1. Da se kralj Nikola I Petroviæ Njegoš i njegova dinastija zbace s crnogorskog prijestola;
2. Da se Crna Gora sa bratskom Srbijom ujedini u jednu jedinu državu pod dinastijom Karaðorðeviæa, te tako ujedinjena stupi u zajednièku otadžbinu troimenog naroda Srba, Hrvata i Sloveneca.
3. Da se izabere Izvršni Narodni Odbor od pet lica, koji æe rukovoditi poslovima, dok se ujedinjenje Srbije i Crne Gore ne privede kraju; i
4. Da se o ovoj skupštinskoj odluci izvijesti bivši kralj Crne Gore Nikola Petroviæ, vlada Kraljevine Srbije, prijateljske Sporazumne Sile i sve neutralne države".
Ovu odluku tzv. Podgorièke skupštine prihvatilo je 165 lica, koji nijesu imali status poslanika, niti ika-kvo pravo da odluèuju o sudbini crnogorske države i dinastije. A izbori za tzv. Podgorièku skupšinu, nijesu bili ni po Ustavu Crne Gore, ni po važeæem crnogorskom Zakonu o izboru narodnih poslanika, nego po pravilima, koje su u Beranama u ime samozvanog "Centralnog izvršnog odbora za ujedinjenje Srbije i Crne Gore" propisali Svetozar Tomiæ, Petar Kosoviæ, Janko Spasojeviæ i Milisav Raièeviæ. "Time je organizovano politièki i pravno nasilnièki pogažen tada važeæi Crnogorski zakon o izboru narodnijeh poslanika".
Diplomatski odnosi Kraljevine Srbije i Kraljevine Crne Gore prekinuti su ubrzo poslije odluka nelegalne i nelegitimne tzv. Podgorièke skupštine od 26. novembra 1918. godine, kojima je Crna Gora pripojena, prisajedinjena Srbiji. Dva dana nakon proglašenja prisajedinjenja Crne Gore Srbiji, tzv. Podgorièka skupština je 15/28. novembra 1918. godine izabrala Izvršni odbor, kao privremeno upravno tijelo koje bi trebalo da vrši civilnu vlast u Crnoj Gori dok se posao pripajanja Crne Gore ne dovede do kraja. Za èlanove tzv. Izvršnog narodnog odbora, koji je sebi prisvojio mandat Vlade, izabrani su: vojvoda Stevo Vukotiæ, Marko Dakoviæ, Spasoje Piletiæ, Risto Jojiæ i Lazar Damjanoviæ.
U ovom kontekstu relevantno je ukazati i na sljedeæe fakte. Naime, po izvršenoj srpskoj okupaciji i aneksiji Crne Gore 1918. godine, novouspostavljene vlasti su odluèile da ospore, oduzmu i ukinu individualna i kolektivna, ljudska, graðanska, politièka, ekonomska, socijalna, kulturna i nacionalna prava Crnogoraca. Sa pozicije hegemonije državne sile militarnim putem je odluèeno da više nema Crne Gore kao države (èak ni kao geografskog pojma) i da ne bude Crnogoraca kao etnosa i nacije. Na sceni je bila politika režima krvi i ognja i pretvaranja Crne Gore u pepeo i groblja. Sprovoðen je, dakle, okrutnim metodama, projekat nacionalnog ugnjetavanja i pokoravanja crnogorskog naroda.
Na tzv. Podgorièkoj skupštini njeni delegati predlagali su i to da se sruši Cetinjski manastir, da se iz njega izbaci i javno spali æivot svetog Petra Cetinjskog.


Crnogorski izrodi skinuli su slavnu zastavu sa Dvora, izgazili je i uprljali urinom i izmetom


Na tzv. Podgorièkoj skupštini ukinute su crnogorska nezavisnost i sloboda, svrgnuta je nasilno dinastija Petroviæ Njegoš i kralj Nikola s prijestola Crne Gore, konfiskovana im je imovina, da bi potom slavna crnogorska zastava bila skinuta sa cetinjskog Dvora, zgažena i ljudskim urinom i izmetom uprljana na mjestu ðe je bio izvezen monogram crnogorskog suverena kralja Nikole I Petroviæa Njegoša. To je okupacionom srpskom pukovniku, docnijem generalu Dragutinu Milutinoviæu, komandantu Jadranskih trupa, rekao i crnogorski kapetan sa Èeva, poznati patriota i ustanik Ðuro Draškoviæ, saopštivši mu da su to uradili crnogorski izrodi. General Dragutin Milutinoviæ je to naveo u svojoj memoarskoj graði.
Crnogorsku zastavu poštovala je Otomanska imperija, sa kojom je Crna Gora vjekovima bila u ratnom konfliktu. Turci je nikada nijesu skrnavili iako se radilo o barjaku neprijatelja. Crnogorsku zastavu je u vrijeme okupacije 1916 - 1918 godine, Austro - Ugarska iz rojalistièkog pijeteta i obzira ostavila nedirnutu. Kad je 1941. godine Italija okupirala Crnu Goru ispoštovala je crnogorsku zastavu. Iako je bila okupator, nije joj palo na um da vrijeða, skrnavi ili ponižava crnogorski državni i nacionalni barjak. Kad je italijanska okupacija Crne Gore u Drugom svjetskom ratu, zamijenjena njemaèkom, takoðe crnogorska zastava nije skrnavljena. Elem, jedino je crnogorska zastava stradala 1918. godine.
Pod vladavinom dinastije Karaðorðeviæa u Crnoj Gori, od 1918. do 1941. godine, nad crnogorskim narodom i graðanima Crne Gore organi vlasti poèinili su brojne zloèine. Vršena su masovna hapšenja, politièka ubistva i teror nad narodom. Crnogorski oficiri su osamareni voðeni kroz varoši, spaljivane su majke s ðecom, sahranjeni Crnogorci su ekshumirani da bi mrtvi od strane vojske i žandarmerije bili strijeljani, dok je zabrana sahranjivanja na grobljima poginulih crnogorskih ustanika bila masovna pojava. Crnogorski graðani su moreni graðu, a sveštenicima crnogorskim bilo je zabranjeno da vrše vjersku službu i da prièešæuju narod ako ne polože zakletvu kralju Petru Karaðorðeviæu. Invalidima i ratnim udovicama nijesu priznavane penzije i invalidnine, ili su im oduzimane, ako nijesu položile zakletvu kralju Srbije. Zabranjeno je bilo nošenje crnogorske kape i narodne nošnje, porušeni su brojni istorijski i kulturni spomenici, poput obeliska velikom vojvodi Mirku Petroviæu, ocu kralja Nikole, srušena je Njegoševa kapela na Lovæenu, vezivana je stoka za Dvorac kralja Nikole na Cetinju i baèane su bombe na taj dvorac, posjeèen je stari istorijski brijest ispred Biljarde na Cetinju, skinuto je s Cetinjskog manastira staro zvono Ivana Crnojeviæa i pretopljeno da bi od njega bile izlivene mesingane kvake za vile bogataša, nelegitimno i nezakonito je ukinuta autokefalna Crnogorska pravoslavna crkva u postupku koji je trajao od 1918. do 1922. godine. U Cetinjskom dvoru od aprila 1919. godine pa nadalje, raširio se i raskomodio, zaposjeo ga je i koristio kao svoju rezidenciju, povjerenik beogradske vlade za Crnu Goru, odnosno, okupacioni civilni guverner u Crnoj Gori radikal Ivan Lola Paviæeviæ. Vojni okupacioni guverneri u Crnoj Gori postali su tada generali, najprije Aleksandar Stojièiæ, a potom i Milorad Mihailoviæ. Sva faktièka vlast, vojna i civilna, bila je u rukama srpskih trupa i èinovnika. Nakon sprovedene militarne okupacije Crne Gore 1918. godine, srpske oružane snage su zauzele i objekte koje su bili pod nadležnošæu i upravom Crnogorske pravoslavne crkve i državnih organa Crne Gore. Njegoševa rezidencija na Cetinju, istorijska "Biljarda", u kojoj je stolovao i knjaz Danilo Petroviæ Njegoš i u kojoj je bilo sjedište Crnogorskog senata, degradirana je ili ponižena toliko da je služila nekoliko godina za smještaj srpske artiljerije. Èak i kad je 1921. godine Bogoslovija otvorena u Biljardi na Cetinju, njeno istoèno dvorište sa okolnim zgradama služilo je za potrebe okupacione artiljerije. Crkvenu imovinu i zgrade, srpska vojska je, od 1918. godine, iskorišæavala bez ikakve nadoknade. Zgrade diplomatskih predstavništava (poslanstava, legacija) stranih država, koje su postojale na Cetinju u doba nezavisne Knjaževine i Kraljevine Crne Gore, po okupaciji i aneksiji Crne Gore od 1918. godine, korišæene su i upotrebljavane na takav naèin i sa tom svrhom da se poništi i unizi crnogorska diplomatska istorija i tradicija odnosa koje je Crna Gora imala, održavala i razvijala sa brojnim evropskim i vanevropskim velesilama i državama.


Jovan Plamenac: Naša je deviza vaspostaviti Crnu Goru sa svim njenim suverenim atributima


Ministar crnogorske izbjeglièke Vlade Milo Vujoviæ, u jednom pismu italijanskom ministru Sidniju Soninu, koji govori o stanju u Crnoj Gori iz Brindizija 28. novembra 1918. godine, navodi kako su srpske vlasti hapsile ugledne ljude iz Podgorice, da je srpska patrola u Podgorici lišila slobode Jovana S. Plamenca, kako su batinale mitropolita Mitrofana Bana i maltretirale dr Sekulu Drljeviæa, kako su internirale poznate liènosti, kao što su vojvoda divizijar Ðuro Petroviæ i brigadir Milutin Vuèiniæ u Trebinje itd.
Po osloboðenju iz zarobljeništva, srpske vlasti sprjeèavale su povratak u zemlju mnogim uglednim Crnogorcima koji su se protivili aneksiji Crne Gore Srbiji. Zato su vojvodu Ðura Petroviæa, generala Milutina M. Vuèiniæa, brigadira Jova Beæira i još neke crnogorske oficire zadržali u Mostaru, ne dozvolivši im povratak u Crnu Goru dok se èin pripajanja Crne Gore Srbiji ne završi.
Iz internacije su se poèetkom decembra 1918. godine vratili vojvoda Ð.Petroviæ, divizijar M.Vuèiniæ i drugi Crnogorci. Oni su stigli u Kotor, odakle su su se prebacili u unutrašnjost zemlje, povezujuæi se sa pristalicama crnogorske nezavisnosti i njene dinastije. Oni spadaju u krug vodeæih ljudi organizatora Božiænog ustanka crnogorskog naroda, koji je otpoèeo 24. decembra 1918, odnosno, 6. januara 1919. godine.
General Milutin M.Vuèiniæ bio je crnogorski suverenista i rojalista. Kao èovjek i oficir ustao je u odbranu institucija pravnog poretka i polièkog sistema Kraljevine Crne Gore. Izgarao je kao oficir i politièar sa ciljem da sprijeèi uništenje državnog integriteta i meðunarodnog subjektiviteta crnogorske države, odnosno, da osujeti velikosrpsku politiku nacionalnog porobljavanja i asimilacije Crnogoraca.
U vezi s tim treba reæi i ovo: istorijska je istina da je politièki i ustanièki, komitski pokret 1918. godine za obnavljanje crnogorske državne nezavisnosti i za stvaranje jugoslovenske konfederacije u kojoj æe Crna Gora biti ravnopravan subjekt, èlan i partner, imao veæinsku podršku kod crnogorskog naroda, ali da je on izgubio rat zbog premoæi okupacione oružane sile Kraljevine Srbije i spoljnjeg faktora, odnosno, velikih sila, dominantno Francuske, ali indirektno i drugih saveznika, koji su prepustili Crnu Goru na milost i nemilost beogradskom osvajaèu. U pismu crnogorskom komandiru Petru Gvozdenoviæu (jednom od glavnih organizatora i uèesnika Božiænog ustanka crnogorskog naroda na podruèju Katunske nahije i Cetinja i bratu od strica generala dr Anta Gvozdenoviæa, crnogorskog izvanrednog poslanika i opunomoæenog ministra u SAD), politièki voða ustanka i kasniji crnogorski premijer u egzilu Jovan Simonov Plamenac je 31. (1 decembra naveo suštinu politièke i ustanièke borbe crnogorskih "zelenaša", komita i emigranata. U tome pismu Jovan S. Plamenac navodi: "Naša je deviza: Vaspostava Crne Gore sa svim njenim suverenim atributima pa sljedstveno tome i narodno samoopredjeljenje prema postojeæem crnogorskom ustavu i parlamentarnim principima"
To je bila suštinska parola crnogorskih ustanika (èije su puške zagrmjele 24. XII 1918 / 6. I 1919. na okupacione trupe i domaæe izrode) koji su se borili s poklièem "Za pravo, èast i slobodu Crne Gore". Crnogorski "zelenaši" su bili protivnici bezuslovnog pripajanja Crne Gore Srbiji, koje se dogodilo na tzv. Podgorièkoj skupštini. Crnogorski zelenaši su se zalagali za ujedinjenje južnoslovenskih naroda i zemalja na konfederalnim principima, odnosno, na osnovama saveza nezavisnih i ravnopravnih zemalja. Suštinu njihovog politièkog angažmana (koja je kasnije prihvaæena u nešto izmijenje-noj formi i drugaèijim okolnostima) izrazio je kralj Nikola u "Proglasu Jugoslovenima", upuæenom iz progonstva, iz Nejia na Seni kod Pariza 7/20. oktobra 1918. godine, kada je, pored ostalog, naveo i ovo: "Braæo, sa najvišim zanosom, radošæu i oduševljenjem danas sveèano izjavljujem da želim - a uvjeren sam da istu želju ima i sav moj vjerni narod u Crnoj Gori - da i naša mila Crna Gora bude sastavni dio Jugoslavije, da èasno uðe u jugoslovensku zajednicu, kao što je èasno i do kraja za nju ratovala i stradala. Želim, da se složimo i bratski uredimo u jugoslovensku konf-ederaciju, u kojoj æe svak saèuvati svoja prava, svoju vjeru, uredbe i obièaje, u kojoj niko neæe smjeti na-metati prvijenstvo, veæ svi da budemo jednaki u èednim njedrima majke Jugoslavije, te da svak bratski i složno radi na njenu napretku i velièini u društvu slobodnih i prosvijeæih naroda".


Po planu Vuèiniæ bi sa Piperima, Lješkopoljcima i Zeæanima oslobodio Podgoricu i nastavio dalje


Dakle, u vrijeme stvaranja Kraljevine SHS crnogorski Dvor, Vlada i njihove mnogobrojne pristalice u Crnoj Gori zalagali su se za stvaranje Jugoslavije na principima saveza suverenih država (konfederacije) i tražili su vaspostavljanje Crne Gore kao države, kao i garantovanje prava crnogorskom narodu da se slobodno izjasni o državno - pravnom statusu Crne Gore u skladu s crnogorskim Ustavom i zakonima. Kad je postalo oèigledno da od takvog jugoslovenkog ujedinjenja nema ništa, crnogorski Dvor, Vlada, crnogorski ustanici i komiti, gerilci i crnogorski emigranti borili su se politièkim i diplomatskim, ali i oružanim sredstvima za nezavisnu Crnu Goru. Takvu politièku doktrinu zastupao je i divizijar Milutin M. Vuèiniæ. Poslije, u Kraljevini SHS / Kraljevini Jugoslaviji su crnogorski federalisti (kad je Vidovdanskim ustavom unitarizam i centralizam odnio pobjedu) parlamentarnom, politèkom borbom tražili da se poštuje Crna Gora, odnosno, da se unitarna država iz temelja preuredi i da postane federalna država u kojoj æe Crna Gora imati svoju posebnost i autonomiju kao njena ravnopravna federalna jedinica ili èlanica. Ali, tokom postojanja Kraljevine SHS/Kraljevine Jugoslavije, crnogorski federalisti se, u periodu od 1921. do 1941. godine, za to nijesu uspjeli izboriti.
Da se vratim pitanju organizovanja i izbijanja Božiænog ustanka crnogorskog naroda 24. XII 1918/ 6. I 1919. godine i uèešæa u njemu divizijara Milutina M. Vuèiniæa. "Neki od voða zelenaša na Cetinju bili su odluèili da dignu ustanak još krajem novembra i poèetkom decembra mjeseca, ali su ih od toga odvratili vojvoda Ðuro Petroviæ i brigadir Milutin Vuèiniæ. Ova dvojica su bili u internaciji i nijesu se odmah vratili u Crnu Goru, veæ su na povratku bili zadržani u Sarajevu, dok Podgorièka skupština ne svrši svoj posao. Pošto su se vratili u Crnu Goru došli su i na Cetinje, i sastali se sa voðama zelenaša. Razgovarali su i o ustanku, koji su izvjesni cetinjski zelenaši, kako je veæ reèeno, htjeli da podignu još u novembru, ali su oni od njih zahtijevali da ne preduzimaju ništa dok oni ne sprovedu organizaciju u svojim karajevima" - tvrdi dr Dimitrije - Dimo Vujoviæ u knjizi "Ujedinjenje Crne Gore i Srbije 1918" prema izjavi Petra Lompara, crnogorskog komandira i jednog od organizatora ustanka.
U jednom pismu koje je upuæeno sa Njeguša 1. decembra 1918. godine kapetanu Ðuru Draškoviæu sa Èeva i kapetanu Dušanu Vukoviæu iz Prediša (Bjelice) stoji da su ustanici odložili podizanje ustanka za odreðeno vrijeme "dokle vojvoda Ðuro Petroviæ i brigadir Vuèiniæ provedu organizaciju u svojim mjestima", kaže se, izmeðu ostalog, u tome aktu.
Vrativši se iz zarobljeništva u Crnu Goru, divizijar Milutin Mijajlov Vuèiniæ bio je jedan od organizatora Božiænog ustanka crnogorskog naroda 21. XII 1918. godine. On je intenzivno bio ukljuèen u prepisku i komunikaciju koja se tih dana živo odvijala izmeðu ustanièkih voða. U pismu kapetana crnogorske vojske Jovana B. Vujoviæa, upuæenom iz župe Dobrske 18. XII 1918. godine komandiru Ðuru Šoæu navodi se, pored ostalog u vezi sa organizacijom i pripremama ustanka, i to da general Milutin Vuèiniæ “nema snage da može zauzeti Podgoricu i održati je bez naše pomoæi, jer veli, da nema više vojske od 2 - 3 stotine Pipera i do stotine Rovèana sa Ivanom Bulatoviæem”.
U pismu popa Steva Drecuna mitropolitu Mitrofanu Banu, upuæenom sa Ljubotinja 18. XII 1918. godine, u kojemu ga obavještava o pripremi ustanka, kaže se i ovo: "Glavni voðe pokreta su: Jovan Plamenac, vojvoda Ðuro Petroviæ i Milutin Vuèiniæ. Veæina naroda izgleda da je nezadovoljna sa odlukom Podgorièke skupštine, zato što je Crna Gora pripojena Srbiji, a nije kao zasebna jedinica ušla u Jugoslovensku zajednicu. Kako èujem veæina naroda po svim plemenima pridobivena je za pokret". To pismo je Mitrofan Ban primio i predao ga okupacionom komandantu "Jadranskih trupa" generalu Dragutinu Milutinoviæu.
Jovan S. Plamenac je sastavio i pripremio plan o podizanju ustanka kojeg je, prema odreðenim izvorima i podacima, dostavio italijanskom novinaru, publicisti i agentu Ðovani Baldaèiju s upustvima da ga dostavi Crnogorskoj Vladi koja se nalazila u egzilu u Nejiu na Seni kod Pariza. Prema tome planu, koji je sadržavao 6 taèaka, a kojeg u originalu u manuskriptu nijesam uspio pronaæi, u taèki 2 govori se o obavezama generala Milutina Vuèiniæa ovako: "General Milutin Vuèiniæ, na èelu trupa iz Pipera, Lješkopolja i Zete napašæe Podgoricu i poæi æe ka Cetinju, prelazeæi preko Lješanske nahije. Njegove trupe sastaæe se sa trupama vojvode Ðura Petroviæa izmeðu Èeva i Lješanske nahije".


Uoèi ustanka okupaciona vlast hapsi organizatore za grad Podgoricu i sprovodi ih u zatvor Jusovaèa


Pored generala Vuèiniæa na prostoru Podgorice glavni organizatori ustanka bili su brigadir Andrija Raièeviæ, major Pero Vukoviæ, kapetan Božina Bašoviæ, te poruènici Marko Šušoviæ, Blažo Vukašinoviæ, Tomaš Grujoviæ, Panto Savoviæ, Radovan Savoviæ i drugi oficiri i èinovnici. Uoèi izbijanja ustanka, neposredno pred poèetak oružanih sukoba, general Milutin M. Vuèiniæ, brigadir Andrija Raièeviæ, te Stanko Markoviæ, Miloš Vuèiniæ i još nekolicina crnogorskih oficira i èinovnika, prilikom zasijedanja na Veljem brdu oko podizanja ustanka, kojemu je predsjedavao general Vuèiniæ, uhapšeni su od strane okupacionih vlasti zato što je jedan od uèesnika tog zbora izdao cijelu stvar. Sprovedeni su u zatvor Jusovaèa u Podgorici. Vlasti su namjeravale da ih strijeljaju, ali to se nije dogodilo zato što je u spašavanju pomogao komandir straže Savo Burzan. Zahvaljujuæi njemu zatvorenici su uspjeli da organizuju bjekstvo i da se preko Gruda i Klimenta domognu obale i da se brodovima prebace na italijansko tlo u Gaetu. Toj grupi crnogorskih patriota koji su pobjegli iz zatvora prilikom odlaska u egzil prikljuèio se na Æemovskom polju i komandir Blažo Markoviæ i zajedno s njima krenuo na izgnanièki patnièki put. General Milutin Vuèiniæ i grupa od 19 (devetnaest) crnogorskih prvaka uspijevaju da pobjegnu iz podgorièkog zatvora sa stražarima koji su ih èuvali. Pošlo im je za rukom da izbjegnu potjere koje su za njima organizovane i vršene. Izbjegli su za San ðovani di Medua, odakle su se, preko mora, prebacili u Italiju, koja je postala stjecište crnogorskih emigranata.
Jedan od glavnih aneksionista i politièki eksponent novouspostavljenog okupacionog režima, koji je sa sobom donio vatru i krv, uèesnik tzv. Podgorièke skupštine i jedan od rukovodilaca u njenom civilnom organu vlasti tzv. Izvršnom narodnom odboru - Risto Jojiæ izvijestio je u jednom telegramu upravo taj Odbor o uspjelom bjekstvu iz podgorièkog zatvora crnogorskog generala Milutina Vuèiniæa i njegovih saboraca. U tome telegramu, naime, Risto Jojiæ piše:
"Èetvorica od uhapšenih, Stanko Markoviæ, Miloš Vuèiniæ, Milutin Vuèiniæ i Andrija Raièeviæ pobjegli su jutros oko 3 i po sata iz kuæe u kojoj su bili privremeno pritvoreni, zajedno sa stražom koja ih je èuvala, a koja je bila sastavljena od žandarmerije. Ostali su jutros smješteni u donja odjeljenja monopola pod sigurnom stražom sastavljenom od vojnika i pod komandom pouzdana vodnika. Za bjeguncima su odmah po bjekstvu poslata odjeljenja vojske, a prema do sad dobivenim izvještajima izgleda da su uspjeli da pobjegnu preko Gruda u Klimente. Mislim da treba objaviti vlastima u svim pograniènim okruzima. Poslati su u pograniène krajeve Albanije pouzdani ljudi, naši Arnauti, sa zadatkom da ih preko svojih agenata prate i po moguænosti pohvataju ili pobiju. Mislim da otud treba o ovome izvijestiti francusku vojnu vlast u Skadru, kako bi imala od naše strane instrukcije, ako bi bjegunci eventualno pokušali da se preko Skadra doèepaju italijanskih vojnih vlasti. O ovome je izviješten povjerljivo i naš izaslanik u Plavu G. Božoviæ - Jojiæ".
Meðutim, namjera i akcija organa vlasti oko njihovog hvatanja ili pogubljenja bila je uzaludna. Nije dala nikakav rezuiltat. Pomenuti crnogorski patrioti uspjeli su da umaknu potjerama i da se prebace na italijansko tlo. Zastupnik komandanta mjesta Virpazar poruènik Petar Ostojiæ, u povjerljivoj depeši, br. 25, od 31. januara 1919. godine izvještava Komandanta "Jadranskih trupa" na Cetinju i navodi da je francuski general Franše Depere "u Skadru pozivao Jovana Plamenca da mu se prijavi sa društvom i stavi pod francusku zaštitu, ali se ovaj nije odazvao veæ još danas namjerava iz Medove otputovati za Brindizi. Njegovu grupu uveæali su nekoliko odbjeglica, meðu kojima je i brigadir Vuèiniæ", navodi u tome raportu poruènik Ostojiæ.
Neki od istaknutih voða crnogorskog ustanka, kao Jovan S. Plamenac i divizijar Milutin Vuèiniæ i brojni drugi, uspjeli su da se, nakon sloma ustanka, prebace na italijansko tlo. Oni su stigli u mjesto Kava u okolini Rima, ðe su se poèeli okupljati i organizovati crnogorski egzilanti, koji su izbjegli iz Crne Gore, ali i oni koji su pušteni iz zarobljenièkih logora u Austro - Ugarskoj. Na zboru na kojemu je prisustvovalo oko 200 Crnogoraca, održanom u selu Kava kod Rima 6. februara 1919. godine, održao je govor Jovan S. Plamenac.


Plamenac je naveo da su Srbijanci poèinili krajnja varvarstva nad crnogorskim narodom


U tome govoru Jovan S. Plamenac je, izmeðu ostalog, naveo kako æe Srbijanci "da nam oduzmu petovjekovnu tekovinu i da su oni poèinili krajnja varvarstva jadnom i bijednom Crnogorskom narodu, koji je danas imao da poživi iz trogodišnjeg ropstva, i da su poubijali naše znamenite ljude, našu braæu, roditelje, žene, djecu prilikom njihovog ulaska sa Francuzima 1918. godine u Crnu Goru"...
Znate li da je utekao iz Crne Gore brigadir Milutin Vuèiniæ koji nije mogao da gleda nepravdu od Srba nad bijednim crnogorskim narodom. Braæo Crnogorci, cio narod mene je ispratio i predao mi Božju amanet, da Vam kažem pozdrave njegove, koje æu kazati u Parlamentu pred pretsjednikom Konferencije mira Vudro Vilsonom, koji nam je zagrantovao samostalnu krunu Crne Gore, koju æe i dalje imat kralj Nikola na glavi na èelu crnogorskog naroda", navodi, uz ostalo, Jovan S. Plamenac u pomenutom svom govoru. (Vidjeti o tome: Okružno Naèelstvo Cetinje, br. 2130, Cetinje, 7. III 1919. godine- Komandi Zetske divizijske oblasti Cetinje).
U tome aktu okružni naèelnik Ljubomir Glomaziæ dostavlja Komandi Zetske divizijske oblasti prijepis (vjeran originalu) govora Jovana Plamenca u Rimu od 6. II 1919. godine. Vidjeti o tome i: dr Šerbo Rastoder, “Skrivana strana istorije”, Tom I, Bar, 1997, dok. br. 164, str. 260-261-262).
Od strane kralja Nikole I Petroviæa Njegoša pozvani su Jovan S. Plamenac i Milutin M. Vuèiniæ da doðu hitno u Pariz, ðe je bilo sjedište crnogorskog Dvora i Vlade u egzilu, što su oni i uèinjeli. Naime, iz Italije Jovan S. Plamenac, Milutin M. Vuèiniæ i Jovo Popoviæ izrazili su spremnost da poðu u Pariz, ðe je bilo oficijelno sjedište crnogorskog Dvora i Vlade. Nakon odreðenih peripetija i odlaganja, francuska ambasada u Rimu je izdala vize za Jovana S. Plamenca i divizijara Milutina M. Vuèiniæa, pa su oni 13. februara 1919. godine otputovali za Pariz. Kad su u Pariz stigli Jovan S. Plamenac, Milutin Vuèiniæ Petar (Pero) Vuèkoviæ i Vladimir Popoviæ otišli su u Neji u Dom Kraljevske crnogorske Vlade i sa ministrima Nikom Hajdukoviæem i dr Perom Ð. Šoæem razgovarali o Božiænjem ustanku i situaciji u Crnoj Gori i drugim temama i pitanjima. (Vidjeti o tome i: Nikola Niko Hajdukoviæ, “Memoari, Podgorica, 2000, str. 479). Nekoliko dana potom formiraæe se nova crnogorska izgnanièka vlada, u kojoj æe resor ministra vojnog preuzeti divizijar Milutin M. Vuèiniæ.
Iz Pariza je, potom, sada veæ kao ministar vojni, general Milutin M. Vuèiniæ naredio brigadiru Andriji Raièeviæu da sa grupom izbjeglica crnogorskih u Italiji formira "Komandu crnogorskih trupa", što je i uèinjeno. Velika je zasluga generala Vuèiniæa na organizovanju crnogorske izbjeglièke vojske u Gaeti i drugim gradovima u Italiji, kao i na zbrinjavanju crnogorskih izbjeglica. Crnogorskim patriotima, oficirima i vojnicima, uèesnicima Božiænog ustanka 1919. godine, koji su izbjegli u inostranstvo zbog terora kojeg su sprovodile srpske trupe u Crnoj Gori, general Milutin Vuèiniæ za postignute zasluge donosio je akte kojima su oni unapreðivani što se tièe njihovih vojnih èinova. Tako je general Milutin M. Vuèiniæ, u svojstvu ministra vojnog u crnogorskoj Vladi u egzilu, 17. maja 1919. godine izdao je rješenje kojeg je dostavio Komandantu Crnogorskih trupa u Gaeti brigadiru Andriji Raièeviæu. To Vuèiniæevo rješenje glasi ovako:
"Mojim rješenjem od danas, broj gornji, proizvodim sve kapetane podruène vam jedinice u èin komandira, poruènike u èin kapetana, potporuènike u èin poruènika, vodnike u èin potporuènika (za koje pošaljete mi spiskove), deseèare u èin vodnika, a redove u èin deseèara.
Ovo važi, kako za oficire stojeæe vojske, tako i za one narodne vojske, jedni i drugi moraju imati plate i jednaka prava.
Ukaze za odnosne èlanove podnijeæu Njegovom Velièanstvu Kralju.
Za niže èinove, izvolite sami izdat dekret svakom pojedinom.
Što se tièe dosadašnjih komandira dobiæe treæi stepen "DANILOVA ORDENA" - a naknadno, pak, izvršiæe se proizvodstva za starije èinove, povratkom u Domovinu.
Svi niži èinovi, koji ovim ne dobijaju èin potporuènika, odlikovani su medaljom za "HRABROST", kao i svi èinovnici graðanskog reda.
Ovo rješenje ne važi za sve one èinove više i niže koji se nalaze u zatvoru.
Što se tièe unapreðenja, ovo æe važiti i za sve naše drugove, koji ostaše vjerni Kralju i Domovini, a ne mogaše s nama izaæi.
Ministar Vojni, Brigadir Milutin Vuèiniæ" (Akt Ministarstva vojnog crnogorske Vlade, broj. 430- Ministar vojni brigadir Milutin Vuèiniæ- Gospodinu brigadiru Andriji Raièeviæu - Gaeta, 17. maj 1919).


Crnogorska Vlada u egzilu položila je zakletvu u hotelu “Meris” u Parizu


Milutin Vuèiniæ je bio nosilac najveæih crnogorskih i drugih priznanja i odlikovanja. Crnogorski suveren kralj Nikola I Petroviæ Njegoš je dekretom od 4/17. februara 1919. godine obrazovao novu crnogorsku Vladu i imenovao njene èlanove. Kralj Nikola je tada za predsjednika crnogorske Vlade, njenog ministra spoljnih poslova i ministra unutrašnjih poslova imenovao Jovana S. Plame-nca, za ministra vojnog divizijara Milutina M. Vuèiniæa, za ministra Pravde dr Pera Ð. Šoæa, a za ministra prosvjete i crkvenih poslova Pera Vuèkoviæa, dok je za ministra finansija imenovao Mila Vujoviæa, dok je minitsar poljoprivrede i graðevina postao Niko Hajdukoviæ. Oni su položili zakletvu pred kraljem Nikolom u hotelu “Meris” u Parizu, uz blagoslov dvorskog sveštenika arhimandrita Leontija Ninkoviæa (Vidjeti i: “Glas Crnogorca”, god 47, br. 64, 6/19 II 1919. godine i Nikola-Niko Hajdukoviæ, “Memoari”, Podgorica, 2000, str. 487). Nekoliko dana po imenovanju ove Vlade, podnio je ostavku ministar Niko Hajdukoviæ.
Program nove crnogorske kraljevke vlade objavio je 17. februara 1919. godine “Journal Officel”. Uèinio je to i zvanièni organ Kraljevine Crne Gore “Glas Crnogorca” u jedanom redakcijskom èlanku. Zapravo, prioriteti Vlade “odluène akcije”, kako je nazivana Vlada Jovana S. Plamenca, bili su, prema pisanju “Glasa Crnogorca” ovi:
“1) Borba na život i smrt, za poštovanje suvereniteta Crne Gore. Njeno integralno restauriranje jeste prva posljedica toga.
2) Potpuno skidanje onog lažnog vela od laži i kleveta, kojim zvanièna Srbija želi pokriti naše ogromne i nesebiène žrtve u ovom ratu. Isto tako, doæi do istine, te dokazati da je Crna Gora izdana od zvaniène Srbije èak i u onom èasu kad je, bez ikakvih uslova, plemenito i uzvišeno, sebe prinijela na žrtvu zvaniène Srbije.
3) Da se aboliraju nepravde prema Crnoj Gori što se tièe granica, teritorija i slièno”.
(“Glas Crnogorca”, god. 47, br. 64. 6/119. II 1919. godine)
Ove fundamentalne programske smjernice crnogorske Vlade u egzilu èinile su i kostur politièkog angažmana ministra Milutina M. Vuèiniæa. On je smatrao da treba voditi politièku borbu za oèuvanje nezavisnosti Crne Gore, koja je ugrožena agresijom od strane Srbije. Smatrao je da je restauracja Crne Gore odbrana njenog suvereniteta. Insistirao je na diplomatskoj, politièkoj energiènoj akciji kako bi se raskrinkale i razoblièile sve laži koje je politika zvaniène Srbije izrekla i plasirala na raèun i štetu Crne Gore, pogotovo oko njenog držanja u prvom svjetskom ratu. General Milutin M. Vuèiniæ, kompatibilno programu crnogorske Vlade, smatrao je legitimnim teritorijalnu ekspanziju ili proširenje Crne Gore na prostore koje su joj, po njihovom shvatanju, nacionalno i istorijski pripadale, a koje su conditio sine qua non njenog ekonomskog opstanka i razvoja. Tek ako se to, i kad se to postigne, kad, dakle, Crna Gora ostvari svoja prava, narod treba da se izjasni i odluèi svojom suverenom voljom, u skladu s crnogorskim Ustavom i zakonima i naèelom samoopredjeljenja o svome unutrašnjem politièkom ustojstvu i odnosima sa drugim državama.
U okupiranoj Crnoj Gori srpske militarne vlasti i crnogorski renegati su kuæu generala Milutina M. Vuèiniæa na Vranjskim njivama kod Podgorice tada opljaèkale i zapalile. Uèinjele su to regularne srpske oružane formacije, bjelaška omladina i druge militarne grupe predvoðene majorom Blažom Božoviæem i poruènikom Radojem Æetkoviæem. One su spalile “kuæu brigadira Milutina Vuèiniæa i njegove braæe i roðaka na Vranjskim Njivama. Jedan ðevojka iz te kuæe pokušala je da spasi svoju “škrinju” sa ðevojaèkom opremom, zbog èega je došlo do tuèe izmeðu nje i Æetkoviæa, pri èemu je ovaj, kako se prièa, izvukao “deblji kraj”. Poslije ovog sluèaja, svi Vuèiniæi, kao i njihovi bližnji koji su bili sposobni za oružje odbjegli su u planine. Nijesu se odmetnuli samo oni nad kojima su represalije veæ bile izvršene, nego i oni koji su te represalije oèekivali zbog solidarnosti sa prvima. Ovo je naroèito zapaženo u selu Crnci i Rijeka Piperska” , piše Nikola Tomanov Zec u svojim zabilješkama. (Nikola T. Zec, “Neèuvene represalije bjelaša”, feljton “Monitor”, br. 209, od 21. oktobra 1994, str. 47)
“Glas Crnogorca”, službeni organ Kraljevine Crne Gore, godina izlaska 47, Nej na Seni kod Pariza, br. 76, od 19. avgusta 1919. (po starom kalendaru), odnosno, 1. septembra 1919. godine ( po novom kalendaru) na strani 2 objavljuje u rubrici “KAKO JE U CRNOJ GORI” tekst naslovljen “PALIKUÆE”.


Srpska vlast se bojala generala Vešoviæa jer je iza sebe imao polovinu Vasojeviæa


U tekstu se navodi i ovo: “Meðu žrtvama beogradskih krvoloka nalaze se i porodica g. brigadira M. Vuèiniæa, ministra vojnog, èije su kuæe, kao i kuæa predsjednika Vlade g. Jovana Plamenca u Crmnici, spaljene i potpuno srušene, a pokretno imanje sve uništeno. Ista je sudbina, kao što doznajemo, postigla i porodice g. g. Marka Ðukanoviæa, predsjednika Državnog savjeta, koji je zatvoren u Jusovaèi, i Vuka J. Krivokapiæa, narodnog poslanika, koji je izbjegao u Italiju. Imanje im je uništeno, kuæe spaljene, a porodice izbaèene na ulicu bez krova, hljeba i odijela”.
U knjizi “Nekoliko stranica iz krvavog albuma Karaðorðeviæa - Dokumenta o zloèinima Srbijanaca u Crnoj Gori”, koja je u Rimu 1921. godine objavljena, u Kraljevskoj crnogorskoj državnoj štampariji, u izdanju Odbora crnogorskih izbjeglica, na strani 20, izmeðu ostalog, piše i ovo: “Tako, izmeðu mnogobrojnih drugih, popaljene su kuæe generala Joka Adžiæa (u Pivi); generala Ðura Jovoviæa (okolina Nikšiæa); današnjeg predsjendika crnogorske Vlade g. J. S. Plamenca (u Crmnici), današnjeg ministra vojnog, generala Vuèiniæa (na Vranjièkim njivama-Duklja, stara Dioklecija) i.t.d. Karakteristièno je, da druga kuæa g. Plamenca, koju ima u varoši Cetinju, nije zapaljena. Ona je od Srbijanaca samo pretvorena u zatvor. Tako isto nije zapaljena kuæa generala Vuèiniæa, koju ima u varoši Podgorici”.
U rodoljubivoj pjesmi “Smrt ili sloboda” autora R. Dedoviæa, napisanoj u Marselju decembra 1919. godine, a objavljenoj u emigranskom “Glasu crnogorca” i “Državnom kalendaru Kraljevine Crne Gore za 1920”, nalaze se i ovi stihovi: “/ Pregledajte brda i doline/ Viðeæete grdne ruševine/ I od skoro crne paljevine/ Kod Moraèe na Vranjinske Njive/ Bjele dvore vojvode Mijajla/ Pune nekad gospodstva i sjaja/ Zapališe dom junaka starih/ Obijesni Huni i Tatari/ što ne šæeše njegovi sinovi/ Srbijanski postati robovi /”.
General Milutin M. Vuèiniæ bio je jedna od najuticajnijih liènosti u crnogorskoj emigraciji. Bio je èovjek, oficir i politièar od integriteta i nesalomljivih principa. Vjeran Domovini, njenoj Zastavi i Kruni, general Milutin M. Vuèiniæ bio je na vrhu piramide u nomenklaturi i hijerarhiji vlasti legalnih i legitimnih organa Kraljevine Crne Gore u progonstvu. Jedno vrijeme bio je ministar vojni u Vladi èiji je predsjednik bio Jovan S. Plamenac od 17. februara 1919. do juna 1921. godine.
Crnogorska Vlada u egzilu je u pogledu ponovnog podizanja narodnog ustanka u Crnoj Gori protiv srpske okupacije i nasilne aneksije u drugoj polovini 1919. godine “polagala je izvjesnu nadu i na aktivnost generala Radomira Vešoviæa, sa kojim je stupila u kontakt. Poèetkom novembra 1919. godine bio je stigao u Rim jedan njegov izaslanik koji je u crnogorskom Konzulatu razgovarao o moguænostima za dizanje ustanka, o oružju i slièno. 6. novembra je ovaj delagat upuæen iz Rima u Gaetu, da mu se da roba i drugo što treba. U isto vrijeme se preporuèuje da se on najbolje doèeka, kako bi odnio što bolji utisak “jer æe on u svemu izvijestiti Radomira Vešoviæa”. Ali ovo povezivanje s Radomirom Vešoviæem nije dalo rezultata, jer se on nije usudio na otvorenu akciju, a bio je i onemoguæen, jer se na njega sumnjalo i stalno su ga pratili”.(Dr Dimitrije- Dimo Vujoviæ, “Ujedinjenje Crne Gore i Srbije”, Titograd, 1962, str. 443-444)
U izvještaju zastupnika Povjerenika beogradske Vlade za Crnu Goru V. Jovanoviæa, pov. br. 1317, od 30. avgusta 1919. godine, poslatog sa Cetinja komandantu Zetske divizijske oblasti na Cetinju pominju se veze generala Radomira Vešoviæa sa nezadovoljnicima, komitima iz Rovaca, govori se o njegovoj agitaciji u svome kraju i tvrdi se, pored ostalog, da general Vešoviæ “za sobom ima polovinu Vasojeviæa”, te da je general Vešoviæ nezadovoljnicima postojeæim stanjem “pisao, da æe u Crnoj Gori biti opšti ustanak uskoro i da je u vezi s Milutinom Vuèiniæem”.
Veze izmeðu ministra vojnog crnogorske Vlade u egzilu generala Milutina M. Vuèiniæa sa generalom Radomirom Vešoviæem koji se nalazio u Crnoj Gori pominju se i u službenom aktu Ministarstva Vojske i Mornarice Kraljevine SHS od 14. novembra 1919. godine, koji je iz Beograda poslat Ministarstvu unutrašnjih djela Kraljevine SHS.


Poruènik Joksimoviæ je dobio od srpske Vlade 40.000 dinara da ubije Vešoviæa


U tome dokumentu, kojeg je, po zapovijesti ministra vojnog, dostavio naèelnik Opšteg vojnog odjeljenja pukovnik Mih. Lj. Jovanoviæ navodi se sadržina dopisa Vrhovne komande Vojske Kraljevine SHS od 11. novembra 1919. godine u kojoj se tvrdi da je komandant II Armijske oblasti od 4. novembra 1919. godine dostavio Vrhovnoj komandi izvještaj komandanta Zetske divizijske oblasti od 28. oktobra 1919. godine.
U tome izvještaju stoji da je general Vešoviæ u Andrijevici agitovao protiv postojeæeg stanja, da je uspostavio vezu sa crnogorsim komitima, da general Vešoviæ pronosi “glas da je poruènik Nikola Joksimoviæ, koji je bio tamo na odsustvu, dobio od srpske Vlade 40.000 dinara da Vešoviæa ubije” te, izmeðu ostalog, da je “Novica Jovanoviæ iz sreza Andrijevaèkog ponio mnogo novca za Vešoviæa od ðenerala Vuèiniæa, koji je u San ðovani Di Medua. Novac nije mogao prenijeti, ali je donio pisma”, navodi se u tome aktu Ministarstva vojnog, koji je, pored Ministarstva unutrašnjih poslova, dostavljen i predsjedniku Ministarskog savjeta i Ministarstvu inostranih djela Kraljevine SHS. ( Vidjeti: Arhiv Jugoslavije, Beograd, 335, f 20).
Crnogorski Dvor i Vlada su se tokom emigrantskog perioda, naroèito od 1919. godine, pa nadalje, suoèavali i sa velikim finansijskim problemima. Nijesu imali dovoljno sredstava za svoje izdržavanje, niti za normalan rad. Nedostatak adekvantih novèanih sredstava znanto je otežavao njihovu politèku misiju i umanjivao šanse za uspjeh njihove politièke akcije. U odreðenim sistuacijama èak je prijetila opasnost da crnogorski zvaniènici u egzilu završe na ulici. Tako je, na primjer, Milutin Vuèiniæ iz Nejia na Seni kod Pariza 29. maja 1920. godine, pisao Jovanu S. Plamencu: “Svi æemo biti izbaèeni iz pansiona i stanova ako odmah telefonom ne pošaljete kojega ðavla”.
Kralj Nikola I Petroviæ Njegoš je umro u Kap Antibu na jugu Francuske 16. februara /1. marta 1921. godine u jednoj kuæi koja nosi ime “Villa Liserons” (“Vila Krinova”). Njegovi posmrtni ostaci prenešeni su u Italiju i sahranjeni u Ruskoj pravoslavnoj crkvi u San Remu 5. marta 1921. godine. Na pogrebu kralja Nikole, na procesiji prenošenja njegovih posmrtnih ostataka iz Kap Antiba u San Remo i njihovom sahranjivanju u tamošnjoj crkvi, bio je i ministar vojni u crnogorskoj Vladi divizijar Milutin M. Vuèiniæ. Divizijar Milutin M. Vuèiniæ pratio je, zajedno sa ostalim èlanovima crnogorske Vlade, kao i èlanovima dinastièke familije, iznošenje kovèega sa mrtvim tijelom kralja Nikole iz “Vile Liseron” u Kap Antibu i uèestvovao u njegovom sprovodu brodom za San Remo u Italiju. Kad je povorka stigla u San Remo, kovèeg sa mrtvim tijelom kralja Nikole iznešen je sa broda i smješten u mrtvaèka kola. U tom sprovodu u San Remu, koji se odvijao njegovim ulicama do Ruske Pravoslane crkve, u kojoj æe biti sahranjem, uèestovao je, izmeðu ostalih, i crnogorski ministar vojni divizijar Milutin M. Vuèiniæ.
Jedan od istaknutih crnogorskih oficira, boraca i egzilanata komandir Marko Vuèerakoviæ u ime “Komande crnogorskih trupa u Paduli”, broj 315, šalje dopis, kao njen komandant, iz Padule 1. maja 1921, godine, Ministru vojnom divizijaru Milutinu Vuèiniæu u Rim, u kojemu govori o raskolu meðu Crnogorcima u Italiji, te o pobuni meðu odreðenim oficirima i vojnicima u okviru bataljona pod njegovom komandom. (Vidjeti: Državni Arhiv Crne Gore, FEV, f 89)
Komandant crnogorskih trupa u Paduli (Italija) komandir Marko Vuèerakoviæ, u izvještaju crnogorskom ministru vojnom divizijaru Milutinu Vuèiniæu u Rimu, iz Padule, 10. maja 1921. godine, piše o djelovanju italijanske vojne komisije u Paduli, istièuæi da su u nju 6. maja 1921. godine stigli njeni èlanovi, koristeæi se jednim Crnogorcem, koji je “meðu ovdašnjim Crnogorcima, otpoèeo propovijedati o propasti crnogorskog pitanja, govoreæi da Komisija ima za cilj izvršiti obaveze Rapalskog ugovora, ali to isto, hoæe da izvrši postepno, neosjetno, tako kako æe do 1. jula t. g. svi Crnogorci biti istjerani iz Italije”. U tome izvještaju komandir Marko Vuèerakoviæ upoznaje divizijara Milutina Vuèiniæa i sa time da je 7. maja 1921. godine èlan Italijsnskle komisije kapetan Karabinijera, poruèio Vuèerakoviæevom tumaèu Lopièiæu u prisustvu nekoliko crnogorskih oficira sljedeæe: “Pitanje Crne Gore propalo je u Rapalu, ali se te stvari na javnost ne mogu iznositi odmah, veæ postepeno”.


Italijani su slali emisare da propovijedaju meðu Crnogorcima o nužnoj propasti Crne Gore


Potom Vuèerakoviæ piše Vuèiniæu kako je pomenuti italijanski kapetan saopštio Lopièiæu, koji je izrazio nevjericu u njegove rijeèi, u odgovoru sljedeæe: “Vaša je stvar propala. To je i ministar Sforca na jednoj sjednici rekao”. U tome izvještaju ministru vojnom divizijaru Milutinu Vuèiniæu crnogorski komandir Marko Vuèerakoviæ akcentuje kako su pukovnik Atilio Viðevano “kao i ostali èlanovi komisije neprijatelji naše stvari”, a kao povod za to navodi niz razloga: da “komisija govori o propasti crnogorskog pitanja, da je pukovnik javno rekao da æe se crnogorska zastava smješiti na grobu kralja Nikole”, te da je pukovnik Viðevano poslao svoje emisare da propovijedaju meðu tamošnjim Crnogorcima o propasti Crne Gore i da ih nagovara “da i dalje ne ostanu u Italiju pod barjakom”; da je pukovnik Viðevano 9. maja 1921. godine održao govor Crnogorcima u kojima ih “savjetuje da idu koje kud”, te da se Crnogorci “upisuju ðe koji želi iæi” itd. U tome aktu Vuèerakoviæ upoznaje Vuèiniæa i sa time da je tamošnji italijanski komandant Presidijo “naš odlièan prijatelj”, te da je njemu zabranjeno održavanje kontakta sa Vuèerakoviæem. Taj dokument sadrži i Vuèerakoviæevu tvrdnju da je on izolovan od strane italijanskih vlasti, da ga prati njena javna i tajna policija, da je “zabranjen bez razlike svakom ulazak kod mene u sobu” itd. Vuèerakoviæ tvrdi da je od oficira u Paduli sa njim ostalo 27, a od nižih èinova “ostalo je veoma malo” od 30-40. U tome izvještaju ministru Vuèiniæu komandir Vuèerakoviæ navodi da je pomenuta italijanska komisija “obustavila svoj rad” u Paduli itd. U tome pismu Vuèerakoviæ izražava svoju gorèinu, protest i osudu protiv onih Crnograca iz Padule koji su se izjasnili da se vrate u Crnu Goru.
U ime “Komande Crnogorskih trupa u Italiji” zastupnik komandanta komandir Krsto Zrnov Popoviæ, iz Gaete 15. maja 1921. godine, piše ministru Milutinu M. Vuèiniæu u Rim, o situaciji meðu crngorskim formacijama u Fonte dž Amore (Sulmoni); o tome da su buntovnici veæim dijelom napustili tamošnii garnizon, a da je jedan dio izjavio italijanskim vlastima “da neæe nikako napuštati Crnogorske trupe”.
U izjavi grupe crnogorksih oficira u Gaeti protiv politièkih i drugih postupaka Jovana S. Plamenca italijanskom izaslaniku Viðeni, u Gaeti 19. maja 1921. godine, pored ostalog, upuæuje se prijekor i kritika ministru vojnom divizijaru Milutinu Vuèiniæu na njegovo držanje u Božiænom ustanku 1919. godine, pa se, u tom smislu, u tome aktu veli i ovo. “Ministar Vojni brigadir Milutin Vuèiniæ- Njegova je bila dispozicija da zauzme varoš Podgoricu, uoèi ustanka kad je treba s vojskom da je pripravan dozvolio je sebe da ga uhvati neprijatelj u njegovu kuæu na spavaæoj postelji”.
Rezervni crnogorski komandir Nikoviæ sa društvom je poslao hitan izvještaj maja 1921. godine ministru vojnom divizijaru Milutinu M. Vuèiniæu, u kojemu se govori o postupanjima italijanskog izaslanstva u Gaeti 14. i 16. maja 1921. godine, agitaciji i propagandi koju je širila pratnja italijanskog izaslanstva itd, te dostavlja tekst protesta crnogorskih oficira predat 16. maja 1921. godine izaslaniku italijanske Vlade pukovniku Viðevanu.
Komandir Marko Vuèerakoviæ iz Padule, 22. maja 1921. godine, dostavlja ministru vojnom divizijaru Milutinu M. Vuèiniæu u Rimu spisak od 70 Crnogoraca, koji su otputovali za Crnu Goru 21. maja 1921. godine.
Jovan S. Plamenac je, podnijevši ostavku na dužnost predsjednika crnogorske Vlade u egzilu, uputio iz Rima 4. jula 1921. godine pismo komandantu “Crnogorskih trupa u Italiji” koje glasi:
“ Molim Vas saopštite oficirima i vojnicima što slijedi:
Veæ je više od dvije godine od kad mi je bila povjerena od Nj. Velièanstva, našeg Velikog i nikad nezaboravljenog Kralja Nikole dužnost Predsjednika Kraljevske Vlade.
Rezultat rada Vlade, u kojoj sam imao èast predsjedavati svršio se, kao što ste veæ èuli, pobjedom, sa jednom našom velikom diplomatskom pobjedom, koja je prvi korak ka konaènoj i skoroj pobjedi i slobodi naše muèenièke Otadžbine.
Kao i na bojnom polju, tako i ovdje u ovoj lijepoj zemlji velikoga i nama prijateljskog naroda Italijanskog, vi ste herojski izvršili svoju dužnost prema Kralju i Otadžbini. Vaše mužanstveno, dostojanstveno i nepokolebljivo držanje, vaša vjernost zakletvi i Vaše patnje i muke doprinijeli su mnogo i mnogo našoj zajednièkoj pobjedi.
Ja sam uvjeren da æete vi biti sreæni kad saznate to, i da æete biti spremni, ako bi to trebalo, podnijeti i veæe žrtve u borbi sa neprijateljima Crne Gore, nalazeæi da to zahtijevaju više ineteresi Otadžbine ja sam dao ostavku na položaj Predsjednika Kraljevske Vlade.”

Italijanske vlasti su obeæale da neæe tjerati Crnogorce da idu u Jugoslaviju


“Ta je dužnost povjerena od strane Nj. V. kraljice Namjesnice mom uvaženom kolegi g. divizijaru Milutinu Vuèiniæu, koji je obrazovao Vladu, koja æe u politici i u odbrani prava Crne Gore iæi istim putem kojim je išla i moja Vlada.
Što se mene tièe ja ostajem do kraja, ma kakav on bio, sa vama - diènim sinovima Crne Gore i sa novom Vladom, koju æu iskreno i stalno pomagati, što i vama iskreno preporuèjem, jer æe to time jedino doæi do velikog cilja kome težimo.
Zahvaljuæi vama svima na povjerenju i pomoæi koju ste mi ukazivali i na junaèkom Vašem držanju, pozivam vas da sa mnom zajedno uzviknete.
Živio Nj. V. kralj Mihailo I!
Živjelo Nj. V. kraljica Namjesnica!
Živjela Crnogorska vojska!
Živjela Crna Gora!

Bivši Predsjednik Ministarskog Savjeta Jovan S. Plamenac”.

Poslije ostavke Plamenèeve Vlade, general Milutin M. Vuèiniæ dobija od regentkinje kraljice Milene mandat za formiranje nove crnogorske izganièke Vlade. Naime, dekretom kraljice Milene od 15/28. juna 1921. godine formirana je crnogorska Vlada u sastavu: divizijar Milutin Vuèiniæ, predsjednik Vlade, ministar vojni, zastupnik ministra unutrašnjih poslova, zastupnik ministra finansija, dr Pero Ð. Šoæ, ministar spoljnih poslova i Vladimir Ð. Popoviæ, ministar pravde, zastupnik ministra privrede, zastupnik ministra prosvjete i crkvenih poslova. Sjedište crnogorske Vlade iz Pariza prenosi se faktièki u Rim. Crnogorska vojska u Gaeti je, iz Rima 4. jula 1921. godine u zvanièkom saopštenju informisana o formiranju nove crnogorske Vlade. Taj kominike glasi:
“Gospodine Komandante,
Izvolite izvijestiti podruène oficire i vojnike o šljedeæem:
Vlada G. Jovana Plamenca podnijela je ostavku zbog Viših interesa Otadžbine.
Nj. V. Kraljica Namjesnica povjerila mi je obrazovanje nove Vlade, koja je ovako sastavljena:
Predsjednik Ministarskog savjeta, ministar Vojni i zastupnik ministra Unutrašnjih Poslova divizijar Milutin M. Vuèiniæ;
Ministar spoljnih poslova dr Pero Ð. Šoæ.
Ministar pravde, zastupnik Ministra Narodne privrede i Graðevina i Zatupnik Ministra prosvjete i crkvenih poslova Vladimir Ð. Popoviæ.
Program Vlade je isti koji je i prošle t. j. borba do kraja, bez obzira na žrtve za èast, pravo i slobodu Crne Gore.
Primajuæi tešku i punu odgovornost i dužnost hitam da Vas, u ime Kraljevske Vlade, najiskrenije pozdravim i da Vam èestititam na junaèkom i muškom držanju dostojnom potomaka sa Careva laza i Vuèjeg dola. Vi ste se dostojno odužili Otadžbini i ideji radi koje stradamo. Uvjeren sam, da æete na tom putu, koji je pribavio divljenje prema Vama, muèenicima i junacima, i prema našoj herojskoj Otadžbini izdržati i dalje do konaène pobjede, koja mora nastupiti.
Predsjednik Ministarskog savjeta
ministar vojni:
divizijar Milutin Vuèiniæ”.
(Vidjeti o tome. “Glas Crnogorca”, god 49, br. 93, 26. VII /8. VIII 1921. godine)
Ministar vojni i predsjednik crnogorske Vlade divizijar Milutin M. Vuèiniæ je, iz Rima 4. jula 1921. godije uputio naredbu svim komandantima garnizona Crnogorske vojske u Italiji, koja se tièe daljeg njihovog statusa, a koja glasi ovako:
“Gospodine Komandante,
Saopštava Vam se što slijedi:
Vlasti Kraljevine Italije neæe primoravati nikoga da nasilno ide u Jugoslaviju. Dosadanji postupci, kako nam je saopšteno prema crnogorskim oficirima i vojnicima biæe prekinuti.
Moguæ je, da æete ovih dana biti ponuðeni da primite novac i ostalo. U tom sluèaju izvolite zablagodariti najsrdaènije velikome i plemenitome narodu italijanskom i parlamentu, koji je bio jednodušan u intervenciji za vas i za Crnu Goru.
Što se tièe primanja novca to izjavite, da želite da se sporazumijete prethodno sa Kralj. Vladom, te prema tome da vam se ostavi rok od 7-8 dana.
U tom meðuvremenu biæe obrazovana i vlada italijanska, kad æe nam tek biti moguæe riješiti što treba u buduæe da radimo. Jedino što možete tražiti je to: da vam se dade neka privremena pomoæ (nasušni hleb) za izdržavanje.
Preporuèujem vam najozbiljnije da se držite dostojanstveno, kao i do sada, da se najljubaznije odnosite prema vlastima i graðanstvu.
ministar vojni,
predsjednik Ministarskog Savjeta:
divizijar M. Vuèiniæ”.
Crnogorski komandir Marko Vuèerakoviæ iz Rima 14. jula 1921. godine dostavio je divizijaru Milutinu Vuèiniæu izvještaj o zbivanjima u Paduli povodom sprovoðenja u djelo odluke italijanskih vlasti o raspuštanju crnogorske vojske u egzilu, te o otporu koje su tome èinu crnogorski oficiri i vojnici pružili, kao i o odreðenenim represivnim mjerama koje su prema njima primijenjivane.


Italijanska i srpska vlast su se dogovorile o likvidaciji crnogorske izbjeglièke vojske


Crnogorski komandir, ustanièki i komitski voða Ivan Bulatoviæ je podnosilac i potpisnik “Izvještaja o ustanku bataliona Rovaèkog (Naroda plemena Rovaca) za odbranu prava i èasti Crne Gore za period od 13. novembra 1918. do jula 1920. godine”. Taj izvještaj komandir Ivan Bulatoviæ je podnio 29. oktobra 1921. godine iz mjesta Sulmano /Fonte DÈ Amore/. U tome opširnom izvještaju o vezama rovaèkih ustanika i divizijara Milutina M. Vuèiniæa on veli i ovo:
“Èim je donešena odluka u Podgorici od strane skupa srbijanskih plaæenika, 13. novembra 1918. godine, munjevitom brzinom prošao je kroz narod taj zli glas i odmah se u narodu viðelo-poslije nekoliko održanih sjednica, da Podgorièku odluku ni u èemu ne priznaje.
U kratkom roku iza toga, da bih dobio orijentaciju za dalji rad poslao sam svoga brata Živka P. Bulatoviæa, kog G. dvizijara Milutina Vuèiniæa i zatražio od njega instrukcije, šta se ima raditi- pošto je moj brat dokazao G. divizijaru Vuèiniæu, da je pleme protivno odluci Podgorièkog skupa i da mu se stavlja na raspoloženje za dalji rad.
G. divizijar Vuèiniæ to je primio k znanju i poslao mi usmenu naredbu da sam u pripravnosti sa što višim brojem ljudi i da æe mi naknadno uputiti nareðenje.
Kad je takva naredba došla, pošao sam po èetnim okruzima i pozvao kom. Ibra Bulatoviæa, kap. Pera Miniæa, oficire Jovana, Atanaska i Boža Bulatoivæa, poš. èinovnika Iliju Bulatoviæa i Milutina P. Bulatoviæa, Vukosava Vlahoviæa, Vidaka Šæepanoviæa i Milovana M. Bulatoviæa i u saglasnosti s njima saèinio pismenu zakletvu da se borimo za pravo Crne Gore do potonjega; na zakletvu potpisalo se stotinu osamdeset (180) Rovèana uglednih ljudi u plemenu Bulatoviæa, Vlahoviæa i neki broj Šæepanoviæa, koji sa sobom sa starješinstvom drže cijelo pleme.
Odmah iza toga dobio sam povjerljivu naredbu od G. divizijara Vuèin-iæa, koja se po proèitanju imala povratiti i u kojoj je izmeðu ostaloga stojao i to: “Da se vojska organizira i krene za Podgoricu (Pipere)”.
U roku odmah vojska se organizirala i gotova bila za polazak, u samom kretanju došla je druga naredba, koja je glasila “Da se obustavi kretanje do dalje naredbe”. Kretanje se obustavilo, a iza toga momentalno doðe pozivnica za naprijed (kretanje), na pozivnici potpisat je kom. Pero Vukoviæ i kom. Stevo Vuèiniæ. Kretanje je odmah uèinjeno za Pipere sa ono vojnika što se našlo na okupu, a drugim nareðeno, da se kreæe odmah”, navodi komandir Ivan Bulatoviæ u svome izvještaju. (Vidjeti o tome: Državni Arhiv Crne Gore, FEV, Ministarski savjet, f. 111-114 i dr Šerbo Rastoder, c.d. Tom IV, Bar, 1997, dok. br. 1477, str. od 1933 do 1940)
Nakon zakljuèenja Rapalskog ugovora 12. novembra 1920. godine (Rapal je izletište kod Ðenove), izmeðu Italije i Vlade Kraljevine SHS došlo je do napuštanja Crne Gore i njenih prava i težnji od strane italijanske državne politike i njene diplomatije. Italija je, naime, Rapalskim ugovorom, u pogodbi sa beogradskom Vladom, priznavši Kraljevinu SHS, zarad odreðenih teritorijalnih kompenzacija i koncesija, odluèila kao naknadu za to, da obustavi izdržavanje crnogorske vojske, da je razoruža i rasformira i da protjera crnogorske emigrante sa svoje teritorije. Na tajnim pregovorima u Rapalu izmeðu grofa Sforce i srpskih i jugoslovenskih politièara bilo je utanaèeno da se likvidira crnogorska izbjeglièka vojska i politièka emigracija u Italiji. Zakljuèenjem Rapalskog ugovora 12. novembra 1920. godine, izmeðu Italije i Vlade Kraljevine SHS odreðene su granice izmeðu dvije države na kopnu i moru. Tako je de facto crnogorska izbjeglièka vojska u Italiji prestala da postoji sredinom 1921. godine. Rimska Vlada se obavezala beogradskoj Vladi da æe crnogorske politièke emigrante ukloniti sa svoje državne teritorije. Svjesna te èinjenice, crnogorska Vlada u progonstvu je preduzela neophodne akcije kako bi izdejstvovala da Vlada SAD dozvoli useljenje na njenu terioriju onim crnogorskim emigrantima koji nijesu bili spremni da se vrate u Kraljevinu SHS. Tako je veliki broj Crnogoraca uspio da se prebaci na tlo SAD, da se tamo nastani, ali i da se politièki udruže i organizuje. U SAD su docnije otišle istaknute liènosti crnogorske politièke emigracije, meðu kojima i Jovan S. Plamenac, Milo M. Vujoviæ, Nikodim Janjuševiæ i drugi. Crnogorski emigranti iz Italije otišli su tokom 1921. i 1922. godine, pored SAD, i u druge zemlje: Argentinu, Belgiju, Tursku, Rusiju...


Tokom 1921. godine došlo je do raznih podjela meðu izbjeglim crnogorskim vojnicima u Gaeti


Èinjenice da je tokom 1921. godine došlo do pubune u crnogorskoj izbjeglièkoj vojsci u Gaeti (kad je došlo do polarizacije na pristalice i protivnike Jovana S. Plameneca), te da su italijanske vlasti pristupile razoružanju crnogorskih oficira i vojnika, oznaèavale su, u osnovi, posljednju etapu u likvidaciji crnogorske izbjeglièke vojske i politièke emigracije na tlu Italije. Atilo Viðevano, pukovnik italijanske vojske, je po nalogu svoje vlade, odnosno, njenog ministra Karla Sforce, dobio zadatak da razoruža crngoorski odred u Gaeti. On je tokom marta i aprila 1921. godine bio u Gaeti da bi sproveo Sforcin nalog da se energiènim mjerama riješi pitanje crnogorskih izbjeglica i trupa u Gaeti. Pukovnik Atilio Viðevano sprovodio je u djelo dobijeni zadatak razoružanja crnogorskog odreda u Gaeti, èije je pripadnke u manjim grupama upuæivao u razna mjesta u Italiji. O stanju meðu Crnogorcima u Gaeti Viðevano je izvještavao Sforcu. Pukovnik Viðevano bio je u Gaeti i u maju i u junu 1921. godine i o tome izvještavao je Sforcu. Viðevano, pored ostalog, referiše da su pripadnici crnogorske vojske u Gaeti bili meðusobno podijeljeni i suprotstavljeni u razlièite tabore, da je dominirao nered i neposlušnost, te da je od ukupno 1.212 oficira i vojnika, njih 487 odluèilo da ostane u Gaetu, a da je njih 725 dalo saglasnost da odu iz Gaete i poðu u druga mjesta ili se vrate u Kraljevinu SHS. Viðevano je uèinio prijedlog da crnogorski odred treba razbiti i rastrjerati na dva naèina: prekidajuæi njegovo izdržavanje i slanjem preostalih vojnika i oficira u druge zemlje. Taj izvještaj pukovnika Viðevana upuæen je Sforci, Rodinu i Badolju i nosi datum 28. maj 1921. godine. (Vidjeti o tome: dr Dragoljub Živojinoviæ, “Crna Gora i Italija 1914-1925”, Beograd, 1998, str. 396 i 398 i 400). Potom je ministar rata u italijanskoj vladi Ðulije Rodino zapovijedio svim podruènim komandantima da okonèaju rasturanje crnogorskih vojnih formacija u Gaeti, Sulmoni, Paduli i Viktoriji. Njegova naredba predviðala je i protjerivanje tih crniogorskih izbjeglica iz Italije. Crnogorska vlada je preduzela nužne korake da sprijeèi realizaciju pomenute Rodinove naredbe. Ubrzo je Vlada Ðovani Ðolitija, u kojoj je ministar rata bio Ðulije Rodino, a spoljnih poslova Karlo Sforca 21. juna 1921. godine podnijela ostavku, a 27. juna 1921. godine i Sforca je napustio svoju funkciju. Potom je formirana nova italijanska vlada na èelu sa Bonomijem 4. jula 1921. godine, a crnogorska Vlada je pokušala da od nje izdejstvuje da promijeni stav prema crnogorskim trupama u Italiji, ali u tome nije uspjela. Potom je krajem 1921. godine rasturena crnogorska vojska u Italiji i ako je crnogorska vlada formalno njen prestanak konstatovala 1922. godine.
General Milutin M. Vuèiniæ je, kao oficijelni crnogorski zvaniènik, kao ministar vojni i, docnije, ministar predsjednik, pokušao tokom 1921. godine sve što je bilo u njegovoj moæi ne bi li se sprijeèila dalja eskalacija pobune i raskola meðu crnogorskim vojnicima i oficirima u Gaeti i ponovo uveo red i disciplina meðu njima, ali to je išlo veoma teško. Tako je 14. marta 1921. stigao s tim ciljem u Gaetu u svojstvu vojnog ministra, gdje su grupe pobunjenih crnogorskih oficira i vojnika odbile da ga pozdrave i doèekaju zbog èega je on bio primoran da ode za Formiju, a potom i za Rim. Takoðe, sva nastojanja divizijara Milutina M. Vuèiniæa od kada je preuzeo kormilo crnogorske Vlade u egzilu, da se sprijeèi rasturanje crnogorskih trupa u Gaeti i drugim gradovima, odnosno, da zaustavi njihovo raspuštanje i razoružanje od strane italijanskih vlasti nijesu donijela plodotvoran rezultat.
Naime, kad je formirana nova italijanska vlada 4. jula 1921. godine na èelu sa predsjednikom Ivano Bonomijem, crnogorska vlada u egzilu, koja je tih dana formirana na èelu sa divizijarom Milutinom M. Vuèiniæem, pokušala je da izdejstvuje podršku i pomoæ za svoju djelatnost od nove italijanske vlade i da sprijeèi rasturanje crnogorskih trupa u Gaeti i drugim mjestima. Divizijar Milutin Vuèiniæ je gajio nade da u tim akcijama može zadobiti povjerenje i podršku Bonomijeve Vlade. Pokušavao je da vjeruje da je italijanska vlada promijenila stav u pogledu održavanja crnogorskog odreda u Gaeti, nastojavši da obezbijedi kredit za njegovo dalje izdržavanje.


Svi pokušaji da se sprijeèi deportacija crnogorskih emigranata bili su ulazudni


Svoja nadanja i oèekivanja, koja su se, docnije pokazana nerealnim i koja su izigrana, divizijar Milutin M. Vuèiniæ je izložio u pismu komandiru Krstu Zrnovu Popoviæu, potonjem komandantu “crnogorksih trupa u Gaeti”, koje mu je iz Rima poslao 11. jula 1921. godine. U tome aktu Milutin M. Vuèiniæ obavještava Krsta Z. Popoviæa o promjeni italijanskog politièkog kursa u odnosu na Vladu crnogorsku i crnogorske trupe u Italiji, apelujuæi pritom na njega da utièe na crnogorske vojnike i oficire da treba biti strpljiv, da je položaj crnogorske Vlade poboljšan i da se do maksimuma izbjegavaju sukobi sa italijanskim vojnim vlastima. To pismo glasi ovako:
“Gospodinu komandiru Krstu Popoviæu - Gaeta
Po svima Vašim izaslanicima vidim vaše veliko nestrpljenje i uzbuðenje. Razumijem vaš težak položaj, ali isti sada mora da je u mnogome poboljšan, jer vam je, kako me izvještava italijansko Ministavrstvo Vojno, otvoren kredit kod tamošnjih vaših dosadašnjih povjerilaca, te ste, u tome pogledu, u mnogo boljem položaju od vaših drugova u Rimu.
Imajte strpljenja. Naš politièki položaj, kao što sam Vam veæ saopštio, znatno je poboljšan, tako da sa te strane možemo biti potpuno zadovoljni. Nadam se, da æe i novèano pitanje biti u najkraæem vremenu povoljno riješeno.
S toga vam svijema ponovo preporuèujem strpljenje, red i poslušnost, a prema italijanskim vlastima i vašim italijanskim drugovima najkorektnije ponašanje. Da ovo posljednje naroèito naglasim, navodi me to, što sam izviješten kao da ima nekih koji podstièu na neispravnost i nesporazume prema italijanskim vlastima i vojsci. Takvim postupcima odmah stanite na put, jer nije iskljuèeno da ima i takvih, koji bi željeli da poðu svojim kuæama, ali neæe da to uèine otvoreno, nego bi radi bili izazvati kakvi konflikt te da svi na silu budete upuæeni u Jugoslaviju. Ako zbilja postoji takvih agitatora, to mi hitno dostavite njihova imena.
Za Kralejvsku Vladu je od velikoga interesa znati za svaki dogaðaj u Crnoj Gori, pa, kako èujemo, da dolaze privatna pisma o tome kako se postupa sa onijema koji su napustili barjak i pošli u Crnu Goru, to mi odmah uputite svako tako pismo ili depešu, pošto se adresat sa sadržinom upoznade.
Predsjednik Ministarskog Savjeta, ministar Vojni: Divizijar Mil. Vuèiniæ, s. r.”.
(Divizijar Milutin M. Vuèiniæ - Komandiru Krstu Popoviæu, Rim 11. VII 1921. godine, Komanda crnogorskih trupa u Gaeti, Arhiv izbjeglièke vlade, Arhiv Crne Gore, Cetinje).
Divizijar Milutin M. Vuèiniæ je, u svojstvu ministra vojnog i predsjednika crnogorske Vlade, 3. avgusta 1921. godine “Komandi crnogorskih trupa” u Gaeti uputiio pismo, koje je odisalo optimistièkim tendencijama. Ono je glasilo ovako:
“Još nije svršeno naše pitanje. Još nije svršena naša borba za našu pravednu stvar. Još od nas traži naša draga Otadžbina da izdržimo u pravednoj borbi za našu èast i našu bolju buduænost. Mali ljudi i male duše klonu i pokolebaju se, ali naš cjelokupni zarobljeni i muèenièki narod u vama još gleda svoje heroje, te stoga i nada se, da æete i dalje ostati nepokolebljivi, kao što ste bili u teškim danima iz skore prošlosti.
Sjetimo se kroz kakve muke i požrtvovanja su nam stvorili naši preci slavu kojom smo se mi ponosili. Kroz najkraæe vrijeme biæe vam saopštena konaèna odluka, koja æe biti dostojna naše prošlosti i naše èasti.
I ministar spoljnih poslova Italije izvolio je reæi u pitanju Crne Gore, da je isto meðunarodnog karaktera i da ono ima èekati svoje rješenje, kao i da æe se svaka manifestacija volje crnogorskog naroda uzeti u obzir i poštovati. Što znaèi da Vlada Kraljevine Italije ne prizanje dosadašnje manifestacije te volje, jer su bile izražene pod tuðinskom vojnom okupacijom.
Izmeðu ostaloga Ministar je izjavio žaljenje za postupke koji su uèinjeni protivu crnogorske vojske od strane organa italijanske vlasti.
Crnogorska Vlada sada radi kod italijanske Vlade da se naðe jedan modus kako bi se izašlo u susret našim materijalnim potraživanjima.
Èim se doðe do tog sporazuma biæe vam saopšteno kako s naše strane tako i sa strane italijanskih vlasti.
Ministar Vojni
Predsjednik Ministarskog Savjeta, divizijar Milutin M. Vuèiniæ”.
Meðutim, stvari su, na žalost, išli drugim tokom od nadanja i oèekivanja divizijara Milutina M. Vuèiniæa.
Optimizam pothranjivan od strane generala Vuèiniæa nije se pokazao kao realan. Svi njegovi politièki pokušaji da se sprijeèi deportacija ili nasilna repatrijacija crnogorskih emigranata u Kraljevinu SHS, odnosno, da se zaustavi njihovo protjerianje sa italijanskog tla, što su sprovodile italijanske vlasti, bili su u osnovi ulazudni. Sredinom decembra 1921. godine divizijar Mlutin M. Vuèiniæ, kao predsjendik Vlade i ministar spoljnih poslova Pero Ð. Šoæ, bili su primorani da potpišu ugovor o demobilizaciji crnogorskih vojnika i oficira u Gaeti. On je podrazumijevao i novèanu naknadu radi napuštanja Italije i platu u trajanju od pet mjeseci crnogorskim oficirima i vojnicima, a to je u suštini znaèilo slom svih nastojanja u pogledu oèuvanja crnogorskih oružanih snaga na italijanskom tlu. Demobilisani crnogorski vojnici i oficiri primali su novèanu pomoæ od Italije do avgusta 1922. godine, kada je ona bila konaèno ukinuta.
Divizijar Milutin M. Vuèiniæ je u svojstvu ministra vojnog i predsjednika Ministarskog savjeta iz Rima 12. decembra 1921. godine uputio komandantu crnogorskih trupa u Italiji oficijelni akt u kojemu saopštava da su zakljuèeni pregovori izmeðu italijsnke i crngoorske vlade oko demobilizacije crnogorske vojske.
Predsjednik crnogorske izgnanièke Vlade i ministar vojni divizijar Milutin M. Vuèiniæ je iz Rima 12. decembra 1921. godine uputio proglas crngorskoj vojsci nakon što joj je Italija otkazala gostoprimstvo.


Vuèiniæ: "Irlanðani su voljom i borbom primorali Veliku Britaniju da im priznade slobodnu državu"


Vuèiniæev proglas glasi:

“CRNOGORSKOJ VOJSCI U ITALIJI

Veæ je 9 godina od kako se viteški i bez odmora borite pod sveti Barjak crnogorski, koji ste okitili tolikim lovorovim vijencima! Devet je godina otkako ste napustili svoja mila ognjišta, svoje roditelje, žene i djecu! Devet je godina od kako podnosite nadèovjeèanske muke i patnje svake vrste, za svoju napaæenu ali slavnu Domovinu! Muke i patnje koje do sada ne poznaje Istorija nijednog naroda! I, vi, junaci i muèenici, pored svega toga i danas stojite: nepomièni, gordi i dostojni zavjeta slavnih predaka pod naš sveti barjak i vjerni datoj zakletvi èekate naredbu Vrhovnoga komandanta Nj. V. kralja Mihaila I, gotovi da podnesete nove žrtve, muke i podvige za èast, pravo i slobodu naše muèenièke ali slavne Otadžbine.
Vjernost data zakletvi i muke koje ste posljednjih dana podnijeli, izazvale su opšte simpatije i poštovanje prema Crnoj Gori, od strane ovog plemenitog naroda èiji smo gosti i kome dugujemo krajnju zahvalnost. Vi ste tim izdržali veliku pobjedu koja neæe ostati bez stvarnih posljedica za našu opštu stvar. To je bio podvig dostojan vas i vaših slavnih predaka i ravan onome Ostroških junaka! Zato æe i vaša imena, junaci i muèenici, biti zapisana u Istoriji našoj, kao uzor pregnuæa, samopožrtvovanja i vjernosti Kralju i Otadžbini!
Ipak pored svih nadèovjeèanskih muka i napora, èas naše konaène pobjede, koji mora neminovno doæi, još nije kucnuo. Prestoje nam nove žrtve, novi napori i požrvovanja, koje moramo podnositi s puno volje i pregnuæa kao i do sada muški i dostojanstveno ili bolje reæi crnogorski.
Kako vam je veæ poznato od mjeseca maja ove godine, Vlada Kraljevine Italije, izjavila je: da joj je nemoguæe na svjoj teritoriji držati crnogorsku vojsku kao organizovanu jedinicu; s toga je Kraljevska Vlada uz odobrenje Njenog velièanstva kraljice, Namjesnice Kraljevske Vlasti, riješila, da se premjesti dio crngoorske vojske koji se nalazi na teritoriji Kraljevine Italije.
Braæo!
U ime Nj. v. kralja Mihaila I. Njeno velièanstvo kraljica Milena, Namjesnica Kraljevske Vlasti, izjavljuje vam najtopliju zahvalnost za dosadanje napore, muke i patnje podnijete za Kralja i Domovinu i preporuèuje vam, da, ako se premiještate sa teritorije italijanske, ipak da ostanete èvrsto vezani duhom i idejama pa ma ðe se nalazili i ma pod kakvim okolnostima nastavili dosadanju borbu. Zahvalnost Njenoga Velièanstva molitve i blagoslov Narodne majke svuda æe vas pratiti.
Kraljevska Vlada nastaviæe i dalje borbu u inostransvu svom snagom za èast Crne Gore i za vjekovna steèena prava crngoorskoga naroda.
Kraljevska Vlada èvrsto vjeruje u bratsku saradnju sviju vas pa ma ðe se nalazili.
Željeti je da što je moguæe veæi, t. j. svi oni koji mogu, da se vrate u Domovinu i da tamo produže politèku borbu s narodom koji je sav za svoju slobodu i nezavisnost i koji posvednevno daje žrtve, da se oslobodi od varvarske najezde beogradskih dahija. Samo u borbi, izdržljivosti i slozi nam je spas. Svaki treba da zaboravi i drugu i bratu oprosti domaæe nesuglasice i ljutnje, ranije politièke trzavice i trenutna ogorèenja, te da se èvrsto uhvatimo svi jednom u jedino kolo za ostvarenje naših ideala. Tako æemo jedino doæi do željene pobjede.
U ime Kraljevske Vlade iskreno vam zahvaljujem na dosadašnjem patriotskom i junaèkom držanju i podvizima i pozivam vas da produžimo borbu za slobodu Crne Gore pa ma ðe se nalazili.
Preporuèujem vam da ovaj akt bude izveden u redu i dostojanstveno kako dolikuje junacima i borcima.
Rastajuæi se momentalno i ostajuæi u èvrstoj i nepokolebljivoj nadi, da se uskoro sastanemo na teritoriji slobodne Kraljevine Crne Gore, pozivam vas junaci, da zajedno uskliknemo:
Da živi naš uzvišeni Gospodar Nj. V. kralj Mihailo I.!
Da živi Nj. V. kraljica, Namjesnica Kraljevske Vlasti.!
Da živi Crna Gora i njen napaæeni Narod.!
Da živi viteška Crnogrska vojska!
Ministar vojni, Predsjednik Ministarskog savjeta, divizijar Milutin M. Vuèiniæ” .

Uprkos deklarativnim, kurtoaznim ocjenama crnogorskih zvaniènika, koja se mogu razumjeti sa stanovišta diplomatske komunikacije i politièkog manevrisanja, sudbina crnogorskih trupa u Italiji bila je zapeèaæena odlukom italijanskih vlasti koje su iznevjerile savezništvo sa Crnom Gorom.
Divizijar Milutin M. Vuèiniæ je iz Rima 16. decembra 1921. godine uputio Komandi crnogorskih trupa u Gaeti i Sulmoni, odnosno, komandantu Krstu Popoviæu, sljedeæe saopštenje:
“Kraljevska Vlada saznaje da se osjetila propaganda neprijatelja Crne Gore, da se ne vraæaju u Crnu Goru barem djelimièno ni oni Crnogorci koji to mogu, veæ da ih udaljuje od Otadžbine i borbe za istu.
Vraæauæi se u Crnu Goru pojedinci ne idu na kapitulaciju veæ baš na glavnoj poziciji od èije izdržljivosti zavisiæe velièina uspjeha i buduænosti.
Vidjeæete po listovima, a i po “Glasu Crnogorca”, koji æe Vam se poslati za koji dan èim izaðe iz štampe, do kakvih uspjeha dolazi Hrvatska, koja nema kao što ima Crna Gora, meðunarodno priznanje svoje države. Vidjeli ste što je uèinilo pregnuæe Irlanðana, koji su mada od 6 vjekova u okviru Velike Britanije, voljom i borbom svoga naroda primorali Veliku Britaniju da priznade Irlandiju kao slobodnu državu. Preporuèuje vam se g. komandante da, inspirisani gornjim napomenama, objasnite podruènoj vam vojsci pravo stanje i borbu u kojoj ne smijemo malaksati.
Neka svako dobro zna, da polazak iz Gaete i Sulmone nije napuštanje borbene pozicije za Crnu Goru nego nastavljanje borbe na drugim mjestima ma ðe se ko našao i sa drugim ili bolje reæi sa svim sredstvima.
Preporuèujem Vam da vaša rijeè u vojsci prije polaska bude pojedincima otvorena i snažna kao što prilièi borbi za Crnu Goru, borbi koja æe nam donijeti pobjedu.
Ministar vojni, predjesnik Ministarskog Savjeta, divizijar, Milutin Vuèiniæ, s. r.”.


Brojni politièki emigranti su nakon napuštanja Italije otišli u Argentinu i tamo našli utoèište


Vjeran Crnoj Gori i principima èojstva i junaštva, pravde i istine, general Milutin M. Vuèiniæ je, iz Rima 25. decembra 1921. godine, izdao u ime crnogorske Vlade u progonstvu sljedeæi službeni akt:

“ NAREDBA

Borcima za èast, Pravo i Slobodu Crne Gore.

Borci za èast, Pravo i Slobodu Crne Gore imaju da pomognu izvršenje jedne najplemenitije zadaæe, koju je ikad imalo jedno crnogorsko pokoljenje, tj. osloboðenju naše muèenièke Otadžbine od sramnog i kukavièkog ropstva koje nam je nametnuo Biograd. Radi izvršenja toga svetoga zadatka potrebne su i druge vrline, a ne samo junaštvo i druga požrtvovanja, a ne samo izlaganje grudi pred neprijateljem. Na prvom mjestu potrebna je sloga, ljubav, poštovanje i požrtvovanje boraca za svetu ideju osloboðenja Otadžbine. Vi ste jedan za drugoga više nego roðena braæa. Izmeðu vas ne smije biti pakosti, mržnje i zavisti. Vi morate jedan drugome oprostiti najveæe uvrede i najveæe nepravde, ako bi ih bilo. U radu morate biti složni, a u sluèaju, da se ne možete o neèemu sporazumjeti, potrebno je da se posluša stariji. Sitne nesloge, pakosti, zavisti i samoljublje izmeðu nekih bivših glavara naših omoguæile su Biogradu da uèini od Crne Gore ono što je uèinio. Ne zaboravite nikad da je ono pravi junak koji se ne bori za slavu liènu, nego onaj koji se bori za ideju. To je najveæa slava. Onaj koji se bori za ideju nikada ne zavidi drugome koji se bori za istu ideju. Njemu su svi oni koji se bore za istu ideju više nego roðena braæa. Pravi heroji ovakve ne samo što ljube nego i ginu za njih. Svaki onaj, koji bude drukèije mislio i radio nego što je gore reèeno, ne bi bio borac, ne bi imao pravo nazvati se junakom. Drukèije ponašanje i rad bilo bi jedno obièno izdajstvo. S toga je mnogo bolje, da svaki onaj borac koji se ne misli držati ovakve naredbe, napusti svoje mjesto èasti iz redova za èast, Pravo i Slobodu Crne Gore.Vladajte se u duhu ove naredbe, pa æete ubrzo vidjeti ostvarene svoje ideale. Ne zaboravite da vaš rad gleda èitav civilizovani svijet i da nad vam bdiju sjeni naših slavnih predaka, èiji su grobovi obešèašæeni zloèinima Biograda”, navodi u tom oficijelnom aktu crnogorske Vlade u progonstvu s potpisom predsjednika generala Milutina M. Vuèiniæa. Divizijar Milutin M.
Vuèiniæ u svojstvu ministra vojnog i predsjednika crnogorske Vlade iz Rima 28. januara 1922. godine piše pismo crnogorskom komandiru Dušanu Vukoviæu i drugovima u Gaeti, u kojemu akcentuje da treba forsirati povratak Crnogoraca u domovinu kako bi se nastavila politièka borba za njenu slobodu. To pismo je ove sadržine:
“Dobili smo pismo iz Otadžbine, u kojemu nas prijatelji kume “da se svi koji su još u Italiji vrate u Crnu Goru osim lièno zakrvavljenih, jer za sve ostalo u Crnoj Gori je zemljište itd”. Onamo je sad politièka borba - borba koja sa diplomatskom akcijom Kraljevske Vlade i prijatelja u inostranstvu, može spasiti Crnu Goru. Svaki onaj borac koji ne posluša ovaj savjet u interesu otadžbine, griješi se o samog sebe i o našu opštu stvar. Srbijanci pak sa svoje strane ne žele da se Crnogorci vraæaju u otadžbinu, nego da se gube po svijetu, da ne budu na licu mjesta kad bude trebalo da se manifestuje: Crna Gora je Crnogoraca.
Pojedinci koji su se vratili iz Italije u Crnu Goru nijesu imali nikakvih prepreka. Srbija im ne smije ništa, jer je sada takvo njeno unutrašnje stanje, a tome pomože i diplomatska akcija u inostranstvu.
Ministar Vojni, Predsjednik Kraljevske Vlade, divizijar Milutin M. Vuèiniæ, s. r.”
U izvještaju Naèelnika podgorièkog Okruga Radovana Boškoviæa, poslatog 8. februara 1922. godine iz Podgorice naèelniku Okruga Cetinje, navodi se spisak lica za koje se tvrdi u tome aktu da su “glavni agenti Jovana Plamenca, Milutina Vuèiniæa i kompanije, koji rade po njihovim instrukcijama i sa kojima stoje u stalnoj vezi”, pa se, u tom smislu, navode brojna imena i prezimena ljudi za okruge: cetinjski, barski, podgorièki, nikšiæki, kolašinski, bjelopoljski, andrijevièki i peæki.
Istaknuti crnogorski oficiri, komiti i politièki emigranti, koji su nakon napuštanja Italije otišli u Argentinu i tamo našli utoèište - Krsto Zrnov Popoviæ, Živko Nikèeviæ, Marko Matanoviæ i Vasko Marojeviæ, iz Buenos Airesa, 28. maja 1922. godine, poslali su dugaèko pismo naslovljeno “Bježi mi kugo, s ognjišta mila” na adresu ministra vojnog i predsjednika Ministarskog savjeta Kraljevine Crne Gore gospodina divizijara Milutina M. Vuèiniæa, u kojemu izlažu svoje politièke stavove, nadanja, oèekivanja, opisujuæi svoj izgnanièki život u Argentini, te demonstrirajuæi svoju lojalnost crnogorskom državnom barjaku i borbu za državne i nacionalne crnogorske interese i prava. U tome pismu oni manifestuju i svoju odanost kraljevskoj crnogorskoj Vladi u egzilu na èijem je èelu bio divizijar Milutin M. Vuèiniæ.

Beograd je èinio sve da sprijeèi da se na Ðenovskoj konferenciji otvore crnogorsko i hrvatsko pitanje


Crnogorska Vlada u egzilu na èelu s divizijarom Milutinom M. Vuèiniæem preduzela je zapaženu diplomatsku aktivnost, kako bi crnogorsko pitanje bilo otvoreno i raspravljano na Drugom zasijedanju generalne Skupštine Društva naroda (Lige Nacija), koje je održano od 5. septembra do 5. oktobra 1921. godine u Ženevi. Crnogorska egzilantska Vlada je, na drugo zasijedanje Društva naroda, poslala svoju delegaciju koja je imala dva èlana (Pavle Popoviæ i Andrija Prlja) i koja je stupila u kontakt s uèesnicima tog skupa i intervenisala kod njih da pokrenu crnogorsko pitanje. Èim je prispio u Ženevu crnogorski delegat Pavle Popoviæ je predao Sekretarijatu Društva naroda crnogorsku notu koju je potpisao ministar spoljnih poslova Kraljevine Crne Gore dr Pero Ð. Šoæ. Crnogorski delegati Pavle Popoviæ i Andrija Prlja uspostavili su vezu sa italijanskim, kanadskim, bugarskim i holandskim predstavnicima, ali to u pogledu ostvarenja crnogorskih zahtjeva ništa nije pomoglo.
Crnogorska delegacija je 17. septembra 1921. godine generalnom sekretaru Društva naroda dostavila notu crnogorske Vlade od 10. januara 1921. godine, kojom, je obnovljen crnogorski zahjev od 18. oktobra 1920. godine da Crna Gora bude primljena u Društvo naroda. Ali i ta nota je odbaèena. Delagat Kraljevine SHS, tj. predstavnik beogradske srpske dvorske kamarile u Generalnoj Skupštini Društva naroda Miroslav Spalajkoviæ je intenzivno radio da pomenuta cnogorska nota ne bude uruèena delegatima drugog zasijedanja Generalne Skupštine Društva naroda. Crnogorska delegacija je Sekretarijatu Društva naroda 9. decembra 1921. godine predala jednu opširnu notu crnogorske Vlade, kojom je elaborirano crnogorsko pitanje i zahtijevano da se srpske oružane snage evakuišu iz Crne Gore, te da se crnogorskom narodu omoguæi da se slobodno izjasni o obliku vladavine u svojoj zemlji. Meðutim, ta nota nije razmatrana, veæ je arhivirana, to jest poslata je biblioteci. Dakle, pokušaji delegata crnogorske izgnanièke Vlade da crnogorsko pitanje aktuelizuju na drugom zasijedanju Društva naroda održanom od 5. IX - do 5. X 1921. godine u Ženevi, nijesu bili uspješni.
Crnogorska Vlada u progonstvu, na èijem je èelu bio divizijar Milutin M. Vuèiniæ, preduzimala je, u veoma nepovoljnim i izuzetno teškim okolnostima, suoèena sa diplomatskom izolacijom i brojnim drugim problemima, intenzivne akcije da aktuelizuje crnogorsko pitanje na meðunarodnom skupu koji je održan 1922. godine u Ðenovi - na Ðenovskoj konferenciji. Posredstvom crnogorskih konzulata i komiteta za nezavisnost Crne Gore, te istaknutih intelektualaca u samoj Italiji, Vlada je pokušala da izdejstvuje raspravu o crnogorskom pitanju. U tom smislu razvila je zapaženu propagandnu i agitacionu diplomatsku kampanju, slanjem raznih pisama, memoranduma i telegrama, u kojima je tražila da Crna Gora bude zastupljena na tom meðunarodnom samitu, odnosno, u kojima je zahtijevala da predstavnik crnogorske Vlade uèestvuje u radu Ðenovske konferencije. Beogradska vlada je preduzimala sve što je bilo u njenoj moæi kako bi sprijeèila moguænost da se na Ðenovskoj konferenciji otvore ili rasprave crnogorsko i hrvatsko pitanje. Izgnanièka crnogorska Vlada neposredno se obraæala meritornim faktorima Ðenovske konferencije, više puta svojim notama, istièuæi svoje konkretne zahtjeve. Notom od 8. aprila 1922. godine, traženo je da se delegacija Kraljevine Crne Gore primi u svojstvu uèesnika Konferencije. U toj noti se elaborira crnogorsko pitanje i argumentuje da Crna Gora egzistira kao meðunarodno - pravni državni subjekt. Crnogorska nota upuæena je svim delegatima Konferencije.
Radi realizacije nastojanja da Crna Gora bude zastupljena na tom meðunarodnom skupu, Vlada je u Ðenovu poslala svoju reprezentativnu deputaciju. Godine 1922. na meðunarodnoj konferenciji u Ðenovi prisustvovao je general dr Anto Gvozdenoviæ i tada uspostavio prisne kontakte sa ruskim ministrom spoljnih poslova Georgijem Vasiljevièem Èièerinom i ministrom - predsjednikom bugarske vlade Aleksandrom Stambolijskim. Delagacija SSSR na Ðenovskoj konferenciji uložila je protest zbog èinjenice da Crna Gora nije pozvana na pomenutu konferenciju. Crnogorska vlada zato nije propustila priliku da joj se, svojom notom od 10. aprila 1922. godine, na tome zahvali. Istina, na Ðenovskoj konferenciji delegacija crnogorske Vlade u egzilu bila je primljena u audijenciju kod predsjednika, sekretara i veæine uèesnika tog skupa, meðu kojima i ruskog diplomate Èièerina.


Prospero Fedoci 1922. dokazuje: Meðunarodnopravno Crna Gora nije izgubila svoj državni suverenitet!


Georgije Vasiljeviè Èièerin (1875 - 1936) je bio revolucionar, emigrant, komunista i diplomata, ministar spoljnih poslova i uèesnik brojnih meðunarodnih konferencija. U ime Rusije potpisao je Brest - Litovski mir. Bio je šef ruske delegacije na zasijedanjima Društva naroda. Zalagao se da se crnogorskoj Vladi u egzilu dozvoli uèešæe na meðunarodnim konferencijama i podržavao zahtjeve za uspostavljanje nezavisnosti Crne Gore.
Crnogorska delegacija bila je prisutna i na nekim oficijelnim prijemima, koji su uprilièeni u èast delegata na Ðenovskoj konferenciji.
Crnogorska izgnanièka Vlada na èelu sa premijerom Milutinom Vuèiniæem tražila je svojom notom od 15. aprila 1922. godine da Ðenovska konferencija formira jednu naroèitu komisuju sa svrhom da istraži, ispita i utvrdi štetu i zloèine koje je pretpjela i koje je doživjela Crna Gora od strane srpskih trupa. U tom obraæanju Ðenovskoj konferenciji dostavljen je i dokumentacioni materijal o stradanju crnogorskog naroda, sadržan u publikacijama “Dokumenta o zvjerstvima Srbijanaca u Crnoj Gori” i “Zvjerstva Srbijanaca u Crnoj Gori”. Crnogorska izgnanièka Vlada je i poslije toga nastavila da vrši snažnu diplomatsku kampanju kako bi se crnogorsko pitanje postavilo na dnevni red Ðenovske konferencije. Tako je Vlada dostavila, notom od 18. aprila 1922. godine “Zakon o zaštiti države SHS”, istiè-uæi i eksplicirajuæi da je on uperen pro-tiv èasti, prava i dostojanstva crnogorskog naroda. Crnogorska nota poslata Ðenovskoj konferenciji 2. maja 1922. godine, ukazuje na hapšenja i progone koje srpske vlasti èine po Crnoj Gori, s zahtjevom da meðunarodni faktori uèine kraj crnogorskim mukama. Nota Crnogorske Vlade adresirana Ðenovskoj konferenciji od 3. maja 1922. godine sadrži i tvrdnje da srpske vlasti namjeravaju da izvrše pokolj crnogorskih prvaka i u tom aktu se apeluje i vapi za pomoæi i zaštitom.
Delegacija crnogorske Vlade poslata u Ðenovu izdavala je redovno svoje kominikee i dostavljala ih uèesnicima Konferencije. Ukupna aktivnost crnogorske Vlade, na èelu s divizijarom Milutinom M. Vuèiniæem, u pogledu skretanja pažnje Ðenovske konferencije na crnogorsko državno pitanje, nije donijela plodonosan rezultat. “U vrijeme konferencije u Ðenovi, ondašnji rektor ðenovskog Univerziteta Fedoci, èuveni profesor, pokazao je, sa stanovišta meðunarodnog prava, da Crna Gora nije izgubila svoj državni suverenitet. Ali konferencija u Ðenovi nije razmatrala Fedocijev memorandum”, piše dr Jožef Bajza u svom djelu “Crnogorsko pirtanje”. Profesor doktor Prospero Fedoci, prijatelj Crne Gore i branilac njenih legitimnih prava, napisao je knjigu “Pravna i meðunarodna situacija Crne Gore” koja je upuæena uèesnicima Ðenovske konferencije. Treba reæi i to da je predsjednik “Centralnog komiteta za Crnu Goru” u Napulju napisao knjigu s naslovom “Srbija i Crna Gora”, koja je bila namijenjena diplomatama skupljenim na Ðenovskoj konferenciji.
Crnogorska emigrantska drama u It-aliji sredinom 1922. godine ulazila je u svoju finalnu fazu. Crnogorska Vlada je iz Rima 5. avgusta 1922. godine, izdala sljedeæi akt, koji govori o izuzetno teškoj, zapravo, nesnošljivoj materijalnoj i finansijskoj oskudici u kojoj je crnogorska izbjeglièka Vlada provodila svoje potonje dane u izgnanstvu.
“Ministarski Savjet, Rim, 5. avgusta 1922, Objava
Zbog nemanja nikakvih materijalnih sredstava, Kraljevska Vlada je riješila da 15. ovog mjeseca (zakljuèno) prekine sve pomoæi svima onima, koji su demobilizirani, bez obzira jesu li oni primali premiju demobilizacije ili ne. Kraljevska Vlada od toga dana neæe pomoæ izdavati ni u formi kredita za hranu, spavanje itd, jer se to sve mora plaæati, a Vlada nema sredstava za to.
S toga pozivam sve one, kojih se sve ovo tièe, da podnesu potpisanom izjave i da naznaèe, kuda žele iæi: da li u Crnu Goru, ili gdje drugo u inostranstvo (u kom sluèaju treba naznaèiti jednu, dvije ili tri države).
Onima pak koji izjave da ne žele iæi ni u Crnu Goru, ni u inostranstvo, nego ostanu u Italiji, prekida im se svaka pomoæ 15. avgusta zakljuèno. Onima, pak, koji izjave da æe iæi iz Italije, pomoæ, ako bi Vlada bila u stanju, davaæe se najdalje do 25. avgusta, do toga roka Kraljevska Vlada postaraæe se da im naðe podvozne i putne troškove. Ipak, Vlada ne može ni za ovo uzeti obavezu, jer nije sigurna da æe u tom uspjeti, pošto se Crnogorci iz Italije, nijesu htjeli koristiti pruženim im do sada prilikama, da otputuju iz Italije. U ovom sluèaju da Vlada ne uspije naæi potrebne putne troškove, ona æe morati prekinuti od 25. ovog mjeseca pomoæ i u ovoj kategoriji.


U Rimu, na spomeniku nad zajednièkom grobnicom crnogorskih emigranata stoji i divizijarovo ime


"...Potpisani najozbiljnije preporuèuje, da se svi oni, koji mogu, vrate u Crnu Goru. To im je patriotska dužnost, a osim toga za taj put najlakše je naæi putne troškove.
Upozoravam interesovane, da shvate najozbiljnje svoj položaj i da sljeduju ovom pozivu, jer æe se Kraljevska Vlada pridržavati najstrožije svojih odluka, prema tome svako æe snositi sam odgovornost za svoje teško stanje koje æe nastupiti, ako se ne bude koristio ov-om prilikom, jer je ovo posljednja, pošto Vlada neæe moæi više ništa uèinjeti za dotiène ni u kom pogledu.
Izjava, o kojoj je rijeè, mora se podnijeti do 10. ovog mjeseca zakljuèno: onaj, ko ne podnese nikakvu izjavu, oduzeæe mu se svaka pomoæ desetog avgusta i smatraæe se da je dotièni saglasan da Kraljevska Vlada ne vodi o njemu nikakvu brigu u pogledu njegove materijalne egzistencije.
Izjave treba predavati g. Ðuru Martinoviæu, èinovniku Kraljevskog Ministarstva Spoljnih poslova, kome je nareðeno, da ovu objavu saopšti svima interesovanim.
Predsjednik Ministarskog Savjeta
Zast. Ministra Unutrašnjih Poslova:
Divizijar Milutin M. Vuèiniæ, s. r."
Predsjednik Crnogorske izbjeglièke Vlade, njen ministar vojni Milutin M. Vuèiniæ umro je u izgnanstvu 31. avgusta/ 14. septembra 1922. godine u Rimu. Divizijar Vuèiniæ je tog dana u bašti jedne kafane, pijuæi jutarnju kafu, pao na ploènik. Ležao je na njemu dugo i nepomièno. Kad je, sa priliènim zakašnjenjem, stigla hitna pomoæ ljekar je konstatovao smrt koja je nastupila kao posljedica snažnog srèanog udara. Dogaðaju je prisustvovao njegov sinovac Andrija Vuèiniæ, sin njegovog brata, komandira crnogorske vojske Ðura Vuèiniæa.
Dakle, od jula 1921. do 31. avgusta 1922. godine general Milutin M. Vuèiniæ bio je Predsjednik cr-nogorske Vlade, Ministar Vojni, zastupnik Ministra unutrašnjih poslova i zastupnik Ministra finansija. Umro je u pedeset èetvrtoj godini života. Ipak, nije sasvim rašèišæena dilema da li je general Milutin M. Vuèiniæ umro prirodnom smræu ili je eventualno otrovan, mada je više podataka koji govore o tome da je umro od posljedica srèanog udara. Divizijar Milutin M. Vuèiniæ sahranjen je na groblju u Rimu. Njegove kosti poèivale su, u posebno obilježenom grobu, èija je lokacija bila identifikovana i nekoliko godina po završetku Drugog svjetskog rata. U godinama koje su nastupile u poratnom periodu (pedesetih ili šezdesetih - nijesam uspio pronaæi precizne podatke, prim. N.A) Italijanska Vlada je, preko svog nadlež-nog organa, uputila poziv èlanovima familije, odnosno, potomstvu divizijara Milutina M. Vuæiniæa da ekshumiraju i prenesu njegove posmrtne ostatke iz Italije i da ih sahrane u Domovini. Ali, zbog ni-za subjektivnih i objektivnih faktora, politièkih okolnosti i ideoloških razloga, ta prilika je propuštena, tako da posmrtni ostaci divizijara Milutina Vuèiniæa nijesu tada (kao ni do današnjeg dana) prenijeti iz Rima, a tako ni sahranjeni na porodiènom groblju u zavi-èaju - u Crnoj Gori. Pošto, dakle, nije realizovan poziv italijanskih vlasti oko prenošenja njegovih posmrtnih ostataka u Crnu Goru, one su na groblju u Rimu, u zajed-nièku grobnicu crnogorskih emigranata, prenijele i položile i kosti divizijara Milutina Vuèiniæa. Na spomeniku te zajednièke grobnice uklesana su imena crnogorskih emigranata, kao i ime i prezime divizijara Vuèiniæa. Polaganjem njegovih kostiju u zajednièku grobnicu na rimskom groblju skoro je potpuno eliminisana moguænost identifikacije njegovih posmrtnih ostataka, ukoliko bi eventulano njegovo potomstvo odluèilo da izvrši prenos njegovih kostiju u Crnu Goru.
Divizijar Milutin Vuèiniæ zasnovao je brojnu porodicu. Bio je oženjen Marijom Plamenac iz Crmnice (njen otac je bio brat popa Ilije Plamenca, crnogorskog vojvode i dugogodišnjeg ministra vojnog). Divizijar Milutin Vuèiniæ je imao tri sina: Dragutina Vuèiniæa ( koji je bio pravnik, sudija i predsjednik Vrhovnog suda Crne Gore u periodu poslije Drugog svjetskog rata); Nišu Vuèiniæa (pravnika i sudiju) i Vladimira - Vlada Vuèiniæa (pravnika i sudiju). Divizijar Milutin Vuèiniæ je imao i dvije kæerke: Draginju (udatu u Radoviæe iz Martiniæa) i Darinku (udatu za Raka Vukotiæa - Darinka je bila majka režisera i dobitnika filmskog “Oskara” Dušana Vukotiæa).





 
Scoring disabled. You must be logged in to score posts.Respond to this message   
Find more forums on PoliticsCreate your own forum at Network54
 Copyright © 1999-2014 Network54. All rights reserved.   Terms of Use   Privacy Statement